Wat zie je voor je als je denkt aan een appel? Een simpele vraag, met een simpel antwoord. Zou je denken. Maar hoewel de meeste mensen een standaard rode of groene appel voor zich zien, ziet een deel van de bevolking helemaal niets. Zij zien ook geen beelden voor zich wanneer zij een verhaal lezen, of wanneer zij herinneringen ophalen aan een gebeurtenis in het verleden. Dit onvermogen om mentale beelden op te roepen heet afantasie. In deze aflevering gaan we in op wat afantasie is, wat de voor- en nadelen zijn van afantasie (ja, er zijn voordelen!) en hoe je kunt onderzoeken of je zelf afantasie hebt. Veel mensen met afantasie weten namelijk helemaal niet dat ze dat hebben. Ook bespreken we lopend onderzoek naar afantasie waaraan elke luisteraar mee kan doen. Heb je daar interesse in, kopieer dan deze link: https://erasmusuniversity.eu.qualtrics.com/jfe/form/SV_6QMW6F2yiP5qYwS.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Aphantasia Network

Kay, L., Keogh, R., & Pearson, J. (2024). Slower but more accurate mental rotation performance in aphantasia linked to differences in cognitive strategies. Consciousness and Cognition, 21. https://doi.org/10.1016/j.concog.2024.103694.

Chang S; Zhang X; Cao Y; Pearson J; Meng M, 2025, 'Imageless imagery in aphantasia revealed by early visual cortex decoding', Current Biology, 35, pp. 591 - 599.e4, http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2024.12.012

Speed, L.J., Eekhof, L.S., &  Mak, M. (2024). The role of visual imagery in story reading: Evidence from aphantasia. Consciousness and Cognition, 118, 103645,https://doi.org/10.1016/j.concog.2024.103645.

Zeman, A. (2024). Aphantasia and hyperphantasia: Exploring imagery vividness extremes. Trends in Cognitive Sciences, 28(5), 467-480. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In onze complexe wereld moeten we vaak vertrouwen op experts. Dat doen we lang niet altijd en dat kan tot problemen leiden. Maar blind vertrouwen op experts doet dat ook. Dat geldt vooral wanneer experts zich uitspreken over morele zaken. In deze aflevering bespreken we de gevaren van een (te) groot vertrouwen in experts. And for something completely different: ook John Cleese komt nog even voorbij.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Worsnip, A., Lane, D., Pratt, S., Napolitano, M. G., Gray, K., & Greene, J. A. (2025). Authority or autonomy? Philosophical and psychological perspectives on deference to experts. Philosophical Psychology, 1–36. https://doi.org/10.1080/09515089.2025.2475138

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere aflevering: Zelf onderzoek doen? Waarom we toch niet zonder experts kunnen (129). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Als het je maar niet lukt om af te vallen, minder aankopen te doen of vaker vlees te laten staan, zou dat vooral aan jezelf liggen. Je bent niet succesvol in het veranderen van je gedrag, omdat je onvoldoende zelfcontrole hebt. Dat blijkt echter maar een deel van het verhaal. Onze omgeving is vaak ook zo ingericht dat deze ons niet helpt om ons gedrag te veranderen. Ongezonde snacks zijn vaak goedkoop en makkelijk verkrijgbaar, producten zijn goedkoop en snel gekocht en het aanbod en de prijs van vleesvervangers laat nog te wensen over. Het aanpassen van onze omgeving - door onszelf of door anderen - kan ons helpen meer zelfcontrole uit te oefenen. Wij doken de studio in om deze nieuwe inzichten op het gebied van zelfcontrole te bespreken.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Hofmann, W. (2024). Going beyond the individual in self-control research. Nature Reviews Psychology, 3, 56-66. https://doi.org/10.1038/s44159-023-00256-y

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In deze voorlopig(!) laatste aflevering van Drang naar Samenhang bespreken we onze plannen voor de zomer(vakantie), wat een detox van social media kan opleveren en hoe we na de zomer denken verder te gaan met de podcast. Ook beantwoorden we een aantal vragen van luisteraars én we vertellen je hoe je een gesigneerd exemplaar van het boek Drang naar Samenhang kunt winnen.

Bron

El-Khoury, J., Haidar, R., Kanj, R. R., Bou Ali, L., & Majari, G. (2021). Characteristics of social media 'detoxification' in university students. The Libyan journal of medicine, 16(1), 1846861. https://doi.org/10.1080/19932820.2020.1846861

l6rRegnILWdFAFxsBi14

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“The single biggest problem in communication, is the illusion that it has taken place” is een bekende uitspraak van George Bernard Shaw. Maar zijn we echt zo slecht in het inschatten van ons vermogen om succesvol te communiceren? Geldt dit voor zowel spreker als luisteraar? En kunnen we de kans op succesvolle communicatie beter inschatten als de kans daarop sowieso kleiner is, bijvoorbeeld als de spreker en luisteraar elkaars taal niet spreken? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Bronnen

Chang, V. Y., Arora, V. M., Lev-Ari, S., D'Arcy, M., & Keysar, B. (2010). Interns overestimate the effectiveness of their hand-off communication. Pediatrics, 125, 491–496. https://doi.org/10.1542/peds.2009-0351

Lau, B.K.Y., Geipel, J., Wu, Y., & Keysar, B. (2022, April 4). The extreme illusion of understanding. Journal of Experimental Psychology: General. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/xge0001213

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We lachen als we vrolijk zijn, maar worden we ook vanzelf vrolijk als we doen alsof we lachen? In deze vraag zijn onderzoekers al jarenlang geïnteresseerd. Het idee dat onze gezichtsuitdrukking beïnvloedt hoe we ons voelen, wordt de facial feedback hypothese genoemd. Wat weten we na decennia onderzoek over het effect van gezichtsuitdrukkingen op ons gevoel? Dat is de vraag die we in deze aflevering proberen te beantwoorden. 

Bronnen

Coles, N.A., Gaertner, L., Frohlich, B., Larsen, J.T., & Basnight-Brown, D.M. (2022, May 26). Fact or artifact? Demand characteristics and participants’ beliefs can moderate, but do not fully account for, the effects of facial feedback on emotional experience. Journal of Personality and Social Psychology. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/pspa0000316

Strack, F., Martin, L.L., & Stepper, S. (1988). Inhibiting and facilitating conditions of the human smile: A non-obtrusive test of the facial feedback hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology, 54, 768-777.

Wagenmakers, E.-J., Beek, T., Dijkhoff, L., Gronau, Q. F., Acosta, A., Adams, R. B., Jr., . . . Zwaan, R. A. (2016). Registered Replication Report: Strack, Martin, & Stepper (1988). Perspectives on Psychological Science, 11, 917–928.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Met een echokamer wordt het principe bedoeld dat onze eigen ideeën en overtuigingen steeds worden bevestigd als we ons omringen met mensen die net zo zijn als wij. Dat gebeurt in het dagelijks leven, maar ook online. Gedacht wordt dat deze online echokamers zorgen voor politieke polarisatie, maar is dat wel zo? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vraag te beantwoorden.

Bronnen

Lewis-Kraus, G. (3 juni 2022). How harmful is social media? The New Yorker. https://www.newyorker.com/culture/annals-of-inquiry/we-know-less-about-social-media-than-we-think?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=onsite-share&utm_brand=the-new-yorker&utm_social-type=earned

Google doc behorende bij artikel in The New Yorker: https://docs.google.com/document/d/1vVAtMCQnz8WVxtSNQev_e1cGmY9rnY96ecYuAj6C548/edit#

Blogpost van Rolf Zwaan over grappige titels van wetenschappelijke publicaties: https://rolfzwaan.blogspot.com/2013/01/normal.html

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Misinformatie is een populair onderwerp op de sociale media. Vaak worden problemen met misinformatie genoemd, maar wat zijn die precies? En waar komt de angst voor misinformatie vandaan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken we antwoorden op deze vragen.

Bron

Altay, S. en Acerbi, A. (in prep.). Misinformation is a threat because (other) people are gullible. https://psyarxiv.com/n4qrj

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“Matthieu”, “Max” “Memphis”: iedereen heeft een naam. Wat zegt een naam over iemand? En hoe beïnvloedt je naam je gedrag en dat van anderen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken we antwoorden op deze vragen.

Bronnen

Nederlandse voornamenbank: https://www.meertens.knaw.nl/nvb/

Banerjee, R., Reitz, J.G. en Oreopoulos, P. (2017). Do large employers treat racial minorities more fairly? A new analysis of Canadian field experiment data. 

Burton, M., Jenkins, R., en Robertson, D. J. (2018). I recognise your name but I can’t remember your face: an advantage for names in recognition memory. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 174702181881308. doi:10.1177/1747021818813081 

Kaas, L. en Manger, C. (2012). Ethnic discrimination in Germany's labour market: A field experiment. German Economic Review, 13(1), 1-20. 

Pelham, B. W., Carvallo, A., en Jones, J. T. (2005). Implicit egotism. Current Directions in Psychological Science, 14, 106 –110. doi:10.1111/j.0963-7214.2005.00344.x

Simonsohn, U. (2011) “Spurious? Name Similarity Effects (Implicit Egotism) in Marriage, Job, and Moving Decisions”, Journal of Personality and Social Psychology, V101(1) 1-24. http://urisohn.com/sohn_files/wp/wordpress/wp-content/uploads/2019/01/Spurious-Published-JPSP.pdf

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In de vorige aflevering speculeerden we al even over wat voor mensen we saai vinden, maar hier wordt ook onderzoek naar gedaan. Welke kenmerken maken iemand saai? Welke beroepen en hobby’s horen daar bij? En hoe gaan we om met mensen die we saai vinden? In deze aflevering bespreken we onderzoek Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken we antwoorden op deze vragen.

Bron

Tilburg, W.A.P. van, Igou, E.R., en Panjwani, M. (2022). Boring people: Stereotype characteristics, interpersonal attributions, and social reactions. Personality and Social Psychology Bulletin, 1-15. doi: 10.1177/01461672221079104

https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/01461672221079104

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Als een groep mensen een film kijkt, blijkt nagenoeg iedereen op hetzelfde moment naar dezelfde plek op het scherm te kijken. Kennelijk zijn filmmakers dus heel goed in het manipuleren van onze aandacht. Hoe doen ze dat? Zijn die trucjes veranderd over de jaren heen? En hoe zorgen filmmakers ervoor dat we opgaan in een film? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over verhalen vind je in Hoofdstuk 5 en 8 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In Hoofdstuk 6 komt het onderzoek naar de James Bond film aan bod.

Bronnen

Cutting, J.E. (2016). The evolution of pace in popular movies. Cognitive Research: Principles and Implications, 1, 1-30. doi: 10.1186/s41235-016-0029-0

Loschky, L.C., Larson, A.M., Magliano, J.P., & Smith, T.J. (2015). What would Jaws do? The tyranny of film and the relationship between gaze and higher-level narrative film comprehension. PLoS ONE, 10(11): e0142474. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0142474

Magliano, J.P., Dijkstra, K., & Zwaan, R.A. (1996). Predictive inferences in movies. Discourse Processes, 22, 199-224.  

Tan, E.S. (2018). A psychology of the film. Palgrave Communications, 4, 1-20. doi: 10.1057/s41599-018-0111-y. https://www.nature.com/articles/s41599-018-0111-y.pdf

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

De meeste mensen hebben een voorliefde voor muziek (maar niet per se dezelfde). Dat is opmerkelijk want er lijkt geen evolutionair voordeel te zijn van het houden van muziek. Waar komt deze voorliefde vandaan? En welke factoren hebben invloed op onze muziekvoorkeur? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bron

Thompson, W.F., Bullot, N.J., & Margulis, E.H. (2022). The psychological basis of music appreciation: Structure, self, source. Psychological Review. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/rev0000364

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wil jij ook altijd alles weten? Grote kans dat je nieuwsgierig bent. Maar waarom zijn we nieuwsgierig? Waar zijn we nieuwsgierig naar? Kun je ook té nieuwsgierig zijn? En hoe kom je erachter of je (extra) nieuwsgierig bent naar morbide zaken? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over concludeerdrang vind je in Hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen

Dubey, R., & Griffiths, T. L. (2020). Reconciling novelty and complexity through a rational analysis of curiosity. Psychological Review, 127(3), 455–476. doi: 10.1037/rev0000175

Scrivner, C. (2021). An infectious curiosity: Morbid curiosity and media preferences during a pandemic. Evolutionary Studies in Imaginative Culture, 5(1), 1-11. doi: 10.26613/esic/5.1.206

Szumowska, E., & Kruglanski, A.W. (2020). Curiosity as end and means. Current Opinion in Behavioral Sciences, 35, 35-39. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2020.06.008

Online test voor morbide nieuwsgierigheid https://www.coltanscrivner.com/morbid-curiosity-test

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Een nieuw en gevaarlijk virus waart rond. Je kunt je hier tegen beschermen met een vaccin. Om mensen te overtuigen zich in te laten inenten kun je ervoor kiezen om je te richten op het benoemen van de voordelen van het vaccin, of op de nadelen van het niet nemen van het vaccin. Als zender van de boodschap heb je hier een keuze en de keuze die je maakt wordt framing genoemd. Framing is een fenomeen dat in veel verschillende onderzoeksvelden en contexten wordt onderzocht. Wat weten we op basis van al die onderzoeken over de effecten van framing? Hoe komen die effecten tot stand? En hoe kun je zelf je bericht het beste verpakken als je mensen wilt beïnvloeden? We bespreken het allemaal in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Flusberg, S.J., Holmes, K.J., Thibodeau, P.H., Nabi, R.L., & Matlock, T. (2024). The psychology of framing: How everyday language shapes the way we think, feel, and act. Psychological Science in the Public Interest, 25(3), 105-161. DOI: 10.1177/15291006241246966

Sibo Kanobana over de veranderende betekenis van woorden in taal, Universiteit van Nederland

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Urenlang het ene na het andere negatieve nieuws lezen kan ervoor zorgen dat je je somber en angstig gaat voelen. In dat geval doe je misschien aan doomscrolling, een nieuw fenomeen dat officieel nog geen woord is. Wat is dit precies? Waarom doen we het? Wat zijn de mogelijke gevolgen en hoe kom je ervan af? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bronnen

Buchanan K, Aknin LB, Lotun S, Sandstrom GM (2021) Brief exposure to social media during the COVID-19 pandemic: Doom-scrolling has negative emotional consequences, but kindness-scrolling does not. PLoS ONE 16(10): e0257728. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0257728

Jones, R., Mougouei, D., & Evans, S. L. (2021). Understanding the emotional response to COVID-19 information in news and social media: A mental health perspective. Human Behavior and Emerging Technologies, 3( 5), 832– 842. https://doi.org/10.1002/hbe2.304

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We hebben het in eerdere afleveringen van deze podcast gehad over hoe wij onszelf, anderen en (complexe) gebeurtenissen begrijpen. Maar hoe zit het met de ruimte waarin wij ons bevinden en waarin deze gebeurtenissen plaatsvinden? Hoe begrijpen we die eigenlijk? Zijn we daar - net als andere dieren - goed in? Taxichauffeurs in Londen in ieder geval wel, die kennen de hele stad uit hun hoofd. Hoe hebben zij dit geleerd? En heeft ons gebruik van een GPS invloed op hoe wij de ruimte om ons heen begrijpen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van kaarten vind je in hoofdstuk 3 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Griesbauer, E.-M., Manley, E., Wiener, J. M., & Spiers, H. J. (2022).
• London taxi drivers: A review of neurocognitive studies and an exploration of how they build their cognitive map of London. Hippocampus, 32(1), 3–20. https://doi.org/10.1002/hipo.23395
• Peer, M., Brunec, I.K., Newcombe, N.S., & Epstein, R.A. (2021). Structuring knowledge with cognitive maps and cognitive graphs. Trends in Cognitive Sciences, 25(1), 37-54. 
• Weisberg, S.M., Schinazi, V.R., Newcombe, N.S., Shipley, T.F., & Epstein, R.A. (2014). Variations in cognitive maps: Understanding individual differences in navigation. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 40(3), 669–682. https://doi.org/10.1037/a0035261

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Soms komen we situaties tegen die zo complex of abstract zijn dat we ze moeilijk kunnen begrijpen. Gelukkig kunnen we dan vertrouwen op metaforen en analogieën, twee cognitieve mechanismen die ons helpen tot (enig) begrip te komen. Wat zijn dit nu precies? Hoe beïnvloeden ze ons begrip van een situatie? En hoe vaak komen ze eigenlijk voor? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het gebruik van metaforen vind je in hoofdstuk 1 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In hoofdstuk 10 komt het begrijpen van grote gebeurtenissen (zoals 9/11) aan bod.

Bronnen:

• Axelrod, R. & Forster, L. (2017). How historical analogies in newspapers of five countries make sense of major events: 9/11, Mumbai and Tahrir Square. Research in Economics, 71, 8-19. Doi: 10.1016/j.rie.2016.08.001.
• Column Niall Ferguson over Oekraïne
• Lakoff, G. & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. The University of Chicago Press. Chicago en Londen.
• Thibodeau, P.H., & Boroditsky, L. (2011). Metaphors we think with: The role of metaphor in reasoning. PLoS One, 6(2), e16782. Doi: 10.1371/journal.pone.0016782

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Na corona bevinden we ons opnieuw in een situatie waarin we worden overspoeld met nieuwsberichten. Om de situatie in Oekraïne zo goed mogelijk proberen te begrijpen worstelen we ons door deze berichten heen. Hoe beïnvloeden die ons denken over de situatie? Hoe weten we of een bericht afkomstig is van een expert? En wat maakt dat we sommige berichten meer delen online dan andere? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bronnen:

• Berger, J. (2011). Arousal increases social transmission of information. Psychological Science, 22(7), 891-893. Doi: 10.1177/0956797611413294
• Berger, J., & Milkman, K.L. (2012). What makes online content viral? Journal of Marketing Research, 49(2), 192-205. https://doi.org/10.1509/jmr.10.0353
• Boyd, K. (2022). Trusting scientific experts in an online world. Synthese, 200, 1–21. Doi: 10.1007/s11229-022-03592-3
• Ready? Over de slechte start van Hein Otterspeer

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Veel mensen gebruiken sociale media om te communiceren en een luisteraar had hier wat vragen over. Wat maakt interacties op sociale media soms zo heftig? Wat is precies een wappie? En hoe voorkom je dat online interacties uit de hand lopen? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bronnen:

• Blog post over discussies met mensen met een andere mening 
• Suler, J. (2004). The online disinhibition effect. CyberPsychology & Behavior, 7(3), 321-326. https://doi.org/10.1089/1094931041291295

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Als er iemand de afgelopen jaren voor veel onbegrip heeft gezorgd, dan is het Donald Trump wel. Er is veel over de voormalige president van de Verenigde Staten gesproken en geschreven. Een recent artikel noemt de narratieve identiteit (zie aflevering 16) van Donald Trump als mogelijke oorzaak van een deel van het onbegrip. Wat is er zo opvallend aan die narratieve identiteit? En wat kunnen we van dit specifieke geval leren over onszelf? Aan de hand van dit recente artikel bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bron:

• McAdams, D.P. (2021). The episodic man: How a psychological biography of Donald J. Trump casts new light on empirical research into narrative identity. Europe’s Journal of Psychology, 17(3), 176-185. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Een automobilist die jou expres dwars wil zitten, een collega die jou bewust negeert op een receptie of een navigatiesysteem dat jou per se een gemiste afslag alsnog wil laten nemen. Het lijkt alsof we continu en automatisch bedoelingen toeschrijven aan mensen én dingen. Wat maakt dat we gedrag van anderen zien als intentioneel? Hoe komt het dat we ook intenties aan dingen toeschrijven? En heeft dat eigenlijk nut? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over doelgerichte acties vind je in hoofdstuk 9 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Intentionaliteit komt aan bod in hoofdstuk 11.

Bronnen:

• Dennett, D.C., (1971). Intentional systems. The Journal of Philosophy, 68 (4), 87-106.
• Knobe, J. (2003). Intentional action and side effects in ordinary language. Analysis, 63(279), 190-194. https://doi.org/10.1111/1467-8284.00419

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Kritisch denken wordt vaak gezien als vaardigheid die beschermt tegen het geloof in complotverhalen, terwijl complotdenkers zichzelf juist lijken te zien als kritische denkers. Hoe zit dat nu precies? Wat wordt er met kritisch denken en complotdenken bedoeld? En hoe kan complotdenken ervoor zorgen dat mensen in een heel scala aan complotverhalen gaan geloven? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over complotverhalen vind je in hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Artikel Scientific American
• Goertzel, T. (1994). Belief in conspiracy theories. Political Psychology, 15(4), 731– 742.
• Goertzel, T. (2011). The conspiracy meme. Skeptical Inquirer, 35(1), 28-37.
• Lantian, A., Bagneux, V., Delouvee, S., & Gauvrit, N. (2021). Maybe a free thinker but not a critical one: High conspiracy belief is associated with low critical thinking ability. Applied Cognitive Psychology, 35(3), 674-684. https://doi.org/10.1002/acp.3790
• Moulin, C.J.A., Bell, N., Turunen, M., Baharin, A, & O’Connor, A.R. (2021). The the the the induction of jamais vu in the laboratory: Word alienation and semantic satiation. Memory, 29(7), 933-942. DOI: 10.1080/09658211.2020.1727519
• Van Prooijen J.W. (2017). Why education predicts decreased belief in conspiracy theories. Applied Cognitive Psychology, 31(1), 50–58. https://doi.org/10.1002/acp.3301
• Williams, M.N., Marques, M.D., Hill, S.R., Kerr, J.R., & Ling, M. (2022). Why are beliefs in different conspiracy theories positively correlated across individuals? Testing monological network versus unidimensional factor model explanations. British Journal of Social Psychology, 00, 1– 21. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1111/bjso.12518

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Deze aflevering staat in het teken van denken in beelden, oftewel mental imagery. Dat is het zien (of horen/ruiken/proeven/voelen) van iets dat je niet direct waarneemt. Wat is de functie van denken in beelden? Hoe kun je jouw vermogen om in beelden te denken meten? En wat nu als je niet in beelden kunt denken? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. 

Meer over mental imagery vind je in Hoofdstuk 9 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Artikel over eerste patiënt van Dr. Adam Zeman met aphantasia
• Di Corrado D, Guarnera M, & Quartiroli A. (2014). Vividness and transformation of mental images in karate and dance. Perceptual & Motor Skills, 119, 764–773. DOI: 10.2466/22.24.PMS.119c30z6.
• Di Nuovo, S., Castellano S., & Guarnera M.A. (2014). Mental Imagery Test. Florence: Hogrefe
• Filmpje Mart Smeets en Erben Wennemars (vanaf 0m37s)
• Interview met Dr. Adam Zeman over aphantasia
• Nanay, B. (2018). The importance of amodal completion in everyday perception. i-Perception. DOI: 10.1177/204166951878887.
• Pearson, J., & Kosslyn, S.M. (2015). The heterogeneity of mental representation: Ending the imagery debate. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 112, 10089-92. PMID 26175024 DOI: 10.1073/pnas.1504933112 
• Pearson, J., Naselaris, T., Holmes, E.A., & Kosslyn, S.M. (2015). Mental imagery: Functional mechanisms and clinical applications. Trends in Cognitive Sciences, 19(10), 590–602. DOI:10.1016/j.tics.2015.08.003
• VVIQ (vragenlijst voor mental imagery) 
• Zeman, A., Dewar, M., & Della Sala, S. (2015). Lives without imagery—Congenital aphantasia. Cortex: A Journal Devoted to the Study of the Nervous System and Behavior, 73, 378–380. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
•  Zwaan, R.A. (2014). Embodiment and language comprehension: Reframing the discussion. Trends in Cognitive Sciences, 18(5), 229-234. https://doi.org/10.1016/j.tics.2014.02.008

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om de wereld om ons heen te kunnen begrijpen, moeten we ook de mensen in die wereld begrijpen. In een eerdere aflevering bespraken we hoe we anderen begrijpen. In deze aflevering staat het begrijpen van onszelf centraal. Hoe vormen we onze identiteit? Welke rol speelt het geheugen daarbij? En welke verhalen vertellen we onszelf en anderen over wie wij zijn? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. 

Meer over het semantisch geheugen vind je in Hoofdstuk 2 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In Hoofdstuk 10 komt het begrijpen van gebeurtenissen aan bod.

Bronnen:

• Loftus, E.F. & Pickrell, J.E. (1995). The formation of false memories. Psychiatric Annals, 25(12), 720–725. 
• Singer, J.A., (2004). Narrative identity and meaning making across the adult lifespan: An introduction. Journal of Personality, 72, 437-460.
• Wilson, A. & Ross, M. (2003). The identity function of autobiographical memory: Time is on our side. Memory, 11(2), 137-149. DOI: 10.1080/741938210
• Wilson, T.D. & Dunn, E.W. (2004). Self-knowledge: Its limits, value, and potential for improvement. Annual Review of Psychology, 55, 493-518.
• Wikipedia-pagina over Clive Wearing

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

December, een maand van gezelligheid, lichtjes in het donker en samenzijn. Maar ook een maand waarin we druk zijn met het kopen, geven en ontvangen van cadeautjes. Waar komt die traditie vandaan? Wat zijn de effecten van het geven van cadeautjes? En hoe is het om ze te ontvangen? Ook hebben we in deze laatste aflevering van het jaar wat tips voor wie nog druk op zoek is naar het ultieme kerstcadeau. Zelf zouden we heel blij worden van een goede beoordeling op Spotify of ApplePodcasts. Fijne feestdagen! Wil je meer weten over de psychologie van feestdagen? Luister dan ook (nog een keer) naar aflevering 50! 

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Aknin, L.B, Dunn, E.W., Proulx, J., Lok, I., & Norton, M.I. (2020). Does spending money on others promote happiness?: A registered replication report. Journal of Personality and Social Psychology, 119(2), e15-e26.

Baskin, E., Wakslak, C.J., Trope, J., & Novemsky, N. (2014). Why feasibility matters more to gift receivers than to givers: A construal-level approach to gift giving. Journal of Consumer Research, 41(1), 169–182. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1086/675737

Novotny, A. (2022). What happens in your brain when you give a gift? 

Park, S., Kahnt, T., Dogan, A. et al. (2017). A neural link between generosity and happiness. Nature Communications, 8, 15964. https://doi.org/10.1038/ncomms15964

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In deze aflevering blikken Rolf en Anita terug op de afgelopen 14 afleveringen en brengen ze samenhang aan in de onderwerpen die de revue zijn gepasseerd. Daarnaast bieden zij een inkijk in de onderwerpen die zij in het nieuwe jaar willen gaan bespreken.

Wil je kans maken op een gesigneerd exemplaar van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen? Stuur dan vóór 5 januari 2022 een mailtje naar drangcast@gmail.com. Suggesties voor onderwerpen voor een nieuwe reeks kun je ook per mail doorgeven of anders via Twitter @drangcast.

Bron:

• Berent, I. (2021). People love the brain for the wrong reasons. Scientific American.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om de wereld om ons heen te kunnen begrijpen, moeten we ook de mensen in die wereld begrijpen. Hoe proberen we het gedrag van een ander te verklaren? Hoe weten wat iemand anders denkt? En hoe verschilt het begrijpen van een ander met het begrijpen van jezelf? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. 

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Chandrashekar, S.P., Yeung, S.K., Yau, K.C., Cheung, C.Y., Agarwal, T.K., Wong, C.Y.J.,Pillai, T., Thirlwell, T.N., Leung, W.N., Tse, C., Li, Y.T., Cheng, B.L., Chan, H.Y.C., & Feldman, G. (2021). Agency and self-other asymmetries in perceived bias and shortcomings: Replications of the Bias Blind Spot and link to free will beliefs. Judgment and Decision Making, 16(6), 1392-1412. 
• Pronin, E., Lin, D.Y., & Ross, L. (2002). The bias blind spot: Perceptions of bias in self-versus others. Personality and Social Psychology Bulletin, 28, 369–381. https://doi. org/10.1177/0146167202286008.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We hebben allemaal wel eens last van botsende gedachten. Blijven roken terwijl je weet dat het slecht is voor je gezondheid, jezelf omschrijven als ‘begaan met het milieu’ en toch het vliegtuig pakken, of claimen van dieren te houden en vlees eten. Dit soort botsende gedachten leiden tot een ongemakkelijk gevoel. Hoe komt dat? Wat is de functie daarvan? En op welke manieren kunnen we met botsende gedachten omgaan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. 

Meer over cognitieve dissonantie vind je in hoofdstuk 17 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Aronson, E., & Tavris, C. (2020). The role of cognitive dissonance in the pandemic. The Atlantic.
• Gradidge, S., Zawisza, M., Harvey, A.J., & McDermott, D.T. (2021). A structured literature review of the meat paradox. Social Psychological Bulletin, 16(3), Article e5953, https://doi.org/10.32872/spb.5953
• Mazor, M., Demertzi, A., Fahrenfort, J. J., Faivre, N., Francken, J., Lamy, D., … Lubianker, N. (2021, November 12). The scientific study of consciousness cannot, and should not, be morally neutral. https://doi.org/10.31234/osf.io/8nb2c
• Proefdiervrij onderzoek aan Universiteit Utrecht

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hoe komt het dat Kiki klinkt als iets wat puntig is en een scherpe smaak heeft, terwijl Bouba het idee oproept van iets wat rond en romig is? Komt dat door de klanken? Door de manier waarop we deze niet-bestaande woorden schrijven? Rolf en Anita bespreken recent onderzoek naar hoe klanken onze interpretatie van een taal kunnen beïnvloeden. En wat vertelt dit onderzoek ons over hoe een taal ontstaat en hoe wij een taal leren?

In het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen vind je meer informatie over welke factoren, naast klanken, invloed kunnen hebben op hoe wij taal begrijpen.

Bronnen:

• Ćwiek, A., Fuchs, S., Draxler, C., Asu, E.L., Dediu, D., Hiovain, K., Kawahara, S., Koutalidis, S., Krifka, M., Lippus, P., Lupyan, G., Oh, G.E., Paul, J., Petrone, C., Ridouane, R., Reiter, S., Schümchen, N., Szalontai, Á, Ünal-Logacev, Ö., ...Winter, B. (2022). The bouba/kiki effect is robust across cultures and writing systems. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 377(1841). http://doi.org/10/1098/rstb.2020.0390
• Spence, C. & Ngo, M.K. (2012). Assessing the shape symbolism of the taste, flavour, and texture of foods and beverages. Flavour, 1(12). https://doi.org/10.1186/2044-7248-1-12
• Winter, B. & Perlman, M., (2021) “Size sound symbolism in the English lexicon”, Glossa: a journal of general linguistics, 6(1), p.79. https://doi.org/10.5334/gjgl.1646
• Plaatjes Kiki/Bouba

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We worden dagelijks geconfronteerd met grote hoeveelheden informatie. Als we die informatie allemaal heel grondig zouden verwerken, zou ons brein uitgeput raken. We maken daarom gebruik van trucjes om efficiënt met informatie om te gaan. Rolf en Anita bespreken een aantal van deze trucjes aan de hand van wetenschappelijke literatuur. En wat gebeurt er eigenlijk als dit soort trucjes niet werken?

Meer over de Mozes-illusie vind je in hoofdstuk 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Het bevestigingsvooroordeel (confirmation bias) komt aan bod in hoofdstuk 14. Over Systeem 1 en Systeem 2 wordt in verschillende hoofdstukken geschreven.

Bronnen:

• Bredart, S., & Modolo, K. (1988). Moses strikes again: Focalization effect on a semantic illusion. Acta Psychologica, 67, 135-144. Doi: https://doi.org/10.1016/0001-6918(88)90009-1
• Oostendorp van, H., & Kok, I. (1990). Failing to notice errors in sentences. Language and Cognitive Processes, 5(2), 105-113. Doi: https://doi.org/10.1080/01690969008402100

Meer lezen:

• Kahneman, D. (2012). Ons feilbare denken: thinking fast and slow. Atlas Contact, Amsterdam.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Lezen heeft allerlei positieve effecten op de taalontwikkeling van kinderen. Meer recent zijn onderzoekers geïnteresseerd geraakt in mogelijke andere positieve effecten van lezen. In deze aflevering gaan we in op één zo’n mogelijk effect. Rolf en Anita proberen aan de hand van recente wetenschappelijke literatuur de vraag te beantwoorden of je van het lezen van literatuur socialer wordt.  

Meer over de signaaldetectietheorie vind je in hoofdstuk 15 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

 Bronnen:

• Brysbaert, M., Sui, L., Dirix, N., & Hintz, F. (2020). Dutch Author Recognition Test. Journal of Cognition, 3(1), 6. DOI: http://doi.org/10.5334/joc.95
• Kidd, D. C., Castano, E. (2013). Reading literary fiction improves theory of mind. Science, 342, 377–380. doi:10.1126/science.1239918
• Van Kuijk, I., Verkoeijen, P., Dijkstra, K., Zwaan, R. A. (2018). The effect of reading a short passage of literary fiction on theory of mind: A replication of Kidd and Castano (2013). Collabra: Psychology, 4, 7. https://doi.org/10.1525/collabra.117
• Lenhart, J., Dangel, J., & Richter, T. (2020). The relationship between lifetime book reading and empathy in adolescents: Examining transportability as a moderator. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. https://doi.org/10.1037/aca0000341
• Mar, R. A., Oatley, K., Hirsh, J. dela Paz, J., & Peterson, J. B. (2006). Bookworms versuserds: Exposure to fiction versus non-fiction, divergent associations with social ability, and the simulation of fictional social worlds. Journal of Research in Personality, 40, 694–712. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.08.002
• Zwaan, R.A., Etz, A., Lucas, R.E., & Donnellan, M.B. (2018). Making replication mainstream. Behavioral and Brain Sciences, 41, E120. https://doi:10.1017/S0140525X17001972

Met speciale dank aan Lynn Eekhof voor een overzicht van recente literatuur over dit onderwerp.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hoewel het aantal complotverhalen – niet complottheorieën – de afgelopen jaren lijkt te zijn toegenomen is niets minder waar. Complotverhalen waren er altijd al en zullen er waarschijnlijk ook altijd zijn. Maar wanneer verandert een gewoon verhaal in een complotverhaal? Waarom zijn er altijd mensen die in een complotverhaal geloven? En wie zijn die mensen dan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. Daarnaast bespreken ze twee minder gebruikelijke complotverhalen. 

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Meer over causaliteit is te vinden in hoofdstuk 10.

Bronnen:

• Douglas, K.M., Sutton, R.M., & Cichocka, A. (2017). The psychology of conspiracy theories. Current Directions in Psychological Science, 26(6), 538-542. DOI: https://doi.org/10.1177/0963721417718261
• Van Prooijen, J.-W., Ligthart, J., Rosema, S., & Xu, Y. (2021). The entertainment value of conspiracy theories. British Journal of Psychology. https://doi.org/10.1111/bjop.12522 
• Whitson, J.A., & Galinsky, A.D. (2008). Lacking Control Increases Illusory Pattern Perception. Science, 322(3), 115–117. DOI: 10.1126/science.1159845 
• Wood, M.J., & Douglas, K.M. (2018). Conspiracy theory psychology: Individual differences, worldviews, and states of mind. In: Uscinski, J.E., ed. Conspiracy Theories and the People Who Believe Them, pp. 245-256. DOI:10.1093/oso/9780190844073.003.0016
• Zwaan, R.A. (2013). Let the sabers rattle: A cross-cultural comparison of doctoral defenses.  

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We zien allemaal wel eens patronen waar ze niet zijn, zoals vreemde woorden in een songtekst (beter bekend als mama appelsap) of gezichten in boomstammen. Dit fenomeen wordt pareidolie genoemd. Is dit een onschuldig fenomeen of moeten we ons hier zorgen over maken? En wat heeft pareidolie te maken met apofenie? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 11 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Gosselin, F. & Schyns, P. G. (2003). Superstitious perceptions reveal properties of internal representations. Psychological Science, 14(5), 505–509.
• Morgan, C.D. & Murray, H.A. (1935). A method for investigating fantasies: The thematic apperception test. Archives of Neurology and Psychiatry, 34(2), 289–306. DOI:

0.1001/archneurpsyc.1935.022502000049005

Genoemde weblink:

·      Kort verhaal Signs and symbols van Vladimir Nabokov

Muziek:

·      Lorenzo Jovanotti – Pieno di vita

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Bullshitten – communiceren zonder belang te hechten aan de juistheid van informatie – is de afgelopen jaren een populair onderwerp van wetenschappelijk onderzoek geworden. Maar wie zijn die bullshitters? Waarom bullshitten ze? En wie lopen de meeste kans in de bullshit van een ander te trappen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 6 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzingen:

• Frankfurt, H.G. (2005). On Bullshit. Princeton and Oxford: Princeton University Press. 
• Littrell, S., Risko, E.F., & Fugelsang, J.A. (2021). ‘You can’t bullshit a bullshitter’ (or can you?): Bullshitting frequency predicts receptivity to various types of misleading information. British Journal of Social Psychology. https://doi.org/10.1111/bjso.12447
• Kowalchyk, M., Palmieri, H., Conte, E., & Wallisch, P. (2021). Narcissism through the lens of performative self-elevation. Personality and Individual Differences, 177(1), 110780. DOI: 10.1016/j.paid.2021.110780
• Pennycook, G., Allan Cheyne, J., Barr, N., Koehler, D.J., & Fugelsang, J.A. (2015). On the reception and detection of pseudo-profound bullshit. Judgment and Decision Making, 10(6), 549–563.
• Sarajlic, E. (2019). Bullshit, truth, and reason. Philosophia, 47(3), 865–879. https://doi.org/10.1007/s11406-018-9990-9

Genoemde weblink:

• Corporate Bullshit Generator

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Het begrijpen van woorden en zinnen leidt nog niet automatisch tot het begrijpen van verhalen. Wat is ervoor nodig om samenhang in losse zinnen aan te brengen? Zijn samenhangende zinnen voldoende voor het overbrengen van een begrijpelijk verhaal? En hoe maken schrijvers (van boeken en scripts voor films) gebruik van onze drang naar samenhang? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van verhalen vind je in de hoofdstukken 4 en 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzingen:

• Bransford, J.D. & Johnson, M.K. (1972). Contextual prerequisites for understanding: Some investigations of comprehension and recall. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11, 717-726. DOI:10.1016/S0022-5371(72)80006-9
• Gordon, P. C., Grosz, B. J., & Gilliom, L. A. (1993). Pronouns, names, and the centering of attention in discourse. Cognitive Science, 17, 31 l-347. 
• Haviland, S.E., & Clark, H.H. (1974). What's New? Acquiring new information as a process in comprehension. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13, 512-521. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In deze aflevering verkennen we de fascinerende wereld van accenten. Van de invloed van een accent op hoe je wordt gezien tot de charme van een zangerig Italiaans of het prestige van Algemeen Nederlands – het komt allemaal voorbij. We bespreken hoe accenten ontstaan, welke vooroordelen eraan kleven, hoe de media hier handig gebruik van maken en hoe een accent kan bijdragen aan culturele trots en persoonlijke identiteit.

Of je nu trots bent op je accent of het probeert af te leren, het blijft een belangrijk deel van je identiteit. Luister naar deze aflevering en ontdek hoe accenten ons dagelijks leven beïnvloeden!

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Boduch-Grabka, K., & Lev-Ari, S. (2021). Exposing individuals to foreign accent increases their trust in what nonnative speakers say. Cognitive Science, 45:e13064. https://doi:10.1111/cogs.13064

Grondelaers, S., van Hout, R., & van Gent, P. (2019). Re-evaluating the Prestige of Regional Accents in Netherlandic Standard Dutch: The Role of Accent Strength and Speaker Gender. Journal of Language and Social Psychology, 38(2), 215-236. https://doi.org/10.1177/0261927X18810730

Grondelaers, S., van Hout, R., & van der Harst, S. (2015). Subjective accent strength perceptions are not only a function of objective accent strength. Evidence from Netherlandic Standard Dutch. Speech Communication, 74, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.specom.2015.07.004.

Khattat, T., Gutierrez, J., Tovar, E., Yang, G., Jackson, A., & Maldonado, E. (April 15, 2024). Language ideologies in animated films: Why does that character sound like that? Languaged Life. 

Nejjari, W., Gerritsen, M., van Hout, R., & Planken, B. (2020) Where does a ‘foreign’ accent matter? German, Spanish and Singaporean listeners’ reactions to Dutch-accented English, and standard British and American English accents. PLoS ONE, 15(4): e0231089. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0231089

Rice, P. (February 2, 2006). Linguistic profiling: The sound of your voice may determine if you get that apartment or not. Washington University, Newsroom. 

Geluidsfragment Marciano Vink en Mario Been: https://www.youtube.com/watch?v=MtcTGy7oJas&ab_channel=ESPNNL.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om taal te kunnen begrijpen is het belangrijk om de betekenis van woorden te kennen. Deze losse woorden moeten vervolgens geïnterpreteerd worden in de context waarin ze voorkomen, een zin. Hoe doen we dat? En welke informatie gebruiken we daarvoor? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van woorden en zinnen vind je in hoofdstuk 2 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzingen:

• Boot, A., Tjong Kim Sang, E., Dijkstra, K., & Zwaan, R.A. (2019). How the character limit affected the language usage in tweets. Palgrave Communications, 5, 76. https://www.nature.com/articles/s41599-019-0280-3
• Hulme, R.C., & Rodd, J.M. (2021). Learning new word meanings from story reading: The benefit of immediate testing. PeerJ 9:e11693. https://doi.org/10.7717/peerj.11693

Genoemde weblink:

• Speech Trump: https://youtu.be/XGChTEfeeC4

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Fake news lijkt tegenwoordig overal te vinden te zijn, vooral op social media. Eigenlijk is fake news geen goede term en moeten we het hebben over onjuiste informatie. Waarom blijft onjuiste informatie hangen in ons geheugen? En hoe kunnen we daar wat aan doen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema (en onder andere het Continued Influence Effect) vind je in hoofdstuk 7 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In hoofdstuk 18 staat beschreven hoe je onjuiste informatie beter kunt herkennen. 

Verwijzingen:

• Deer, B. (2020). The Doctor Who Fooled The World: Science, Deception, and the War on Vaccines. Johns Hopkins University Press. 
• Pennycook, G., & Rand, D.J. (2021). The Psychology of Fake News. Trends in Cognitive Science, 25, 388-402. https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/fulltext/S1364-6613(21)00051-6
• Wakefield, A.J., Murch, S.H., Anthony, A., Linnell, J., Casson, D.M., Malik, M., Berelowitz, M., Dhillon, A.P., Thomson, M.A., Harvey, P., Valentine, A., Davies, S.E., Walker-Smith, J.A., (1998). Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children. The Lancet, 351, 637-641. DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(97)11096-0

Genoemde weblinks:

• Website Retraction Watch
• Blogpost Rolf Zwaan over Wisdom of the Crowd

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat hebben puzzels, het tv-programma 'Wie is de Mol?' en de complottheorie QAnon met elkaar gemeen? Wat hebben ze te maken met onze drang naar samenhang? En wat is een aha-ervaring? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 16 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzing:

• Dubey, R., Ho, M. K., Mehta, H., & Griffiths, T. (2021, June 22). Aha! moments correspond to meta-cognitive prediction errors. Behavioral and Brain Sciences, https://doi.org/10.31234/osf.io/c5v42

Genoemde weblinks:

• Live blog NOS over puzzeltekort 
• Citruspers

Qdrop:

Joe 30330

Arbitrary?

What is 2020 [current year] divided by 30330?

Symbolism will be their downfall.

Q

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hoe komt het dat wij op kunnen gaan in de wereld van een verhaal? En dat we dit zelfs kunnen doen als de verhaalwereld heel ver afstaat van onze eigen wereld? Hoe verklaren we de enorme populariteit van fantasieverhalen zoals Lord of the Rings, Harry Potter, Star Trek, Star Wars en Game of Thrones? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over de kracht van het verhaal vind je in de hoofdstukken 5 en 8 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Meer over Need for Cognition wordt besproken in hoofdstuk 14. Over het situatiemodel wordt in verschillende hoofdstukken uitvoerig geschreven.

Bronnen:

• Busselle, R., & Bilandzic H. (2009). Measuring narrative engagement. Media Psychology, 12(4), 321-347. DOI: 10.1080/15213260903287259
• Dubourg, E., & Baumard, N. (2021). Why Imaginary Worlds?: The psychological foundations and cultural evolution of fictions with imaginary worlds. Behavioral and Brain Sciences, 1–52. https://doi.org/10.1017/S0140525X21000923https://doi.org/10.1017/S0140525X2100092
• Green, M.C., & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701-721. DOI: 10.1037//0022-3514.79.5.701

Genoemde weblink:

• Reclame Google India 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Toen corona eind 2019 in Wuhan opdook probeerde iedereen te begrijpen wat er aan de hand was. Maar hoe begrijpen we een complexe situatie die volkomen nieuw is? En hoe gaan we om met de tsunami aan informatie die vanaf dat moment – en nog altijd – dagelijks tot ons komt? Aan de hand van kennis over hoe wij bekende situaties begrijpen en recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over de infodemie en het begrijpen van complexe gebeurtenissen vind je in het voorwoord en hoofdstuk 10 van het boek Drang naar Samenhang. De psychologie van het begrijpen. 

Bronnen:

• Rapport onderzoek C. Rossmann (in het Duits)
• Rumelhart, D. (1980). Schemata: The building blocks of cognition. In: R.J. Spiro et al. (eds.) Theoretical issues in reading comprehension: Perspectives from cognitive psychology, linguistics, artificial intelligence, and education (pp. 33–58). Hillsdale, N.J.: Erlbaum.
• Schank, R.C. & Abelson, R.P. (1977). Scripts, plans, goals, and understanding: An inquiry into human knowledge structures. Hillsdale, N.J.: Erlbaum.
• Wagner-Pacifici, R. (2017). What Is an Event? University of Chicago Press.
• Zwaan, R.A., & Radvansky, G. A. (1998). Situation models in language comprehension and memory. Psychological Bulletin, 123(2), 162–185.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

De wereld waarin wij leven is complex en lijkt steeds ingewikkelder te worden. Om hierin succesvol te kunnen (over)leven, moeten we deze wereld begrijpen. Maar hoe doen we dat eigenlijk? Aan de hand van alledaagse voorbeelden uit de politiek, sport, cultuur en wetenschap geven hoogleraar Rolf Zwaan, auteur van het boek Drang naar samenhang en psycholoog Anita Eerland, psycholoog, antwoord op deze belangrijke vraag. 

Drang naar samenhang: de podcast voor iedereen die geïnteresseerd is in hoe wij de wereld om ons heen begrijpen. 

• Heb je behoefte aan meer Drang naar samenhang? Ga dan naar https://boompsychologie.nl/drangnaarsamenhang

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Online spelletjes met je vrienden, korte filmpjes van onbekenden en de nieuwste aflevering van je favoriete serie. Het aanbod van entertainment via digitale media is groter en toegankelijker dan ooit. Je zou denken dat we ons daardoor geen seconde meer hoeven te vervelen. Niets blijkt echter minder waar. We vervelen ons juist steeds vaker en lopen het risico om een chronisch gevoel van verveling te ontwikkelen. Waarom dit erg is en op welke manieren digitale media verveling juist verergeren in plaats van verminderen bespreken we in deze aflevering. Daarnaast duiken we in de wondere wereld van het organiseren van je besteklade.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Tam, K.Y.Y., & Inzlicht, M. (2024). People are increasingly bored in our digital age. Communications Psychology, 2, 106. https://doi.org/10.1038/s44271-024-00155-9

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. Mocht je mee willen doen aan het onderzoek naar de besteklade, geef dan je indeling door via drangcast@gmail.com. We zijn benieuwd!

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Het is 15 augustus 1971, nabij San Francisco, California, worden twaalf jonge mannen in de boeien geslagen en door de politie van Stanford afgevoerd naar Stanford County Jail. Nadat ze zijn ontluisd, krijgen ze gevangeniskleding met daarop een nummer, hun nieuwe naam. Twaalf andere jonge mannen, allemaal in een kakikleurig uniform met zonnebril en wapenstok bewaken de gevangenen. Gedurende twee weken zal het gedrag van deze 24 mannen in het kader van de wetenschap in de gaten worden gehouden. Althans, dat was de bedoeling. Op dag zes werd deze wereldberoemde studie noodgedwongen afgebroken. Al vrij snel zijn er kritische geluiden te horen. De studie zou niet ethisch zijn, de resultaten frauduleus en niet repliceerbaar. In deze aflevering bespreken we de opzet van, de fascinatie met en de (niet malse) kritiek op het Stanford Prison Experiment. 

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Clark, H.H., Richard J. Gerrig, R.J. (1983). Understanding old words with new meanings. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 22(5), 591-608. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(83)90364-X.

Le Texier, T. (2019). Debunking the Stanford Prison Experiment. American Psychologist, 74,

823-839. http://dx.di.org/10.1037/amp0000401

Zimbardo, P., & Haney C. (2020). Continuing to Acknowledge the Power of Dehumanizing

Environments: Responding to Haslam et al. (2019) and Le Texier (2019). American

Psychologist, in press. https://www.researchgate.net/publication/340470915_Continuing_to_acknowledge_the_power_of_dehumanizing_environments_Comment_on_Haslam_et_al_2019_and_Le_Texier_2019

Reactie Le Texier op Zimbardo & Haney (2020) https://www.letexier.org/?The-SPE-Remains-Debunked-A-Reply-to-Zimbardo-and-Haney-2020

Meer over het Stanford Prison Experiment

Officiele website: https://exhibits.stanford.edu/spe

Das Experiment (Duitse film uit 2001 van Oliver Hirschbiegel over het Stanford Prison Experiment): https://www.imdb.com/title/tt0250258/

The Stanford Prison Experiment (Amerikaanse remake): https://www.prisonexp.org/movie

Trailer documentaire National Geographic: https://www.youtube.com/watch?v=igUQwX6vZRU

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wanneer je regelmatig meer dan één taal gebruikt, mag je jezelf twee- of meertalig noemen. Of je deze tweede taal nu van jongs af leert of op latere leeftijd, kennis van meer dan één taal is ontzettend handig. Naast de voordelen op het gebied van communicatie, zou tweetaligheid ook allerlei andere cognitieve voordelen bieden. In deze aflevering buigen we ons over de vraag hoe het tweetalige brein nu precies werkt, welke voordelen tweetaligen zouden hebben en of er ook nadelen kleven aan tweetaligheid. Daarnaast maakt een oude bekende een comeback. 

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Goral, M., & Hejazi, Z. (2021). Aphasia in multilingual patients. Current Neurology and Neuroscience Reports, 21(60). https://doi.org/10.1007/s11910-021-01148-5.

Sulpizio, S., Del Maschio, N. Fedeli, D.. Abutalebi,J. (2020). Bilingual language processing: A 

meta-analysis of functional neuroimaging studies, Neuroscience & Biobehavioral 

Reviews, 108,  834-853. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.12.014.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We zien het op het journaal, we lezen erover in de krant, genocide. Hoewel het altijd gaat over onbeschrijfelijk leed dat een grote groep mensen wordt aangedaan, lukt het ons maar moeilijk - en slechts tot op zekere hoogte - om de emoties te voelen die bij de omvang en impact van een dergelijke gebeurtenis passen. Op de een of andere manier gaat dat veel gemakkelijker - haast vanzelf - wanneer we lezen of horen over leed dat een individu is aangedaan. Hoe komt het dat het leed van 100 mensen niet als 100 keer zo erg voelt dan het leed van een individu? Wat zegt dit over ons als mens? En (hoe) kunnen we zorgen voor een meer gepaste reactie op grootschalig leed?

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Slovic, P. (2007). “If I look at the mass I will never act: Psychic numbing and genocide”. Judgment and Decision Making, 2(2), 79-95.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Zelf je hout hakken voor de kachel, je eigen brood bakken, of een berg beklimmen om boven van het uitzicht te genieten. Dit kost meer moeite dan hout of brood kopen of de lift naar boven nemen. Waarom zou je moeite doen? Daar hebben psychologen een verklaring voor. Het doen van moeite maakt dat we het eindresultaat meer waarderen. Dit is een fenomeen dat bekendstaat als effort justification. Het maakt dat we positief over onszelf gaan denken, dat we loyaal zijn aan groepen, maar ook dat we weerstand tegen verandering ervaren. Hoe dit precies zit, wat de valkuil van effort justification is en aan welke andere - zeer herkenbare - fenomenen dit is verwant, bespreken we in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Liu, R. (2024). Understanding effort justification in psychological processes. 

Schmidt, L., Skvortsova, V., Kullen, C., Weber, B., & Plassmann, H. (2017). How context alters value: The brain’s valuation and affective regulation system link price cues to experienced taste pleasantness. Scientific Reports, 7, 8098. https://doi.org/10.1038/s41598-017-08080-0

Tijdens de opname wisten we het niet, maar we hebben het nagezocht. Ook benieuwd hoe lang Nederlanders in de keuken staan? Beluister dan het fragment Nederlanders staan kort in de keuken, korter dan andere Europeanen van EenVandaag.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In deze eerste aflevering van het nieuwe seizoen keren we terug naar de platte aarde. We duiken in onderzoek waarin drie aanhangers van dit idee worden geïnterviewd over hun leven vóórdat ze hierin geloofden, hun omslagpunt, en hoe het hun wereld vandaag de dag vormt. De gesprekken onthullen intrigerende overeenkomsten én tegenstellingen. Zo delen platte-aarde denkers een gezamenlijk wantrouwen jegens de buitenwereld, maar lijken ze ook elkaar te wantrouwen. Wat zegt dit over hun overtuigingen? En wat kunnen we hiervan leren?

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Pahuus, K., Jørgensen, M.S., Wagoner, B. (2024). Toward a cultural psychology of conspiracy theories: A life-narrative analysis of flat earthers. Integrative Psychological and Behavioral Science. https://doi.org/10.1007/s12124-024-09857-5

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. Meer over de documentaire Behind the Curve op https://www.behindthecurvefilm.com/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We moeten meer bewegen tegen overgewicht, niet meer vliegen voor het klimaat en geen wegwerpplastic gebruiken om de oceanen schoon te houden. Allemaal voorbeelden van gedragsveranderingen waarmee we als individu ons steentje bij kunnen dragen aan het aanpakken van grote maatschappelijke problemen. De effecten van dergelijke veranderingen zijn over het algemeen klein, en dus hoor je steeds vaker een roep om veranderingen op grotere schaal. Waarom worden bedrijven niet aangepakt die willens en wetens spelen met onze gezondheid, die investeren in fossiele brandstoffen en meer producten maken dan we ooit met zijn allen zouden willen hebben (laat staan écht nodig hebben)? Over dit onderwerp maakten we eerder een aflevering. We bespraken daarin wetenschappelijk onderzoek waarin wordt onderbouwd dat een focus op acties van het individu succesvolle oplossingen voor o.a. obesitas, klimaatverandering, en wegwerpplastic in de weg zit. Ze leiden namelijk af van veranderingen van het systeem waarin we leven (tot grote vreugde van bedrijven die blij zijn met de status quo) en juist dat soort veranderingen zijn nodig om de hedendaagse problemen het hoofd te bieden. Aangezien dit onderwerp nog altijd relevant is, vandaag een herhaling.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort hier gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Chater N, Loewenstein G. (2023) The i-frame and the s-frame: How focusing on individual-level solutions has led behavioral public policy astray. Behavioral and Brain Sciences, 46, e147: 1–84. doi:10.1017/ S0140525X22002023

Artikel sugar tax in de Los Angeles Times: https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-feb-07-la-na-soda-tax7-2010feb07-story.html

Artikel 10 jaar Stoptober: https://www.ad.nl/binnenland/sinds-stoptober-zijn-al-ruim-600-000-mensen-van-sigaret-af-je-sleept-elkaar-er-doorheen~acab969e/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

De zomervakantie zit er bijna op en wij doen op de valreep tóch nog een zomerfilm, Ex Machina. In deze film wordt Caleb, een medewerker van een zoekmachinegigant door zijn CEO, Nathan, uitgenodigd om hem in zijn afgelegen huis annex lab te bezoeken. Bij aankomst blijkt dat de échte opdracht voor Caleb is om te achterhalen of de door Nathan gebouwde robot Ava bewustzijn heeft. Ze ziet er - deels - uit als een mens, maar kan ze ook denken als een mens en zich zo gedragen? Bij het bespreken van deze film komen thema’s als bewustzijn, AI en identiteit aan bod. We gaan onder andere in op vragen als: Wat is intelligentie?, Maakt het voelen van empathie een robot menselijk?, en Wat is de betekenis van het einde van de film? Over de vraag of we angstig moeten zijn voor AI maakten we al eerder aflevering 89. 

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Een beschrijving van de film Ex Machina en links naar alle eerdere zomerfilms is hier te vinden. Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.