Explore every episode of the podcast Stoute schoenen

Ooit moet het kasteel van Gouda een indrukwekkend bouwwerk geweest zijn, één van de meest prominente kastelen van Nederland. Vandaag rest enkel nog een keldergang onder een herenhuis in de binnenstad. Dat is voor Bart Van Loo genoeg om de historische verbeelding op gang te brengen. Wanneer Jacoba van Beieren er in de zomer van 1425 arriveert, is ze net op spectaculaire wijze ontsnapt uit het Gentse Prinsenhof en uit de klauwen van Filips de Goede. In Gouda wordt ze met open armen ontvangen.

De Valenciennes-toren is een restant van de stadswal van Bergen. Het is 1425 en daar staat Jacoba van Beieren. De spanning is te snijden: ze kijkt toe hoe het leger van haar neef Filips de Goede alles in paraatheid brengt om de stad te belegeren. Zal Jacoba's echtgenoot Humprey van Gloucester haar uit deze benarde situatie kunnen bevrijden? Ze probeert de Henegouwse adel te overtuigen om mee weerstand te bieden. Haar man zal komen en alles rechtzetten! Maar niemand gelooft haar nog.

Bart Van Loo rijdt vandaag naar het dorpje Vieil-Hesdin en haalt zijn historische verrekijker vol verwachting boven. Want daar stond ooit één van de meest indrukwekkende Bourgondische kastelen. Voor Filips de Goede was het een favoriete plek. Er waren volières, boomgaarden en toernooivelden en op een brug zag je mechanische aapjes bekleed met dassenvacht. Maar in 1425 bereidt de hertog zich hier voor op een duel op leven en dood met Humphrey van Gloucester, de man van zijn nicht Jacoba.

Aan de oever van de Merwede in Dordrecht staan de restanten van Huis te Merwede, één van de oudste kasteelruïnes van Nederland. In de zomer van 1418 heeft Jacoba van Beieren hier van achter de kantelen goed zicht op het ommuurde Dordrecht. Daar heeft haar eigen oom Jan Van Beieren zich verschanst samen met een legertje huurlingen. Hij vindt dat hij de rechtmatige erfgenaam is van haar graafschappen Holland en Zeeland. Jacoba rekent op het leger van haar kersverse man Jan IV van Brabant.

Een dag in 1401. Een groepje ruiters draaft onder het poortgebouw van het levendige Henegouwse stadje Le Quesnoy door. Ze hebben een vrachtje voor het gravenkasteel: 50 kilogram dons! In de toekomstige kraamkamer van het kasteel is het druk: er moeten veel kussens opgevuld. Want eindelijk, na 15 jaar huwelijk zal de kasteelvrouw bevallen. Het is Margaretha van Bourgondië, dochter van Filips de Stoute. Ze is de gravin van Henegouwen, Holland en Zeeland en bijna moeder van Jacoba van Beieren.

Het is 1430 en Bart Van Loo is weer in de honderdjarige oorlog beland. Karel VII, erfgenaam van de Franse troon, moet het opnemen tegen de Engelse koning Hendrik V die gesteund wordt door de Bourgondische hertog Filips de Goede. Dat kamp is aan de winnende hand. Parijs en grote delen van Noord-Frankrijk zijn bezet. Maar dan krijgt Karel VII hulp uit onverwachte hoek: Jeanne d’Arc verschijnt op het toneel! Voor haar moedige actie gaat zij in de Sint-Jacobskerk van Compiègne nog te biecht.

Bart Van Loo wou dat hij er bij was geweest, die septemberdag in 1419. Dan had hij Jan zonder Vrees kunnen waarschuwen toen hij de brug van Montereau opstapte. Helaas, als een hond werd Jan zonder Vrees er afgemaakt. Het drama is het kookpunt in de machtsstrijd tussen de Armagnacs en de Bourguigons. De Bourgondiërs kunnen zijn verminkte lichaam pas maanden later bemachtigen. Dan wordt hij in het Bourgondische mausoleum in Champmol bijgezet. Zijn zoon Filips de Goede zint op wraak.

Voor de Slag bij Azincourt in 1415 bluffen de Fransen dat zij de rechterhand van elke Engelse boogschutter zullen verminken, zodat die nooit meer de longbow kan hanteren. Maar die stoere Franse ridders worden in Azincourt verslagen door het veel kleinere Engelse leger! Een een groot deel van de Franse adel is weggevaagd. Voor de Bourgondiërs is de tol hoog: Jan Zonder Vrees verliest twee van zijn broers. Gelukkig bleef zijn zoon Filips de Goede thuis, of het was uit met het Bourgondisch verhaal.

Ter herdenking van de 600ste verjaardag van de Slag van Azincourt wordt in 2015 een nieuw monument opgericht. Zo wordt de eerste Franse gendarme herdacht, die daar in de strijd sneuvelde. Zijn naam was Le Gallois de Fougières. Het was een gendarme op rust die in 1936 in de Bourgondische archieven dook en zo zijn stoffelijk overschot wist te identificeren in een nabijgelegen abdijkerk. Hoe kwam de man aan zijn einde in 1415? Met Bart Van Loo herbeleven we de noodlottige gebeurtenis.

Le Tour Jean-Sans-Peur is een restant van wat ooit het Hôtel d'Artois was, de residentie van de Bourgondische hertogen in Parijs. Het is een symbool van de tomeloze ambities van Jan zonder Vrees in de machtsstrijd met Lodewijk van Orléans, de jongere broer van de onberekenbare Franse koning. In de avond van 23 november 1407 wordt Lodewijk in een Parijse straat vermoord. Meerdere aanwijzingen leiden de onderzoekers naar het Hôtel d'Artois. Jan zonder Vrees moet zo snel mogelijk de stad uit.

Ooit was Coucy-le-Château één van de meest imposante burchten van de late middeleeuwen. Op het einde van de 14de eeuw is Engelram VII van Coucy daar kasteelheer. In 1356 wordt hij na de rampzalige slag bij Poitiers als gevangene naar Engeland gebracht. Hij ligt goed in de markt aan het Engelse hof, want een kleine 10 jaar later trouwt hij uit liefde met prinses Isabella van Engeland. Maar in 1396 trekt hij op kruisvaart met Jan zonder Vrees, en dat avontuur eindigt ronduit dramatisch.

Als een pleurant vergezelt Bart Van Loo onze aartsvader Filips de Stoute op zijn laatste reis. Filips is in Halle gestorven en de statige rouwstoet doet er in 1404 maar liefst 47 dagen over om het lichaam naar het klooster in Champmol te brengen. Daar wou Filips begraven worden, als een kartuizer in een witte pij gehuld. Rond de lijkwagen stappen 60 toortsdragers. De opvolger Jan Zonder Vrees loopt voor de met goudlaken omhulde loden kist van zijn vader.

Filips de Stoute wil een klooster bouwen voor de orde der kartuizers. In 1377 koopt hij de grond in Champmol, net buiten Dijon. Eind jaren tachtig is het tijd voor de decoratieve afwerking en dan maakt Filips een fantastische keuze: de hofbeeldhouwer Klaus Sluter mag zich aan het werk zetten. Bart van Loo vergaapt zich aan de adembenemende Mozesput die bewaard is gebleven. Later laat Filips bij testament noteren dat dit klooster het mausoleum moet worden van een nieuwe Bourgondische dynastie.

Ook in de Bourgondische tijd is Halle al een bedevaartsplaats. En wie wordt daar in 1404 in en rond de Sint-Martinusbasiliek op zijn ligbed rondgedragen? Het is onze aartsvader Filips de Stoute. Hij is in Brussel erg ziek geworden en hij wil zo snel mogelijk naar zijn gemalin Margaretha van Male in Atrecht, nog enkele dagreizen verderop. Bij de Heilige Maagd van Halle wordt wanhopig om genezing gesmeekt, maar helaas. In Herberg Den Hert vlakbij de kerk blaast Filips zijn laatste adem uit.

In het Valkhof in Nijmegen vind je de restanten van een spectaculaire burcht, ooit de vaste verblijfplaats van de hertogen van Gelre. Bart van Loo wacht hier de Frans-Bourgondische troepen van Filips de Stoute op. Waarom is dat leger in 1388 op weg naar Nijmegen? En waarom is hertog Willem van Gerle zo op zijn gemak? Johanna van Brabant, die haar neef Filips om hulp heeft gesmeekt om de jarenlange burenruzie met Gerle te beslechten, weet nog niet wat zich straks aan de Maas zal afspelen.

Bart Van Loo overwint zijn hoogtevrees en beklimt het belfort van Sluis. Hij reist naar 1388 en kijkt zijn ogen uit: de baai ziet zwart van de schepen. Filips de Stoute is klaar om Engeland te bestormen! En hij wil een houten stad verschepen. Een grote IKEA-bouwdoos avant la lettre, een opvouwbare citadel. Dat huzarenstuk zal weliswaar op een fiasco uitdraaien, maar daarmee is Bart niet uitverteld. Hoe is Jantje, het sympathieke mannetje dat de belfortklokken luidt, ooit een held geworden?

In de lente van 1383 staan de Ieperlingen radeloos op de Rijselpoort. De stad is omsingeld door een Engels leger. Aan het hoofd staat Henry le Despenser, een Engelse bisschop die het ambtelijk gewaad al eens durft in te ruilen voor een harnas. Het conflict heeft te maken met wol, maar de Engelse belangen zijn ook van religieuze aard. Inderdaad, in deze aflevering verneemt u alles over de enige kruistocht op Vlaamse bodem.

1382. Na de slag van Westrozebeke trekken de zegedronken Frans-Bourgondische troepen naar de Kortrijk. Ze richten er een grote slachtpartij aan. 80 jaar na de Gulden Sporenslag lijkt de wraaklust van de Fransen nog niet bekoeld. Niemand wordt gespaard. Tijdens plunderingen verdwijnen ook de 500 gulden sporen die al 8 decennia in de gewelven van de Onze-Lieve-Vrouwekerk hingen. Lodewijk van Male moet met lede ogen toekijken hoe de nieuwe gravenkapel aan de kerk aan gruzelementen geslagen wordt.

Slaagt Bart Van Loo erin om een vergeten slagveld uit 1382 te vinden? Ergens nabij Westrozebeke waar Filips de Stoute de Gents-Vlaamse troepen van Filips van Artevelde versloeg? Daar werden diens troepen letterlijk versmacht, en herinneren acht Mariakapelletjes aan hoe de Heilige Maagd het dorp zelf op miraculeuze wijze spaarde.

In 1379 komen de Gentenaren in opstand tegen hun heer, graaf Lodewijk van Male. Ze willen meer privileges en minder inmenging van zijn kant. Brugge is een trouwe aanhanger van de graaf en dat wakkert de rivaliteit tussen de twee commerciële grootmachten alleen maar aan. Wanneer de graaf de toegangswegen tot hun stad blokkeert zien de Gentenaren geen andere uitweg meer: Brugge aanvallen! Op 2 mei 1382 staat het volksleger van Filips van Artevelde op het Beverhoutsveld voor de beslissende slag.

Ontdek samen met Bart Van Loo het wonderlijke kasteel van Germolles, het luxeverblijf van Margaretha Van Male. Twaalf jaar na de trouwerij in 1369 krijgt ze dat van haar man Filips cadeau. Ze is meteen dol op de woonst. Als Filips in Parijs of Vlaanderen verblijft, dan bestuurt vaak Margaretha het Bourgondische hertogdom. Van het kasteel van Germolles maakt ze haar droomhuis, met een weelderige lusthof. Vijftien jaar lang superviseert ze de werken. Het kasteel draagt haar stempel, en hoe!

Het is feest in Dijon. Op 26 november 1364 doet de nieuwe hertog van Bourgondië, Filips de Stoute, er zijn blijde intrede. Hij neemt zijn intrek in het sobere kasteel dat pas onder zijn kleinzoon Filips de Goede zal uitgroeien tot het somptueuze ‘Palais des ducs de Bourgogne’. Wel kan hij de bouw van de Tour de Bar op zijn conto schrijven. Op 28 mei 1371 komt hier zijn zoon Jan zonder Vrees ter wereld, maar die baby is nog lang niet aan zet.

Op een toren van de burcht van Montbard tuurt Filips De Stoute in juli 1370 ongeduldig in de verte. Kondigt de zwarte stip aan de horizon eindelijk de karavaan aan, die zijn echtgenote Margaretha van Male het Bourgondische hertogdom binnenleidt? Op 19 juni 1369 is hij met haar getrouwd in Gent. Nu voegt ze zich bij hem. Voor Margaretha is de entree een nare déjà vu. Hier was ze ook al met haar vorige man, Filips van Rouvres, die overleed aan de pest. In Montbard zal Margaretha 2 dochters baren.

Bart Van Loo trekt naar Male in Sint-Kruis, deelgemeente van Brugge. Hier stond het kasteel van Male, eeuwenlang bewoond door de Graven van Vlaanderen. Alleen de robuuste donjon dateert nog uit de 14de eeuw. We draaien de klok even terug: in 1350 kwam hier Margaretha van Male ter wereld, de erfgename van het graafschap Vlaanderen die met Filips de Stoute zou trouwen. Haar geboorte mag een wonder heten, want aan de zwangerschap van haar moeder, Margaretha van Brabant, gaan familiedrama's vooraf.

De Donkere Poort is het enige bekende overblijfsel van het Prinsenhof in Gent. Hier betreedt Filips de Stoute het politieke wereldtoneel op een manier die Bourgondië de typische schittering zal schenken: met een exuberant huwelijksfeest dat half Europa moet verbluffen. Een paar eeuwen lang doet het Prinsenhof dienst als een van de topresidenties van de Bourgondische hertogen. In 1500 komt hier ook de laatste Bourgondische hertog ter wereld: de man die we allemaal kennen als Keizer Karel.

Op 19 juni 1369 geven Margaretha van Male en Filips de Stoute elkaar hier het ja-woord. Zij is de dochter van de Vlaamse graaf Lodewijk van Male, hij de jongste zoon van de Franse koning en hertog van Bourgondië. De verbintenis tussen Vlaanderen en Bourgondië is de eerste schakel in het ontstaan van de Lage Landen als nieuwe staatkundige eenheid. De kerk is verdwenen maar haagbeuken doen de plek prachtig herrijzen. Dit huwelijk is de wieg van wat later België, Nederland en Luxemburg zal worden.

Bart Van Loo rolt een oude landkaart open en helpt je op weg met zijn aanwijsstok. Na de proloog sta je voorbereid en opgeladen aan de start van deze Bourgondische tijdreis.

Bart Van Loo trekt zijn stoute schoenen aan en reist door het decor van ons Bourgondisch ontstaansverhaal. We maken een epische tijdreis langs afgelegen kasteelruïnes en donkere kerkers vol verhalen. Langs spannende torens en modderige slagvelden waar de kanonschoten van de honderdjarige oorlog nog nagalmen. Door de late middeleeuwen letterlijk aan te raken blaast auteur Bart Van Loo ons verre verleden meer dan ooit nieuw leven in. Elke week een nieuwe historische sensatie.