Explore every episode of the podcast Pier review - brengt de bodem tot leven

Eind juni 2026 vond de tweejaarlijkse conferentie van de Europese Agroforestry Federatie plaats in Neuchâtel in Zwitserland. Terwijl grote delen van Europa geteisterd werden door hittegolven, inclusief Zwitserland zelf, bogen 400 deelnemers, voornamelijk uit onderzoek en advies, zich over hoe het zit met de integratie van bomen in de landbouw.

Dankzij het Cambium-project kon ik de strafste stemmen bundelen. Deel 1 van 2.

• Bert Reubens (ILVO / Agroforestry Vlaanderen): Wetenschap is geen uitstel van actie; sociaal welzijn, bodem en erkenning zijn even cruciaal als economie. Pleit voor structureel, onafhankelijk advies en lerende netwerken.
• Christoph Hauert (Bioboer): Agroforestry als noodzakelijke reactie op klimaatextremen; boeren zonder verandering voelt als stilstaan.
• Sarah Carton (ILVO): Focus op praktijkgerichte kennisoverdracht via demo-sites en laagdrempelige online leermiddelen.
• Andrea Schievano (Onderzoeker): Vermijd reductionistische wetenschap; erken de boer als hoofdonderzoeker in het veld.
• Niels Vanhoudt (Praktijkpunt Landbouw Vlaams-Brabant): Laat uitlopende walnoten beperken vorstschade en concurrentie met akkerbouw; bevorderen bodemgezondheid.
• Paul Pardon (ILVO): 'Acorn-tool' helpt boeren bij het inschatten van opbrengstpotentieel (jaar 1-10).
• Jari Vandendriessche (UGent): Agroforestry verhoogt de biodiversiteit aanzienlijk, vooral voor bestuivers en vleermuizen.
• Peter Verburg (Instituut voor Milieuvraagstukken, VU Amsterdam): Verschuif focus van "werkt het?" naar implementatie en inpassing in huidige systemen.
• Kevin Wolz (Savannah Institute): Bestrijd isolement van pioniers door gemeenschapsvorming en onderling contact.
• Petra Schmitz (Agroforestry Netwerk Limburg): "Zien is geloven": enthousiasme en praktijkvoorbeelden overtuigen boeren meer dan droge cijfers.
• Evert Prins (Louis Bolk Instituut): Geen 'silver bullet'; economische duurzaamheid is essentieel voor langetermijn succes.

Deze episode kwam tot stand met financiële steun van het Interreg-project Cambium, medegefinancierd door de Europese Unie.

Meer praktische info en netwerken vind je op agroforestryvlaanderen.be en euraf.net

Opname maart 2026

Vandaag sprak ik met Stefan Muijtjens uit Limburg, de ⁠onafhankelijke landbouwadviseur⁠ die boeren helpt in de bodemtransitie. Hij passeerde ook bij de drie vorige gasten Karel Dewaele, Jarno Vandepoel en Kees Steendijk.

In dit vervolg trekken we de laarzen aan en duiken we écht de agronomische praktijk in. We laten de kantoor-theorie achter ons en bespreken chronologisch wat er daadwerkelijk gebeurt onder en boven het veld. Waarom moeten we veel meer vertrouwen op de pure kracht van planten, en hoe overbruggen we de hardnekkige kloof tussen beleid, theorie en het boerenerf?

We raken aan:

• De belemmeringen in de huidige bio-regelgeving, specifiek de impact van gangbare drijfmest en het vasthouden aan ploegen.

• Hoe e-DNA analyses (die 1200 schimmels en 2500 bacteriën in kaart brengen) onomstotelijk de ravage van ploegen aantonen.

• Het gebruik van plantsapanalyses om realtime bij te sturen op elementen (zoals de balans tussen fosfaat, calcium en borium), in plaats van te gokken op bodemreserves.

• De 3-4-5 methode voor Niet-Kerende Grondbewerking (NKG): onkruidbeheer met zeer ondiepe bewerkingen en het belang van een UV-reflecterende, koelende mulchlaag.

• Estafetteteelt en buddymixen: het strategisch mengen van plantenfamilies om bodemziektes te onderdrukken en jaarrond zonlicht te vangen.

• De illusie van dure externe wondermiddeltjes en fermenten ('bugs in a jug') vergeleken met de pure motor van de bodem: de levende plant.

• De ware aard én de verrassende snelheid van koolstofopbouw (carbon farming), gestuurd door levende wortelsappen (exudaten) met een onmisbare rol voor houtstoffen (lignine).

• Diagnostiek met de spade: waarom je als ultieme graadmeter voor bodemgezondheid op zoek moet naar 60 tot 80 grote 'pendelaars' (>12mm wormengangen) per vierkante meter.

• De voor- en nadelen van doelsturing: hoe het sturen op heldere doelen de boer net zijn vrijheid en vakmanschap kan teruggeven, zolang we er in de praktijk voor waken dat streefwaarden niet verstarren tot rigide minimumregels.

• De absolute noodzaak voor beleidsmakers én onderzoekers om veel vaker hun bureau te verlaten en letterlijk het veld in te trekken.

• Waarom het cruciaal is om over het eigen muurtje te kijken, en de kracht van kwetsbaarheid en het delen van fouten binnen sectoroverschrijdende, lerende netwerken.

Deze podcastreeks is een initiatief van ⁠Regenerate4Resilience⁠, in opdracht van ⁠BioZktBoer⁠, en wordt mogelijk gemaakt met steun van het Agentschap Landbouw & zeevisserij.

Opname maart 2026

Vandaag sprak ik met Stefan Muijtjens uit Limburg, de onafhankelijke landbouwadviseur die boeren helpt in de bodemtransitie. Hij passeerde ook bij de drie vorige gasten Karel Dewaele, Jarno Vandepoel en Kees Steendijk.

In het gesprek legt Stefan de vinger op de zere plek in het huidige landbouwadvies. Waarom loopt het officiële beleid zo vaak achter de feiten aan? Hoe komt het dat theorie en praktijk soms zo ver uit elkaar liggen dat adviezen lachwekkend en zelfs waardeloos worden? Het aandeel chemie moet omlaag, zodat we planten eindelijk zélf weer laten praten met het bodemleven.

We raken aan:

• Waarom chemie de bodembiologie overstemt.

• Dat nitraat toxisch is voor planten en leidt tot nepgroei (wateropname) in plaats van echte droge stof.

• Het grote belang van on-farm research door boeren zelf.

• Waarom we tijdig ruimte moeten maken voor de creatieve ideeën van de nieuwe generatie.

• Dat boeren in transitie ook voor de afzetkant tijd moeten maken.

• Waarom we moeten sturen op het echte economische rendement voor het familiebedrijf, in plaats van ons blind te staren op de kilo's opbrengst.

• Het landbouw-waterhoofd: waar gaat het geld in de landbouw naartoe? Een groeiend leger aan overheidspersoneel, adviseurs en erfbetreders neemt een steeds grotere hap uit de maatschappelijke koek, terwijl de boer de regie én het rendement van zijn familiebedrijf kwijtraakt.

• Hoe je groenbemesters (en specifiek vlinderbloemigen) kunt gebruiken als 'biotoets' om stikstofoverschotten in je bodem af te lezen.

• Een verfrissende kijk op onkruid: het is simpelweg een plant die de biologische groeifactoren op dat moment beter kan benutten dan je eigen gewas.

• De onzichtbare schade van zware oogstmachines, en waarom het beperken van rooivruchten in de rotatie essentieel is voor bodemherstel.

• De groeiende potentie van een gegarandeerd residuvrije markt als krachtig alternatief of opstapje naar bio.

  
  

  Deze podcastreeks is een initiatief van ⁠Regenerate4Resilience⁠, in opdracht van ⁠BioZktBoer⁠, en wordt mogelijk gemaakt met steun van het Agentschap Landbouw & zeevisserij.

Opname februari 2026

In deze aflevering van Pier Review Bio ben ik te gast bij Kees Steendijk op zijn biologisch akkerbouwbedrijf De Korenschoof in Kamperland (Zeeland). Kees en Connie boeren op een van de zwaarste kleigronden van de streek en besloten in het jaar 2000 volledig biologisch te gaan. Sindsdien heeft hij het traditionele graansysteem compleet op zijn kop gezet door op een heel andere manier naar plantcompetitie en de ruimte per plant te kijken. We spreken met hem over zijn pionierswerk in de graanteelt, zijn observaties in het veld en hoe hij bodembeheer in de praktijk aanpakt.

Besproken thema's

• 
  

  Drastisch minder zaaien: De stap van 230 kg naar 40 tot 50 kg zaaizaad per hectare, en waarom het minimaliseren van plantcompetitie essentieel is.

• 
  

  De ontwikkeling van de plant: Hoe tarweplanten die de ruimte krijgen zich in de praktijk ontwikkelen, met een sterke uitstoeling, een robuust wortelgestel en veel grovere aren.

• 
  

  Pionier in bodembewerking: Zijn specifieke aanpak en bewuste keuzes rondom grondbewerking om de bodembiologie en structuur te sparen.

• 
  

  Vaste rijpaden: De keuze voor werktuigdragers op 4,20 meter om bodemverdichting te voorkomen.

• Alles hangt samen: Hoe deze extreme reductie van zaaidichtheid laat zien dat bodem, wortels, plantarchitectuur, ziekteweerbaarheid, organische stof en opbrengst niet los van elkaar te begrijpen zijn.

Meer bronnen

• 
  

  Evenveel opbrengst met twintig keer minder zaad: Verslag over de lezing van Kees op het agro-ecologiecongres, aangevuld met recentere verslagen over het systeem van wortelintensificatie.

• 
  

  Oude tarwerassen voor beter brood: Over innovaties allerhande in de broodketen, zoals de noodzaak van robuuste genetica en de ervaringen van de Bretoense boer-bakker Nicolas Supiot, die ooit zei: "Le blé est l'ennemi du blé" (Tarwe is de vijand van tarwe).

• 
  

  Wetenschappelijke achtergrond: de episode haalt dit onderzoek aan van Marjolein Visser (Université Libre de Bruxelles).

• Historische bron: Blijkbaar werd deze innovatie al beschreven in het boekje “La culture familiale de blé” (1943). We lieten dit vertalen naar het Nederlands. Vraag het aan per mail.

• –

  
  

  Deze podcastreeks "Pier review bio" is een initiatief van ⁠Regenerate4Resilience⁠, in opdracht van ⁠BioZktBoer⁠, en wordt mogelijk gemaakt met steun van het Agentschap Landbouw & zeevisserij.

Opname december 2025

Vandaag sprak ik met Jarno Vandepoel, jonge melkveehouder van De Vaerendriesch in Hoeleden in het Hageland.

Jarno nam enkele jaren geleden het familiebedrijf over en schakelde bewust over naar bio. Niet vanuit een vast recept, maar vanuit continue observatie en de vraag: hoe kan dit bedrijf eenvoudiger, robuuster en economisch kloppend werken?

In het gesprek komen onder meer aan bod:

• waarom gras het hart van zijn systeem vormt, en hoe dat doorwerkt in rantsoen, arbeid en kosten

• de keuze voor dubbeldoelkoeien, en wat hardheid, vruchtbaarheid en lage input betekenen in de praktijk

• stripgrazen als leerproces: vallen, bijsturen, observeren

• kalving op de wei en een sterk seizoensgebonden ritme in het bedrijf

• wat hij ziet veranderen in bodem, gewas en dieren, zonder zich te verliezen in cijfers of modellen

• hoe eenvoud, goed rekenen en keuzes durven maken hand in hand gaan

Bekijk zeker het filmpje over stripgrazen, mestkevers en het onderzoek van Mieke Lateir bij INBO.

Het artikel Regeneratief begrazen in Vlaanderen brengt ervaringen en inspiratie samen.

Lees verder bij Regionaal Landschap Zuid-Hageland over biodivers rantsoen en schaduwbomen en voederheggen

En volg De Vaerendriesch op Facebook!

–

Deze podcastreeks "Pier review bio" is een initiatief van ⁠Regenerate4Resilience⁠, in opdracht van ⁠BioZktBoer⁠, en wordt mogelijk gemaakt met steun van het Agentschap Landbouw & zeevisserij.

Opname november 2025

Vandaag sprak ik met Karel Dewaele, bloggende bio-akkerbouwer uit de Westhoek.

Karel vertelt hoe hij stap voor stap omschakelde van een klassiek gemengd bedrijf naar biologische akkerbouw, waarom kijken in de bodem voor hem belangrijker is dan vaste recepten, en wat experimenten hem écht geleerd hebben.

Karel ging de laatste twee jaar naar Groundswell-festival en laat zich al lang heel breed inspireren. Hij benadrukt dat de vertaalslag naar het eigen bedrijf altijd nodig blijft. We spreken over droogtestress, de zin en onzin van composteren, en we vonden de pendelaars waarvan we allebei warm werden.

Beluister zeker ook zijn passage op Radio Inagro en volg hem op Bluesky

Extra bronmateriaal over biodynamische akkerbouwer Erwin Westers, die werd aangehaald:

- video over regeneratieve aardappelteelt

** correctie: in de podcast zei ik per hectare aardappelen 1/3 van die oppervlakte groene mulch, maar het is anderhalve keer de oppervlakte.

- podcast Nieuw Voer

–

Deze podcastreeks "Pier review bio" is een initiatief van Regenerate4Resilience, in opdracht van BioZktBoer, en wordt mogelijk gemaakt met steun van het Agentschap Landbouw & zeevisserij.

Opname oktober 2022

Vandaag sprak ik met Tuur Vandeweyer, die samen met Stephanie het dynamisch veebedrijf Trezemieke uitbaat in Retie. Tuur is ook adviseur en betrokken bij Agrosymbio. In het vervolg van ons gesprek doken we dieper in de uitdagingen van teeltrotatie, bodemleven en rooivruchten. We hadden het over innovatieve technieken zoals directzaai, het gebruik van compostthee en hoe groenbemesters en bomen bijdragen aan gezonde bodems en koeien. Tuur deelt ook zijn inzichten over regelgeving, samenwerking tussen boeren en de rol van bomen als medicijnkastjes voor vee.

In het tweede deel van mijn gesprek met Tuur Vandeweyer, mede-uitbater van het dynamische veebedrijf Trezemieke in Retie, gaan we dieper in op innovatieve landbouwtechnieken en uitdagingen binnen de sector:

Bomen als schaduwleverancier en medicijnkast voor koeien.

Een inspirerend en doorleefd verhaal over innovatieve, agro-ecologische landbouw en de uitdagingen en mogelijkheden van de moderne boer.

Mis het einde niet voor inzichten over kwantumlandbouw!

Connecteer met Jeroen Watté voor suggesties/feedback. Of om samen te werken.

via Regenerate4Resilience.eu

Opname oktober 2022

Vandaag sprak ik met Tuur Vandeweyer, die samen met Stephanie het dynamisch veebedrijfTrezemieke uitbaat in Retie. Tuur is ookadviseur en betrokken bijAgrosymbio. We hadden het over hun start als zorgboerderij, het omschakelen naar agro-ecologische praktijken, en hoe ze extensieve begrazing combineren met innovatieve proefvelden. We spraken over bodemleven, de uitdagingen van meststoffen, en hoe je als boer out-of-the-box kan denken. Eenmaal in de boomhut geraakten we er nog moeilijk uit, dus het vervolg hoor je in deel 2 van ons gesprek.

Het gesprek ging over:

• Start van het bedrijf: Van zorgboerderij naar een agro-ecologisch veebedrijf.

• Regeneratieve landbouw: Hoe Tuur en zijn vrouw Stephanie werken met bodemleven, kruidenrijke weilanden en extensieve begrazing.

• Vergunningsuitdagingen: Obstakels en oplossingen bij het opstarten van een kleinschalige boerderij in landbouwgebied.

• Alternatieve bemesting: Waarom zouten in kunstmest een probleem vormen en hoe natuurlijke processen een oplossing bieden.

• Bodemgezondheid: Het belang van mycorrhiza-schimmels, bodemleven en minimale bodembewerking.

• Praktische innovaties: Proeven met compostthee, directzaai en het gebruik van 23 verschillende soorten in één perceel. 

• Weerstand tegen verandering: Hoe boeren omgaan met de overgang naar nieuwe landbouwmethodes en de rol van traditie en onderwijs.

• Dierenwelzijn: Kruidgevoerde koeien, natuurlijke dekking en het belang van horens voor de mineralenhuishouding.

• Resultaten: Hogere opbrengsten, weerbaardere gewassen en duurzame praktijken die écht werken.

Een boeiend gesprek over landbouw, innovatie en de drang om altijd te blijven verbeteren.

Deze aflevering werd geproduceerd door Regenerate4Resilience (Jeroen Watté) en werd gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode met melkveehouder Hans Dereepere over regeneratief begrazen

Opname april 2023

Vandaag sprak ik met Hans Dereepere, melkveehouder uit het Oost-Vlaamse Knesselare, die pioniert met regeneratieve begrazing. We hadden het over hoe hij de ploeg liet staan, kunstmestafbouwde en begon met kruidenrijk grasland. Hans vertelde dat zijn weides droogtebestendiger werden en dat deplassen verdwenen zijn na hevige regen. Hans hoopt dat pachten makkelijker wordt voor agro-ecologische boeren en dat boeren en natuurverenigingen leren samenwerken. Hij droomt van coöperaties die grasgevoerde melk verwaarden. 

Waar gaat dit gesprek over?

• historiek van bedrijf

• diversiteit aan genetica door kruising: Holstein, Brown Suisse, Zweeds Roodbont, en MRY

• omschakeling naar regeneratief werken

• diergezondheid

• evolutie in vet- en eiwitgehalte

• inzaaien van kruiden

• beheer van de weides

• evolutie van bodemkwaliteit

• afbouwen van kunstmest, sproeistoffen en ontworming

• inspiratiebronnen - waaronderwebinar waterbeheer van Jos Van Reethhttps://youtu.be/PHhKAZqQzkE enYoutubekanaal van Greg Judy 

• mix méteil en agroforestry

• vragen bij bodem- en voederanalyses

• toekomst visie voor agro-ecologisch pachten

• verwaarding van graszuivel

Deze reeks krijgt steun van de Vlaamse overheid en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode 3 over syntropische landbouw met Jos Willemsen

Opname 23 februari 2024

Jos Willemsen is syntropische landbouwer en belichamer vande mens als nuttige soort (bekijk de film)⁠. Hij werkt aan een boek en ⁠geeft cursussen⁠ over voedselbossen en syntropische landbouw. Heel erg aan te raden zijn deartikels op zijn blog. Beluister ook de eerste en tweede episode.

Waar gaat dit gesprek over?

We bespraken hoe je met syntropie een economisch groeimodel vormgeeft zowel op korte als langere termijn en hoe je op bestaande gangbare bedrijven elementen van syntropie in kan brengen. We staan ook stil bij de techniek van enten om de bestaande groeikracht in ecosystemen optimaal aan te wenden voor voedselproductie. En tot slot hadden we het over hoe syntropie water opnieuw door de fijnste haarvaten van het landschap wil doen stromen en hoe we door in te grijpen in vegetatiestructuur, met vortexen water kunnen uitnodigen in het landschap.

Het belang van bodemgezondheid en biodiversiteit: hoe we planten zoals klis, perzikkruid, en pitrus inzetten om de bodemgezondheid te verbeteren en biodiversiteit te stimuleren. 

Duurzaam verdienmodel in de landbouw: hoe syntropische landbouw kan bijdragen aan een verdienmodel door diversificatie en stapelen van functies. "Je hebt vier, vijf teelten door elkaar, of misschien zelfs meer, en daarmee heb je vijf keer veertig procent opbrengst, dus tweehonderd procent." Hoe je plantensoorten selecteert: "Wat we vaak doen is de toekomst uitproberen."

Synergie met Natuurlijke Processen: hoe belangrijk samenwerking is met natuurlijke processen en andere levensvormen om gezamenlijk oplossingen te creëren. "We moeten zorgen dat al die andere levensvormen die staan te popelen om mee te werken, mee kunnen werken." 

Watermanagement en klimaatverandering: hoe een divers bos impact heeft op de condensatie van waterdamp en het genereren van regen op continentale schaal. "Een bos dat bestaat uit één soort en allemaal van dezelfde leeftijd en een gesloten kroondak heeft, iets heel anders is dan een divers bos wat een open kroondak heeft."  "Een gezond bos is beneden kouder en boven warmer." Aan te bevelen literatuur over het werk van Victor Schauberger over oa. water en vortexen: “Living energies (Callum Coats)”

Deze podcast kwam er met steun van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen, meer info op ⁠www.agroforestryvlaanderen.be

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode 2 over syntropische landbouw met Jos WillemsenOpname 23 februari 2024

Jos Willemsen is syntropische landbouwer en belichamer vande mens als nuttige soort (bekijk de film)⁠. Hij werkt aan een boek en ⁠geeft cursussen⁠ over voedselbossen en syntropische landbouw. Heel erg aan te raden zijn deartikels op zijn blog. Beluister ook de eerste episode.

Waar gaat dit gesprek over?

We duiken diep in de wereld van syntropische landbouw, een innovatieve benadering die streeft naar een harmonieuze samenwerking tussen verschillende plantensoorten om biodiversiteit en productiviteit te verhogen. Zowel de theorie achter syntropische landbouw als de praktische uitvoering ervan in het veld komen aan bod.

Syntropische Landbouw vs. Traditionele Landbouw"In plaats van ze eruit te halen, snijden we ze af en voeden we het vervolgens aan de bodem." De syntropische landbouw benadert onkruid en andere planten niet als hinder maar als een middel om de bodem te voeden. Dat bevordert een snellere groei en voeding van de bodem. De noodzaak voor een verschuiving van traditionele landbouwpraktijken die bodems degraderen naar een model dat focust op vruchtbaarheid en regeneratie, zoals binnen syntropische landbouw. Hoe syntropie de antithese vormt van entropie, waarbij chaos en verval van ecosystemen worden tegengegaan. "De landbouw van morgen produceert voedsel voor mens, dier en de aarde, gelijktijdig in één systeem."

Praktische Uitvoering en Uitdagingen"Hoe maak je van zonlicht duizenden kilo's pruimen en miljoenen wormen?" Fascinerende kijk op de praktijk van het dicht aanplanten in syntropische systemen en hoe dit bijdraagt aan meer productie en biodiversiteit. Welke specifieke technieken van bodemvoorbereiding en nazorg.

Biodiversiteit en Ecosysteem Diensten"Wanneer je dat dus maait en dus voorkomt dat het in bloei komt, dan verjongt dat en kan het waterdamp uit de atmosfeer halen." Het maaien van vegetatie voordat deze bloeit, voorkomt uitzaaien en houdt het systeem verjongd, wat bijdraagt aan de capaciteit van de vegetatie om waterdamp uit de atmosfeer te halen en groen te blijven. Het belang van biodiversiteit binnen syntropische landbouw en hoe het benutten van de unieke talenten van verschillende soorten kan leiden tot een gezonder, veerkrachtiger ecosysteem. "Iedere soort is een orgaan die een bepaalde functie heeft, een bepaald talent heeft, om in dat ophopen van energie succesvol te zijn."

Aanplantstrategieën en Bodemgezondheid"Dus wij bootsen dat na door hout in de grond te doen." Hoe gaan we natuurlijke bodemcondities herstellen door het gebruik van hout en ander organisch materiaal, cruciaal voor het succes van de aanplant. "De meerkost van syntropisch zit denk ik vooral in de arbeid... Dus het werk zelf. Er niet vlug vanaf willen zijn."

Ziekten en Plagen "De ziekte is niet de oorzaak, de ziekte is een gevolg." Een paradigmaverschuiving in hoe we naar ziekten en plagen kijken, met een focus op het creëren van een gezond systeem.

Deze podcast kwam er met steun van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen, meer info op ⁠www.agroforestryvlaanderen.be

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Opname: oktober 2022

Je hoort het 2de deel van mijn gesprek met Peter Vanhoof,bodemconsultant in de regeneratieve landbouw, die ook tijdens onze bodemconferentieeen presentatie gaf. We bespraken het beleid dat ver staat van de boer en agro-ecologisch perspectief mist, en hoe we de performantie van landbouw beter zouden kunnen benaderen. Nutriëntendichtheid van gras en melk komen aan bod, en ook een andere kijk op plantenvoeding, bodemgezondheid en een meetmethode die Peter zelf ontwikkelde. Tot slot horen we waar Peter zijn inspiratie haalt.

Het gesprek gaat over:

• Beleid en regelgeving: de mogelijkheid voor boeren om afwijkingen te verkrijgen op regels, zoals in het geval van boeren in Nederland die toestemming kregen om bovengronds mest uit te rijden. Gebrekkige respons van beleidsmakers op agro-ecologische benaderingen en het gevoel dat beleid vaak een vooraf vastgestelde agenda volgt zonder rekening te houden met boeren.

• Economische aspecten van landbouw: de noodzaak van eerlijke prijzen voor boeren, bewustwording om bedrijven anders te runnen, wellicht met minder kosten en een betere biologie om vergelijkbare resultaten te behalen.

• Mestonderzoek en bodemkwaliteit: relatie tussen mestinjectie en bodemkwaliteit

• Meetindicatoren voor landbouwprestaties: droge stof per hectare, inkomen per hectare, voedingswaarde per hectare en de kwaliteit van eiwitten en mineralen in gewassen.

• Kwaliteit van vlees en melk: biodiverse graslanden, Duitse kruidenspecialist Hubert Kramer analyseert vetzuren in melk en constateert gezondheidsimpacten bij mensen

• Plantenvoeding: belang van praktijkervaring, metingen, en aandacht voor koolstof (CO2) als cruciaal voor de groei.

• Bodemtestmethoden: de Vanhoof bodemtest meet afbraakorganismen en rhizosfeerreacties, en hoe deze metingen inzicht geven in bodemkwaliteit.

• Inspiratiebronnen van Peter, waaronder Elaine Ingham, Rusch, Lundegårdh, Michel Barbeau, Will Brinton, en hun gemeenschappelijke boodschap van samenwerking met de natuur.

  
  

  Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Opname: oktober 2022

Peter Vanhoof isbodemconsultant in de regeneratieve landbouw, en gaf tijdens onze bodemconferentieeen presentatie. Tijdens ons gesprek hadden we het over Peter's onconventionele reis in de landbouw, van België naar Polen en via bijenteelt tot bio-elektronische metingen. We bekeken kritisch de gangbare bodemanalyses en ontdekten Peters eigen meetmethoden. Ook het belang van bewortelingsdiepte en de complexe relatie tussen drijfmest en bodemleven kwamen aan bod, net als de destijds door Wageningen bewezen praktijken voor hogere stikstofefficiëntie die dringend aan herontdekking toe zijn, maar ook meer recente ervaringen van boeren die verrast worden door positieve resultaten na eenvoudige veranderingen. Dit is pas het eerste deel, want er was stof genoeg voor een tweede episode.

Waar gaat dit gesprek over?

• Peter's rol als bodemadviseur en zijn connectie met Wervel, met aandacht voor soja-gerelateerde kwesties, betrokkenheid bij bijenteelt en ontdekking van bio-elektronische metingen.

• Kritiek op conventionele methoden en de introductie van natuurlijke voedingspraktijken voor koeien door Jaap van Bruchem, focus op gras en natuurlijke rantsoenen, de impact op diergezondheid.

• Peter's betrokkenheid bij onderzoek, de emotionele reactie van Wageningen en het belang van praktische observaties in agrarische systemen.

• Erkenning van boeren die duurzame veranderingen doorvoeren en succesverhalen van boerderijen die overstappen op natuurlijke voeding.

• Bodemanalyses: kritiek op gangbare methoden, gebruik van geleidbaarheid als indicator, impact van kunstmest, verschillen in mineralisatie en symbiose met suikers.

• Belang van diepe beworteling en effecten van mestinjectie op bodemstructuur en overbemesting, drijfmest en bodemleven: problemen, de rol van de C-n-verhouding.

• Rol van schimmels in koolstofopslag en waarnemingen op duurzame boerderijen.

• Plantgezondheid en exudatie, Azotobacter en lignine voor stikstofbinding en groeihormonen.

• Agro-ecologische principes in de varkenshouderij, veranderingen in melkveebedrijven, doorzaaien van grasland, milieu-invloeden en veranderende perspectieven bij boeren.

• Voorbeelden van boeren met positieve resultaten, discussie over stikstofoverschot en kostenvergelijking tussen bio en gangbaar, en toekomstverwachtingen voor regeneratieve systemen.

  
  

  Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Notities bij de podcast episode met Dave Buchan

Opname oktober 2022

Dave Buchan is sedert 2015 medeboer op hetWijveld, een biologische CSA-zelfoogstboerderij met groenten en kleinfruit op 5 hectare in Destelbergen. Na zijn doctoraat in de bodemecologie werd hij niet alleen boer maar ook docent bodem bij Landwijzer,  het vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw en voeding in Vlaanderen.

In het vervolg van het gesprek met Dave hebben we het over het belang van het culinaire, de smaak en versheid, de voldoening van het werk maar ook de zwaarte van het beroep, hoe bewaring verbetert en ziektedruk afneemt met agro-ecologische maatregelen, het ondergewaardeerde belang van bovengrondse biodiversiteit. Dave deelde zijn ongenoegen over hoe het gebrek aan focus op biodiversiteit in academia samenhangt met winstgedreven onderzoeksfinanciering en korte termijn agenda’s, over waarom hij - ondanks een uitgesproken wetenschappelijke attitude - academia achter zich liet, maar toch nog probeert bij te blijven met nieuwe interessante inzichten van de laatste jaren. Dave benadrukt dat een zekere graad van vrijheid nodig is voor innovatie en is dus teleurgesteld in het beleid, dat vooral bestraft en bovendien te weinig doet aan de toegang tot landbouwgrond voor mensen die willen starten. Het gesprek eindigt met enkele inspiratiebronnen en zijn visie op het integreren van dieren.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Notities bij de podcast episode met Dave Buchan

Opname oktober 2022

Dave Buchan is sedert 2015 medeboer op hetWijveld, een biologische CSA-zelfoogstboerderij met groenten en kleinfruit op 5 hectare in Destelbergen. Na zijn doctoraat in de bodemecologie werd hij niet alleen boer maar ook docent bodem bij Landwijzer,  het vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw en voeding in Vlaanderen. 

Ik sprak met Dave over de paradigmashift in de plantenvoeding, nl. dat planten zich kunnen voeden met veel complexere nutriënten dan alleen die in minerale vorm, over hoe hij na het wetenschappelijke onderzoek en het vele microscoop speurwerk naar nematoden het lichamelijk positief effect heeft ervan bij het “thuiskomen” als medeboer op het Wijveld, de tweede CSA-boerderij in Vlaanderen. We bespraken composteringstechnieken en -kwaliteiten, mulchen, de effecten van wormenthee, groenbemesting, het belang van bodemanalyse met een spade in de grond, en de noodzaak aan agroforestry, of behaging van het landschap. Het vervolg hoor je in de 2de episode want we waren niet meteen uitgepraat.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Notities bij de podcast episode met Filip Ally

Opname april 2023

Filip Ally baat een zoogkoeienbedrijfBwb-fokkerij Van de Pannemeers uit op een zandleembodem in Tielt. Het bedrijf groeide geleidelijk en omvat nu ongeveer 120 Belgisch Witblauwe koeien op 14 hectare. Filip legt uit hoe hij andere rassen inkruist en welke voordelen dat biedt zowel voor het kalven als voor het rantsoen van de dieren. Hij licht toe hoe je bodems kan regenereren door kruidenrijk grasland te ontwikkelen en door roterend begrazen toe te passen, sinds een jaar ook met een mobiele kippenstal. Filip deelt zijn ervaringen met het verhogen van de organische stof in de bodem, het minimaliseren van ontworming en zijn ambitie om de vermarkting van zijn producten te verbeteren. 

Waar gaat dit gesprek over?

• Historiek familiaal bedrijf in Ruiselede/Kanegem

• Gebruik van Belgisch Witblauw en andere rassen voor embryo-inplanting

• Transformatie van akkerland naar kruidenrijk grasland

• Toepassing van roterend begrazen en mobiele kippenstal

• Multifunctionele houtkanten

• Waterinfrastructuur

• Verbetering van bodemkwaliteit en organische stofgehalte

• Diergezondheid, stoppen met ontworming

• Streven naar grasgevoerde kwaliteit

  
  

  Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Notities bij de podcast episode met Nico Vandevannet

Opname september 2022

Nico Vandevannet is tuinbouwer opDe Levende Aarde, een biologisch groenteteeltbedrijf op 6 hectare in Hertsberge. Hij is docent bodem bij Landwijzer,  het vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw en voeding in Vlaanderen. Hij won in 2021 de eersteBodemschep, een erkenning door de Vlaamse overheid voor inspirerende bodemzorgers. 

Waar gaat dit gesprek over?

• Inspiratie uit strooisellaag in bos

• Verminderde nood aan dierlijke mest

• Van compostering naar andere grondbewerking: actisol

• Oppervlaktecompostering met groenbemesters

• Snelle start met restproduct van suikerriet, nabootsen exudaten

• Gezond gewas en bodem hebben wisselwerking

• Gemengde landbouw als systeem met gras en bos

• Twijfels bij agroforestry in groententeelt

• Gebruik van compost en compostthee

• Lichtere machines voor behoud bodemstructuur

• Samenwerking met andere landbouwers in bodemkwaliteitsnetwerk

• Gesteentemeel als voedsel voor bodemleven

• Aanpassing van Kafkaiaanse wetgeving gewenst

• Toekomstvisie: minder mest en energieverbruik

  
  

  Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode met Johan Boussemaere (deel 2/2)

Opname september 2022

Johan Boussemaere baat samen met Isabel Delanote het Land van Melk en Honing uit, een melkveebedrijf op de Oude Zeedijk in Nieuwkapelle.

Waar gaat dit gesprek over?

• Droge zomer
• Historiek bedrijf: samenvoeging akkerbouw- en veeteeltbedrijf.
• Streven naar autonomie
• Omschakeling naar biologische landbouw
• Belang van koeien die buiten kunnen lopen
• Teeltrotatie met belang tijdelijk grasland.
• Lokaler sluiten van kringlopen
• Opbouw van bodemvruchtbaarheid
• Mineralenpatroon
• Roterend begrazen

Deze podcastreeks krijgt steun van de Vlaamse overheid en het Europees Fonds voor Plattelandsontwikkeling.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode met Johan Boussemaere (deel 1/2)

Opname september 2022

Johan Boussemaere baat samen met Isabel Delanote het Land van Melk en Honing uit, een melkveebedrijf op de Oude Zeedijk in Nieuwkapelle.

Waar gaat dit gesprek over?

• Droge zomer
• Historiek bedrijf: samenvoeging akkerbouw- en veeteeltbedrijf.
• Streven naar autonomie
• Omschakeling naar biologische landbouw
• Belang van koeien die buiten kunnen lopen
• Teeltrotatie met belang tijdelijk grasland.
• Lokaler sluiten van kringlopen
• Opbouw van bodemvruchtbaarheid
• Mineralenpatroon
• Roterend begrazen

Deze podcastreeks krijgt steun van de Vlaamse overheid en het Europees Fonds voor Plattelandsontwikkeling.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode roterend begrazen met Ine Craenhals een jaar later

Opname 31 augustus 2022

Ine Craenhals is boerin bij deBoerencompagnie in Leuven.  Zie ook eerste episode in 2021.

Waar gaat dit gesprek over?

• Hoe gaat het op de boerderij met de droogte? Rampzalig, al weken groeit er niets meer, zelfs stukken die altijd nat blijven, zijn drooggevallen.
• Waarom de stap naar mobiel melken zetten? Reiniging melkinstallatie kan nu in de abdij, arbeidsbesparing, verdere percelen nu ook bereikbaar, meer rust aan het gras kunnen geven. Werkte uitzonderlijk goed in nat seizoen, ook in droge zomer langer grazen mogelijk.
• Is de grond verbeterd met het roterend begrazen? Moeilijk te zeggen, met lang gras is er wel nog lang dauwvocht geweest, maar door veel wind werd het echt helemaal droog.
• Wanneer komen de koeien buiten na de winter? Systeem van kalf bij de koe en kalver crèche zorgt voor wat late eerste beweiding. Publieke opinie creëert ook wat een drempel.
• Hoe werkt de mobiele melkinstallatie?
• Hoe geraakte je aan die installatie?
• Waarom doormelken in de winter?
• Evolutie in de botanische samenstelling? Klaver, weegbree, chicorei. Kropaar gaat wat snel in zaad, beter wat vroeger maaien of eerder begrazen. Distels en brandnetels zijn één keer kortgezet. Misschien ezel inzetbaar na de koeien.
• Meer aandoeningen bij natte zomer?
• Voldoende voer kunnen opslagen voor de komende winter?
• Met de hitte zijn de koeien binnengezet, geven nu meer melk.
• Roterend begrazen heeft ook impuls gekregen door gebruik van verplaatsbare koeparasol, in plaats van koeien naar schaarse schaduwplekken te leiden.
• Publiek toezicht heeft echt voordelen, toch staan mensen soms wel heel ver van de landbouw.
• “Roterend begrazen light”: dagelijks de voordraad verzetten, maar niet de achterdraad, door opbrengst niet te meten, laten we wellicht grasopbrengst liggen, nog niet overal drinkbakken geplaatst.
• Aanpassen aan klimaatgrillen? Goed bijblijven met maaien, doorzaaimachine gekocht, om éénjarigen in grasland door te zaaien voor meer bodemleven. Wordt experimenteerwerk, er is veel ervaring opgebouwd bij roterend begrazen van vleesvee, minder met melkvee.

Deze podcastreeks krijgt steun van de Vlaamse overheid en het Europees Fonds voor Plattelandsontwikkeling.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode syntropische landbouw met Jos Willemsen

Opname 8 september 2022

Jos Willemsen heeft net een film uitJos - de mens als nuttige soort, komt binnenkort met een boek engeeft cursussen over voedselbossen en syntropische landbouw.

Waar gaat dit gesprek over?

• Wie is Jos Willemsen?
• Wat zijn jouw inspiratiebronnen?Joel Salatin,Mark Shepard, filmpje met Ernst Götsch:Life in syntropy.
• Wat is syntropische landbouw? Wat is het verschil met agroforestry en voedselbossen?
• Wat is syntropie?
• De sprong maken van materiedenken naar energiedenken.
• Biodiversiteit is efficiëntie, hoogwaardige transformatie van energie
• Wat zijn ondersteunende boomsoorten. Wanneer snoei je welke bomen?
• Wie is Ernst Götsch? Kijk op websiteagendagotsch.com
• Hoe kijkt syntropische landbouw naar de gemiddelde Vlaamse onkruidvrije maïsakker?
• Vertaalbaarheid vanuit tropische context naar gematigde context?
• Lichtconcurrentie in bicultuur? Gangbare agroforestry heeft geen zomersnoei, maar wintersnoei. Verschil tussen zomersnoei en wintersnoei.
• Ben je nog steeds tuinaannemer, voor wie werk je?
• Bodemkwaliteit: niet meten, maar verbeteren.
• Natuur moet niet in balans zijn. De natuur moet uit balans worden gebracht waarna het de balans weer opzoekt.
• Wat is de “biotic pump”? Inzetten van bomen op grote schaal om de watercyclus te herstellen en zo de droogteproblematiek aan te pakken.
• De ongelofelijke kracht van het natuurlijk weefsel waarin wij leven. We moeten af van het idee dat de natuur een kwetsbaar balancerend systeem is.
• George Monbiot - debat. Is het doel een habitat geven aan de Europese olifant? Of is het doel om deze planeet weer te laten ontploffen van vruchtbaarheid?

Deze podcast kwam er met steun van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen, meer info opwww.agroforestryvlaanderen.be

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.

Podcast episode roterend begrazen met Ine Craenhals

Opname 6 juli 2021

Ine Craenhals is boerin bij deBoerencompagnie in Leuven.

Waar gaat dit gesprek over?

• Landwijzer-opleiding gestart in 2015, stage groententeelt bij Bavo Verwimp vanDe Kijfelaar,daar interesse gekregen in veehouderij, dan bij Boerencompagnie vanaf het begin van de veehouderijtak betrokken. Niet van boerenafkomst.
• Koeien noodzakelijk voor mest, want groenten zijn intensieve teelt, eten het rustgewas op, vee dat gemolken wordt kan sociale dynamiek binnenbrengen.
• Rond de abdij is als een zandbak, heel weinig organische stof. Jarenlang gangbaar maïs op verbouwd, wordt nu permanent grasland.
• Bale grazing vorig seizoen van juli tot december: voederen van voordroog balen op de weide. Wat niet opgegeten wordt, blijft liggen als voeding voor de bodem.
• Vertrapping rond drinkbakken en rond plek waar gemolken werd. Daar zal ook in de toekomst voorzichtigheid nodig zijn.
• Melkproductie was laag doordat eerste snede een regenbui heeft gehad na maaien.
• Melkafzet via abonnementen laat deels toe pieken en dalen op te vangen.
• Melkverwerking is op zich niet rendabel, het vlees is ook nodig.
• 13 dieren gemolken, één keer per dag melken ‘s morgens
• 1ste drie weken kalf voltijds bij koe, nadien ‘s nachts apart tot ze 9 maanden zijn
• Liters zijn niet van belang, eiwit en vet wel voor verwerking
• Je proeft soms verschil tussen uiers, proeft zout wanneer uierontsteking
• Vee is zelden ziek, ook meestal geen veearts nodig bij kalven
• Schaalnadelen qua regelgeving door veelheid van activiteiten.
• Roteren omdat standbegrazing graszode uitput. Maar praktische uitwerking niet evident. Hond zou kunnen helpen. Alles draaiend geheel maken, in systeem kalf bij de koe is uitdaging. Mobiel kalverhok en mobiele melkstal volgende sprong.
• Bemesting via (gangbare) stalmest en compost. Samenwerking met gangbare boer voor stalmest.
• Prijszetter als zuivelbedrijf: zuivelpakketten met tweewekelijks pakketten in twee groepen. Rauwe melk in automaat, zuivelproducten in herbruikbaar glas.
• In melkstal krijgen koeien nog zemelen bij. Reststroom van molen, erg mineraalrijk.
• Grof zeezout met veel mineralen.
• Inspiratiebron:Pieter Kerkaert als herder veel kennis van honden, gras en roterend begrazen. Belang langetermijnvisie.
• Boeken:Salad Bar Beef van Joel Salatin,Holistic Management van Allan Savory,Handbook Holistic Management van Allan Savory,La productivité de l’herbe van André Voisin. Beeld van Voisin blijft bij: koe als grasmachine die maar beperkte tijd graast per dag. Hoe denser het gras, hoe meer de koe zal gegeten hebben.
• Wat verraste: hoe weinig gras er groeide na overschakeling. En hoeveelheid werk.
• Rust in kudde motiveert. Vers gras kunnen geven, en dat nadien voldoende laten rusten.
• Publiek boeren heeft voordelen qua dialoog en qua afzet, soms voel je wel dat veehouderij an sich onder druk staat.
• Versnippering enorme uitdaging. Op termijn zou het logisch zijn dat er meer aaneengesloten areaal is.

Deze aflevering werd geproduceerd door Jeroen Watté en gefinancierd door Wervel vzw.