Discover shows related to Parseh Podcast (پادکست پرسه), based on actual content similarities. Explore podcasts with similar topics, themes, and formats, backed by real data.
هنگامی که ادوارد جنر در اواخر قرن هجدهم نشان داد که میتوان با آبلهٔ گاوی در برابر آبلهٔ انسانی ایمنی ایجاد کرد، به نظر میرسید بزرگترین مانع برداشته شده است؛ اما چرا از کشف واکسن تا ریشهکنی آبله نزدیک به دو قرن طول کشید؟
در اپیزود دوم از پروندهٔ سهقسمتی «زنجیرهٔ انسانی» با عنوان «سفر ایمنی»، داستان پرپیچوخم تبدیل شدن واکسن از یک «ایده و آزمایش محلی» به یک «شبکه و تکنولوژی جهانی» را دنبال میکنیم.
در قرن نوزدهم، واکسن در گرما و سفرهای طولانی فاسد میشد و هنوز هیچ زیرساخت استاندارد، زنجیرهٔ سرد یا سیستم اداری مدرنی وجود نداشت. از سوی دیگر، حتی وقتی واکسن سالم به مقصد میرسید، عبور دادن آن از فاصلهٔ چند سانتیمتریِ میان «دست پرستار تا بازوی انسان» نیازمند چیزی بود که در هیچ شیشهای بستهبندی نمیشد: اعتماد.
در اپیزود در بین این داستانها پرسه میزنیم::
زنجیرهٔ انسانیِ بازو به بازو: ماجرای «واکسینوف» در روسیه و سفر دریایی دکتر بالمیس برای رساندن واکسن از اقیانوس اطلس به قارهٔ آمریکا و فیلیپین با کودکان یتیم
سرگذشت پرماجرای واکسن در ایران: نخستین آبلهکوبیها در بوشهر و تهران و اقدام پیشگامانهٔ عباس میرزا در آذربایجان، گزارشهای روزنامهها، و فرمان واکسیناسیون رایگان امیرکبیر
دوراهیِ آزادی فردی و خیر جمعی: نگاهی به مقاومتهای مذهبی، سنتی و مدنی در برابر واکسن
پارادوکس آمار و بهداشت عمومی: چرا هرچه برنامههای واکسیناسیون بزرگتر و موفقتر به نظر میرسید، پیدا کردنِ آخرین موارد پنهانِ بیماری دشوارتر میشد؟
همکاری در دل جنگ سرد: ابداع واکسن خشکِ مقاوم به گرما توسط لزلی کولیر، پیشنهاد ویکتور ژدانوف در سال ۱۹۵۸، تصویب طرح ریشهکنی جهانی، و مدیریت متفاوت دونالد هندرسون
تکنولوژیهای سرنوشتساز و بنبست پایانی: داستان جت اینجکتور ارتش آمریکا و اختراع شاهکار ۵ دلاری «سوزن دوشاخه».
زمانبندی تقریبی اپیزود ۶۷:
00:00 مقدمه و معرفی بخش دوم پرونده زنجیره انسانی
02:18 معرفی حامی اپیزود: شامپوهای شاوما
03:05 تفاوت «کشف علمی» و «ساخت تکنولوژی»
05:30 چالش حملونقل واکسن زنده در قرن هجدهم
07:22 روش «بازو به بازو» و داستان واکسینوف در یتیمخانه روسیه
09:13 سفر بالمیس؛ انتقال واکسن آبله از اقیانوس اطلس با زنجیره انسانی ۲۲ کودک یتیم
12:44 دوراهی اخلاقی زنجیره انسانی؛ منفعت جمعی در برابر حق انتخاب کودکان و انگیزههای استعماری
15:05 مقایسه زنجیره نامرئی سلامت امروز با دنیای بیاستاندارد قرن نوزدهم
18:10 عوارض واقعی، شایعات عجیب و بحران اعتماد عمومی به واکسیناسیون
20:09 ورود بالمیس به آمریکای لاتین و تولد اولین زیرساختهای بهداشت عمومی
22:34 تاریخچه آبلهکوبی در ایران؛ از دکتر اندرو جوکس در بوشهر و عباسمیرزا تا کرمانشاه
28:04 از انتخاب شخصی تا اجبار دولتی؛ قوانین واکسیناسیون در بریتانیا و فرمان امیرکبیر
30:17 مخالفتهای طب سنتی، باورهای مذهبی و جنبشهای ضدواکسن در ایران و انگلستان
چگونه در تمام طول تاریخ، بشر توانست تنها یک بیماری عفونی انسانی را برای همیشه از روی زمین محو کند؟ و این پیروزی چه چیزی دربارهٔ معنای «پیشرفت» به ما میگوید؟
«روزگار آبله» بخش اول از پروندهٔ سهقسمتی «زنجیرهٔ انسانی» در پادکست پرسه است. در این پرونده، از پرسههایم در لابلای کتابها، داستان بیماری آبله را دنبال میکنم؛ ویروسی که هیچ ناقل و میزبان دیگری به جز انسان نداشت و هزاران سال در یک زنجیرهٔ پیوسته از نفسی به نفس دیگر همراه تاریخ بشر آمد، تا روزی که سرانجام در اکتبر ۱۹۷۷ در شهر مرکا در سومالی، این زنجیره در بدن آخرین بیمار طبیعی آبله به نام «علی ماوو معالین» متوقف شد.
به روزگاری برمیگردیم که آبله نه یک بحران مقطعی، بلکه بخشی از جریان عادی زندگی بود. دورانی که آبله میان تولد و مرگ مینشست، سالانه صدها هزار کودک را به کام مرگ میفرستاد و ...
در اپیزود «روزگار آبله» به این موضوعات میپردازیم:
آخرین بیمار: روایت اتفاق ساده اما تاریخسازی که در اکتبر ۱۹۷۷ در سومالی رخ داد.
زیستن در جهانِ آبله: تضاد دردناک مراقبت خانوادگی و خطر سرایت تا تأثیر آبله بر ازدواج، استخدام خدمتکاران دارای مصونیت و شکلگیری دانشگاههای قارهٔ آمریکا.
آبله در ایران: نگاهی به گزارشهای تاریخی همهگیری آبله در اصفهان، مرند، کرمان و کردستان و تأثیر آن بر جمعیت ایران.
از آیینها تا مایهکوبی (Variolation): چگونه بشر قرنها پیش از شناخت میکروبها، در هند، چین، ایران، آفریقا و عثمانی یاد گرفت با وارد کردن کنترلشدهٔ بیماری به بدن افراد سالم، در برابر آبله مصونیت ایجاد کند؟
سفر پُرماجرای دانش: داستان «اونهسیموس» (بردهٔ آفریقایی) و کشیش «کاتن ماتر» در همهگیری ۱۷۲۱ بوستون، و تلاش «لیدی مری مونتگیو» برای انتقال دانش پیرزنهای استانبول به دربار انگلستان و آزمایش آن روی زندانیان محکوم به اعدام.
65- Conversation گفتگو با رضا امیر دربارهی کتاب «چگونه زندهایم»
Thursday, October 15, 2026 • Duration 01:58:28
ما صرفاً ارابههایی در خدمت «ژنهای خودخواه» هستیم یا حیات داستانی بسیار پیچیدهتر دارد؟
در اپیزود شصتوپنجم پادکست پرسه، من (عباس سیدین) با رضا امیر (معلم زیستشناسی، مترجم و سازندهٔ پادکستهای مهرانگیز و گاوگیجه) به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ جدید او از کتاب درخشان «چگونه زندهایم؟» (How Life Works) نوشتهٔ فیلیپ بال (Philip Ball) همصحبت شدهام.
نسخهٔ ویدیویی این گفتگو را که با تصاویر و ویدیوهای علمیِ کمکی تدوین شده است، میتوانید در کانال یوتیوب پرسه تماشا کنید.
اگر این محتواها برایتان مفید است، با سابسکرایب کردن و عضویت در بخش ممبرشیپ کانال یوتیوب پرسه از ادامهٔ این مسیر حمایت کنید.
دربارهٔ کتاب «چگونه زندهایم؟» (How Life Works)
کتاب «چگونه زندهایم؟» نوشتهٔ فیلیپ بال (نویسنده و پژوهشگر برجستهٔ علم)، یکی از مهمترین آثار سالهای اخیر در حوزهٔ زیستشناسی نوین است که با ترجمهٔ روان و دقیق رضا امیر و ویراستاری علمی دکتر مهدی شفا، در داخل ایران توسط نشر نوین و در خارج از کشور توسط انتشارات هوشیوار منتشر شده است.
برای دههها، درک عمومی و حتی دانشگاهی ما از زیستشناسی تحت تأثیر استعارههایی مثل «کتاب رمز حیات»، «طرحوارهٔ ژنتیکی» و نگاه تقلیلگرایانهٔ «ژن خودخواه» (ریچارد داوکینز) قرار داشت؛ دیدگاهی که ژنها را همهکاره و سایر اجزای سلول و جاندار را صرفاً ابزارهایی جانبی در خدمت ژنها میدانست. فیلیپ بال در این کتاب با تکیه بر جدیدترین یافتههای زیستشناسی مولکولی، زیستشناسی تکوینی و زیستشناسی سیستمی (Systems Biology) نشان میدهد که حیات نه یک خط تولید ماشینیِ ساده از ژن به صفت، بلکه شبکهای پویا، چندسطحی و هدفمند است که در آن «سلول» (و نه ژن بهتنهایی) واحد بنیادین زنده بودن است.
لینکها و منابع اشارهشده در این گفتگو
64- Limits of Justice III (حدود عدالت ۳)
Thursday, August 27, 2026 • Duration 59:39
حدود عدالت | بخش سوم
در دو قسمت قبل، به دو دادگاه بزرگ بعد از جنگ جهانی دوم رفتیم؛ نورنبرگ و توکیو. دیدیم که حتی وقتی قاتل و قربانی کاملاً مشخصاند، عدالت آنقدرها که به نظر میرسد ساده نیست.
اما اگر مسئله دیگر انتخاب میان عدالت و یک ارزش دیگر نباشد چه؟
اگر اصلاً امکان اجرای عدالت وجود نداشته باشد؟
اگر تعداد متهمان آنقدر زیاد باشد که محاکمهی تکتک آنها با همان استانداردی که از یک دادگاه عادلانه انتظار داریم، قرنها طول بکشد چه؟
در رواندا، بعد از نسلکشی، با چنین مسئلهای روبهرو شدند.
یک طرف، دادگاهی بینالمللی بود؛ با قاضی، وکیل، شواهد و تشریفات حقوقی، اما بسیار کند، بسیار پرهزینه و دور از زندگی روزمرهی مردمی که قرار بود عدالت برای آنها اجرا شود.
طرف دیگر، راهی بود که شاید اصلاً نتوان اسمش را یک دادگاه عادلانه گذاشت.
پس سؤال این قسمت فقط این نیست که «عدالت چیست؟»
سؤال این است:
وقتی عدالت کامل ممکن نیست، چقدر میتوان از استانداردهای عدالت کوتاه آمد؟
آیا بهتر است یک عدالت ناقص را دربارهی میلیونها نفر اجرا کنیم، یا یک عدالت بسیار دقیق را دربارهی تعداد محدودی از آنها؟
اگر برای اجرای درست قانون مجبور شویم صدها هزار نفر را دهها یا حتی صدها سال در انتظار نگه داریم، آیا همچنان داریم عدالت اجرا میکنیم؟
و اگر برای اینکه پروندهها اصلاً به سرانجام برسند، وکیل، بیطرفی، اصل برائت یا بعضی دیگر از حقوق متهم را کنار بگذاریم، چه چیزی از خودِ عدالت باقی میماند؟
در قسمت قبل، در دادگاه نورنبرگ به سؤالی رسیدیم که جواب سادهای نداشت:
اگر عدالت، صلح، امنیت و حقیقت همیشه با هم جمع نشوند، چطور باید انتخاب کنیم؟
این بار همان سؤال را در جایی دیگر و شاید در موقعیتی حتی دشوارتر دنبال میکنیم: دادگاههای جنایات جنگی توکیو.
اینجا دیگر فقط با یک تصمیم سخت روبهرو نیستیم.
اگر قاضیای بگوید: «هیچکس حق ندارد دیگری را به جرم جنایت مجازات کند، مگر اینکه خودش بیگناه باشد»، آیا نتیجهاش این است که هیچکس را نباید محاکمه کرد؟
اگر محاکمهی یک نفر بتواند صلح و ثبات یک کشور شکستخورده را به خطر بیندازد، آیا نادیده گرفتن عدالت میتواند یک تصمیم عادلانه باشد؟
اگر برای جلوگیری از جنگ بعدی، مجبور شویم جنایتکاران جنگ قبلی را آزاد بگذاریم، قیمت عدالت چقدر است؟
و اگر پای چیزی به میان بیاید که ممکن است میلیونها نفر را در جنگ آینده نجات دهد، اما تنها راه بهدستآوردنش این باشد که از جنایتکاران جنگی محافظت کنیم، چه؟
آیا هنوز میتوانیم بگوییم «این کار غلط است» و تمام؟
یا باید حساب کنیم که کدام خیر مهمتر است؟
اما اینجا یک مشکل بزرگتر هم هست:
اصلاً میشود عدالت و امنیت را با یک ترازو اندازه گرفت؟
میشود گفت این مقدار بیعدالتی، در مقابل این مقدار امنیت میارزد؟
و اگر نتوانیم اینها را با هم مقایسه کنیم، پس تصمیم اخلاقی را چطور میگیریم؟
شاید ماجرا فقط دربارهی آدمهایی نباشد که هفتاد سال پیش در توکیو تصمیم میگرفتند.
شاید مسئله این باشد که وقتی خودمان وسط یک بحران هستیم، از کجا بفهمیم تصمیمی که «ضروری» مینامیم واقعاً ضروری است؟
و اگر چند دهه بعد معلوم شود که انتخاب دیگری هم وجود داشته، آن وقت با تصمیم اخلاقی خودمان چه میکنیم؟
این قسمت، ادامهی پروندهی «حدود عدالت» است؛ جایی که سؤال قسمت قبل دیگر فقط این نیست که «عدالت چیست؟»
62- Limits of Justice I (حدود عدالت ۱)
Thursday, August 13, 2026 • Duration 50:00
حدود عدالت | بخش اول
عدالت دقیقاً چیست؟
آیا عدالت یعنی مجازات کردن آدمهای بد؟
آیا ممکن است یک حکم کاملاً قانونی باشد، اما عادلانه نباشد؟
اگر اجرای عدالت، صلح را به خطر بیندازد، کدام را باید انتخاب کرد؟
اگر گفتن حقیقت، باعث شود اصلاً نتوانیم دادگاه را برگزار کنیم، هنوز باید حقیقت را بگوییم؟
و یک سؤال از همه سختتر:
اگر برای رسیدن به یک خیر، مجبور باشیم از خیر دیگری بگذریم، از کجا بفهمیم انتخاب درستی کردهایم؟
این قسمت ما را به یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ میبرد؛ جایی که انسانها بعد از یکی از بزرگترین فجایع تاریخ، تلاش کردند برای اولین بار در مقیاسی بیسابقه میان انتقام، قانون و عدالت انتخاب کنند.
اما شاید مسئله این نباشد که آنها انتخاب درستی کردند یا نه.
شاید مسئله این باشد که:
آیا اصلاً انتخابی وجود داشت که بتواند همزمان عادلانه، قانونی، اخلاقی و ممکن باشد؟
و اگر چنین انتخابی وجود نداشته باشد، حدود عدالت کجاست؟
دوراهیهای اخلاقی و فلسفی: چرا مخالفت پزشکان و مؤمنان با مایهکوبی در قرن هجدهم، صرفاً ناشی از جهل نبود؟
تولد واکسن: تجربهٔ شیردوشهای انگلیسی، آزمایش «بنجامین جستی» و روایتهای آبلهٔ گاوی و شتری در بلوچستان ایران؛ و آزمایش تاریخی «ادوارد جنر» روی «جیمز فیپس» در سال ۱۷۹۶.
زمانبندی تقریبی پیزود ۶۶
00:00 معرفی اپیزود ۶۶
01:24 معرفی حامی اپیزود: شامپوهای شاوما
02:58 داستان «علی مائو معالین»؛ آخرین بیمار آبله در تاریخ
05:16 معنای پیشرفت بشر
11:05 تراژدی مراقبت از بیمار در خانواده
16:10 آمار مرگومیر کودکان، نقش آبله در شکلگیری دانشگاه هاروارد
22:58 الهههای آبله و قرنطینه پیش از کشف میکروب
26:20 تاریخچه «مایهکوبی» (واریولاسیون)؛ از برهمنهای هند و چین باستان تا عشایر ایران
33:46 داستان «اونزیموس» و کشیش کاتن ماتر؛ ورود دانش آفریقایی مایهکوبی به آمریکا