Explore every episode of the podcast Ne Biliyor Us?

Bu bölümde,  birini "narsist" olarak tanımlamanın karşımızdakini anlamamıza yardım edip etmediğini sorguluyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş

(01:35) Tanıda güvenilirlik nedir? 

(02:59) Uzmanların anlaşması yeterli mi? 

(05:05) Kategoriler neden çalışmıyor?

(06:52) "Narsist" teriminin gündelik hayatta erimesi

(08:07) Neden etiketliyoruz?

(09:51) Narsist demenin asıl işlevi

(10:58) Ne yapabiliriz?

Kaynaklar

Kernberg, O. F. (1975). Borderline Conditions and Pathological Narcissism. Jason Aronson.

Kohut, H. (1971). The Analysis of the Self. International Universities Press.

Tyrer, P., Crawford, M., Mulder, R. ve ark. (2011). The rationale for the reclassification of personality disorder in the 11th revision of the International Classification of Diseases (ICD-11). Personality and Mental Health, 5(4), 246–259.

Oldham, J. M., Skodol, A. E., Kellman, H. D. ve ark. (1992). Diagnosis of DSM-III-R personality disorders by two structured interviews: patterns of comorbidity. American Journal of Psychiatry, 149(2), 213–220.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde uykuda solunum bozukluklarını göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Özen Kaçmaz Başoğlu ile ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Toplumda kaç kişide uyku apnesi var ve neden çoğu bunu bilmiyor?
• Horlamak tek başına uyku apnesi demek mi, ne zaman bir uyarı sayılmalı?
• Uykuda nefesimizin durduğunu kendimiz fark edebilir miyiz?
• Tek başına yaşayan biri uyku apnesinden nasıl şüphelenebilir?
• Uyku apnesi sadece kilolu, orta yaşlı erkeklerde mi görülür? Kadınlarda, gençlerde, çocuklarda durum ne?
• Akıllı saatler ve telefon uygulamaları uyku apnesi tanısı koyabilir mi?
• Sırtüstü yatmak gerçekten fark yaratıyor mu?
• Uykusuzluk ve depresyonla psikiyatriste başvuran birinde uyku apnesinden ne zaman şüphelenmeli?
• Uyku apnesi hangi hastalıkların riskini artırıyor?
• Burun bantları işe yarar mı, ameliyat kesin çözüm müdür?

İçerik

(00:00) Giriş ve konuğumuz

(03:15) Ne kadar sık görülüyor?

(04:10) Horlama, apne ve tanık

(08:27) Kimlerde görülür?

(10:28) Tanı ve yatış pozisyonu

(15:26) Psikiyatri ve diğer hastalıklar

(19:03) Tedavi ve kapanış

Kaynaklar

Benjafield, A. V., Ayas, N. T., Eastwood, P. R., ve ark. (2019). Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea: a literature-based analysis. The Lancet Respiratory Medicine, 7(8), 687–698.

Başoğlu, Ö. K., & Taşbakan, M. S. (2014). Elevated risk of sleepiness-related motor vehicle accidents in patients with obstructive sleep apnea syndrome: a case-control study. Traffic Injury Prevention, 15(5), 470–476.

Guilleminault, C., Tilkian, A., & Dement, W. C. (1976). The sleep apnea syndromes. Annual Review of Medicine, 27, 465–484.

Sullivan, C. E., Issa, F. G., Berthon-Jones, M., & Eves, L. (1981). Reversal of obstructive sleep apnoea by continuous positive airway pressure applied through the nares. The Lancet, 317(8225), 862–865.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, iyi giden bir şeyi konuşmanın onu bozacağı inancını ve kendini övmenin psikolojisini ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• İyi giden bir şeyi konuşmak onu bozar mı? "Nazar değdi" dediğimizde aslında ne oluyor?
• Kendimizle ilgili olumlu şeyleri anlatmak neden çoğu zaman itici görünür?
• Bir hedefi başkalarına anlatmak onu gerçekleştirme şansımızı düşürür mü, yoksa bu bir mit mi?

İçerik

(00:00) Giriş
(00:45) "Sus, nazar değmesin"
(02:09) Kendini övme, aşırı tevazu ve iticilik
(04:40) Hedefini anlatmak ulaşma şansını düşürür mü?
(07:55) Nazar mı değdi?

Kaynaklar

Brookfield, C. R., Phillips, P. P. J., & Shorten, R. J. (2019). Q fever — the superstition of avoiding the word "quiet" as a coping mechanism: randomised controlled non-inferiority trial. BMJ, 367, l6446.

Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.

Rodell, J. B., Shanklin, B. C., & Frank, E. L. (2024). "I'm so stressed!": The relational consequences of stress bragging. Personnel Psychology, 77(4), 1441–1465.

Johnson, M. K., Hashtroudi, S., & Lindsay, D. S. (1993). Source monitoring. Psychological Bulletin, 114(1), 3–28.

Gollwitzer, P. M., Sheeran, P., Michalski, V., & Seifert, A. E. (2009). When intentions go public: Does social reality widen the intention-behavior gap? Psychological Science, 20(5), 612–618.

Peetz, J., Buehler, R., & Wells, T. (2025). Goals out loud: Telling others about a goal increases support received and facilitates goal pursuit. Personality and Social Psychology Bulletin.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde alışkanlıkların beynimizde nasıl kurulduğunu ve motivasyon bittiğinde bir davranışı sürdürenin ne olduğunu ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Bir alışkanlık gerçekten 21 günde mi yerleşir? Bu kural nereden çıktı?
• Bir alışkanlığın oturması gerçekte ne kadar sürüyor?
• Bir gün, hatta bir hafta ara vermek ilerlemeyi bozar mı?
• Alışkanlık asla gelişmeyebilir mi?
• Motivasyon ve ilk ödüller azaldığında bir davranışı sürdüren nedir?
• Bir alışkanlığı kurmanın ya da sevmediğimiz bir alışkanlıktan kurtulmanın işe yarayan yolu nedir?
• Genetik yatkınlık alışkanlıklarımızı ne kadar belirliyor?

İçerik

(00:00) Giriş
(01:51) Alışkanlık nedir?
(02:53) "21 gün" miti ve Maxwell Maltz'ın gözlemi
(03:52) Gerçek süre: Lally'nin çalışması ve kişisel değişkenlik
(05:05) Neye alıştığımız neden önemli: ipucu, sabitlik ve karar
(06:38 ) Plato dönemi: ödüller azalınca ne olur?
(08:03) Kaçış yolunu zorlaştırmak ve Odysseus'un halatı
(09:54) Antrenör mü, arkadaş mı? Denetim bitince ne olur?
(11:36) Kötü alışkanlıklar ve "yolu değil, engeli tasarlamak"
(12:30) Biyoloji, genetik ve arazinin eğimi

Kaynaklar

Maxwell Maltz — Psycho-Cybernetics (1960)

Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.

Lally, P., Wardle, J., & Gardner, B. (2011). Experiences of habit formation: A qualitative study. Psychology, Health & Medicine, 16(4), 484–489.

Time to Form a Habit: A Systematic Review and Meta-Analysis of Health Behaviour Habit Formation and Its Determinants. Healthcare, 2024.

Homeros — Odysseia

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tanı açısından sorgulayıcı bir gözle ele alıyoruz. 

Yanıt aradığımız sorular:

• Bir test, bir kişide DEHB olduğunu kesin olarak söyleyebilir mi?
• Pahalı dikkat testleri yaptırmaya değer mi?
• Psikolojik testler aslında neyi ölçüyor?
• DEHB neden bir "dopamin eksikliği" değil de farklı çalışan bir sistem?
• Aynı dikkat yapısı neden kimi için iyi, kimi için kötü?
• "Beklemeye tahammülsüzlük" gündelik hayatta nasıl görünüyor?
• DEHB toplumda ne kadar sık — ve neden bu kadar çok insan kendinde görüyor?

İçerik

(00:00) Giriş ve bilyeler
(02:12) Testle DEHB tanısı konur mu?
(05:50) Hepimizin bir dikkat puanı var
(07:03) Eksiklik değil, farklılık
(09:48) Beklemeye tahammülsüzlük
(11:48) Herkesin mi dikkati eksik?

Kaynaklar

Goddard, H. H. (1917). Mental Tests and the Immigrant. Journal of Delinquency, 2, 243-277.

Marx, I., Hacker, T., Yu, X., Cortese, S., & Sonuga-Barke, E. (2021). ADHD and the Choice of Small Immediate Over Larger Delayed Rewards: A Comparative Meta-Analysis. Journal of Attention Disorders, 25(2), 171-187.

Song, P., Zha, M., Yang, Q., Zhang, Y., Li, X., & Rudan, I. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde sevdiklerimize neden yalan söylediğimizi, suskunluğun ne zaman bir yalana dönüştüğünü ve kırılan güvenin nasıl onarılabileceğini ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Her yalan kötü müdür?
• Sevdiğimiz kişilere neden yalan söyleriz?
• Bir şeyi söylememek de yalan sayılır mı?
• Doğal mahremiyet ile bir şeyi örtbas etmek arasındaki sınır nerede?
• Aldatma yaptıysak partnerimize itiraf etmeli miyiz?
• Kırılan güven gerçekten onarılabilir mi?

İçerik

(00:00) Giriş ve yalanların ağırlığı
(01:55) Prososyal yalan, antisosyal yalan ve radikal dürüstlük
(04:10) Yakınlarımıza neden yalan söyleriz?
(07:02) Söylememek de yalan mıdır?
(07:37) Doğal mahremiyet mi, örtbas mı?
(09:56) Aldatma ve itiraf
(12:17) Kırılan güvenin onarımı

Kaynaklar

DePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M., & Epstein, J. A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70(5), 979-995.

DePaulo, B. M., & Kashy, D. A. (1998). Everyday lies in close and casual relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 63-79.

Blanton, B. (1994). Radical Honesty: How to Transform Your Life by Telling the Truth. Sparrowhawk Publications.

Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality. Tavistock Publications.

Giacobbi, M., & Lalot, F. (2025). Unpacking trust repair in couples: A systematic literature review. Journal of Family Therapy, 47(1), e12483.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde yalan söylemeyi nörobilim bakışıyla ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• İnsanlar günde ortalama kaç kez yalan söyler?
• Yalan söylemek sadece insana özgü bir beceri mi?
• Çocuklar yalan söylemeyi kaç yaşında öğreniyor?
• Cezalandırıcı yetiştirme tarzı dürüst çocuklar mı, yoksa daha iyi yalancılar mı yetiştiriyor?
• Yalan söylerken beynimizde tam olarak neler oluyor?
• Beynimiz tekrarlanan yalanlara alışıyor mu?
• Bedensel ipuçlarına bakarak yalan tespit etmek gerçekten mümkün mü?

İçerik

(00:00) Günde kaç yalan söylüyoruz?

(02:07) Hayvanlarda yalan ve Makyavelist Zeka

(05:33) Çocuklarda yalanın gelişimi

(08:11) Yalanın bilişsel maliyeti ve beyin bölgeleri

(11:08) Beyin sahteciliğe nasıl alışıyor?

(13:53) Othello hatası ve poligrafın güvenilirliği

Kaynaklar

Wheeler, B. C. (2009). Monkeys crying wolf? Tufted capuchin monkeys use anti-predator calls to usurp resources from conspecifics. Proceedings of the Royal Society B, 276(1669), 3013-3018.

Byrne, R. W., & Whiten, A. (Eds.) (1988). Machiavellian Intelligence: Social Expertise and the Evolution of Intellect in Monkeys, Apes, and Humans. Oxford University Press.

Dunbar, R. (1996). Grooming, Gossip, and the Evolution of Language. Harvard University Press.

Talwar, V., & Lee, K. (2011). A punitive environment fosters children's dishonesty: A natural experiment. Child Development, 82(6), 1751-1758.

Talwar, V., & Lee, K. (2002). Development of lying to conceal a transgression: Children's control of expressive behaviour during verbal deception. International Journal of Behavioral Development, 26(5), 436-444.

Garrett, N., Lazzaro, S. C., Ariely, D., & Sharot, T. (2016). The brain adapts to dishonesty. Nature Neuroscience, 19(12), 1727-1732.

Tavris, C., & Aronson, E. (2007). Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts.

Machiavelli, N. Prens (Türkçe çeviri).

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, iki yıldır konuştuğumuz tüm meselelerin arkasında duran büyük soruyu doğrudan ele alıyoruz: Hayatın bir anlamı var mı?

İçerik

(00:00) Giriş: Elli bölüm, bir soru
(01:36) İki uyarı
(02:43) Albert Camus
(06:28) Sisifos ve absürt
(08:29) Üç seçenek ve isyan
(09:29) Felsefi mi, depresif mi?
(10:35) Hayat boş, Kerem Yılmazer ve Camus
(12:38) Elli bölüm ve Sisifos ritüeli

Kaynaklar

Albert Camus — Sisifos Söyleni (çev. Tahsin Yücel, Can Yayınları)

Albert Camus — Stanford Encyclopedia of Philosophy

Olivier Todd — Albert Camus: A Life (Camus biyografisi)

Homeros — İlyada, 6. Kitap

Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80–93.

Kerem Yılmazer - Hayat Boş (1976, Söz: Ülkü Aker)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Mary Ainsworth'ün "yabancı durum deneyi" bağlanma stillerini tanımlayan en ünlü çalışmalardan biri. Ama 20 dakikalık bir laboratuvar gözlemiyle bir bebeğin bağlanma stilini belirlemek ne kadar güvenilir? Bu bölümde bağlanma stillerinin nasıl keşfedildiğini, Ainsworth'ün hayat hikayesini ve bu kuramın gerçek dünyayı ne kadar yansıttığını sorguluyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş

(00:38) Mary Ainsworth'ün hayat hikayesi: Kanada ordusundan Uganda'ya

(03:41) Baltimore çalışması ve yabancı durum deneyi

(04:32) Üç bağlanma stili: güvenli, kaçıngan ve kaygılı-kararsız

(07:19) Metodolojik eleştiriler: 20 dakikalık test yeterli mi?

(08:28) Gözlemci etkisi ve ailelerin perspektifi

(09:30) Örneklem seçimi ve kültürel kör nokta

(10:33) Mizaç, anneleri suçlama ve "buzdolabı anne" kavramı

(12:14) Kategorik yaklaşımın sınırları

(13:33) Bağlanma stili değişir mi?

Kaynaklar

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E. & Wall, S. — Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation (1978)

Belsky, J. & Rovine, M. — Temperament and Attachment Security in the Strange Situation: An Empirical Rapprochement (1987)

Van den Boom, D. C. — The Influence of Temperament and Mothering on Attachment and Exploration (1994)

Fraley, R. C. — Attachment Stability From Infancy to Adulthood: Meta-Analysis and Dynamic Modeling of Developmental Mechanisms (2002)

Fraley, R. C. & Spieker, S. J. — Are Infant Attachment Patterns Continuously or Categorically Distributed? (2003)

Bettelheim, B. — The Empty Fortress: Infantile Autism and the Birth of the Self (1967)

Rimland, B. — Infantile Autism: The Syndrome and Its Implications for a Neural Theory of Behavior (1964)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Yeni doğmuş bir bebek birkaç gün içinde annesinin kokusunu diğer tüm kadınlardan ayırt edebiliyor ama bunu bilinçli olarak yapmıyor.  Bağlanma, farkında bile olmadan beynimize kazınan bu tür izlerle başlıyor.  Bu bölümde bağlanma kuramının sancılı doğumunu ve bir bebeğin annesine bağlanırken beyninde neler olup bittiğini konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Bowlby'nin 1957 sunumu ve psikanalitik dünyanın tepkisi
(03:22) Harlow'un tel anne — kumaş anne deneyi
(04:59) Maymun Punch'ın hikayesi
(06:28) Örtük bellek, açık bellek ve bebeğin hipokampusu
(08:09) Kokunun bağlanmadaki yeri ve noradrenalin
(08:43) Kötü olaylardan iyi anılar
(10:11) Bağlanma şemaları nasıl oluşur?
(11:46) Klein'a neden dargınım?

Kaynaklar

Bowlby, J. (1958). The Nature of the Child's Tie to His Mother. International Journal of Psycho-Analysis, 39, 350–373.

Harlow, H. F. (1958). The Nature of Love. American Psychologist, 13, 573–685. 

Van der Horst, F. C. P., LeRoy, H. A., & Van der Veer, R. (2008). "When Strangers Meet": John Bowlby and Harry Harlow on Attachment Behavior. Integrative Psychological and Behavioral Science, 42(4), 370–388.

Sullivan, R. M., Landers, M., Yeaman, B., & Wilson, D. A. (2000). Good Memories of Bad Events in Infancy. Nature, 407, 38–39.

Tottenham, N., & Vannucci, A. (2025). Attachment as Prediction: Insights From Cognitive and Developmental Neuroscience. Current Directions in Psychological Science, 34(3), 195–206.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sabah alarmı çaldığında kendinizi dinlenmiş hissediyor musunuz? Çoğu kişi hissetmiyor. Bu bölümde kronik yorgunluğun önemli nedenlerinden biri olan iyi uyuyamamayı ele alıyoruz. 

Vücudumuzun iç saati nasıl çalışıyor?
Kronotip farklılıkları neden önemli?
Uyku borcu nasıl birikiyor?
Gündüzden intikam almak için uykudan çalma döngüsü nelere yol açıyor?

İçerik

(00:00) Giriş: Neden herkes yorgun?
(00:52) Vücudumuzun duvar saati: Hipotalamus ve sirkadiyen ritim
(02:45) Kronotip, genetik ve sosyal jet lag
(06:21) Uyku borcu: Sessizce biriken bedel
(09:41) Gündüzden intikam almak: Uyku erteleme döngüsü
(11:21) Peki ne yapalım? Ekranlar, kronotip ve sabit uyanma saati
(13:39) Özet ve kapanış

Kaynaklar

The Cumulative Cost of Additional Wakefulness: Dose-Response Effects on Neurobehavioral Functions and Sleep Physiology From Chronic Sleep Restriction and Total Sleep Deprivation — Van Dongen ve ark. (2003)

Chronotype, Cognitive Abilities, and Academic Achievement: A Meta-Analytic Investigation — Preckel ve ark. (2011)

Impact of Sleep Duration on Executive Function and Brain Structure — Tai ve ark. (2022)

How Smart Is It to Go to Bed with the Phone? The Impact of Short-Wavelength Light and Affective States on Sleep and Circadian Rhythms — Schmid ve ark. (2021)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde güç dinamiklerinin psikolojisini ele alıyoruz. Güç ağlarının nasıl kurulduğunu ve bu ağların dışına çıkmanın neden bu kadar zor olduğunu inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş ve güç kavramı 
(00:52) French ve Raven: gücün altı kaynağı 
(01:54) Güç ağları ve Epstein vakası 
(03:16) Prestijin çekim gücü ve ait olma ihtiyacı 
(05:23) Karşılıklılık normu ve bağlanma 
(06:08) Sadakat, ödünler ve seçim piramidi 
(07:26) İçeride kilitlenme
(09:48) Güç merkezindeki kişiler: kibir ve inhibisyon kaybı 
(10:53) Kurabiye deneyi 
(11:49) Özet: güç ağlarının üç aşaması

Kaynaklar

The Bases of Social Power

The Norm of Reciprocity: A Preliminary Statement

Power, Approach, and Inhibition

Power: Why Some People Have It and Others Don't

Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

“Suça sürüklenme” denen şey nedir? Suç oranları neden ve nasıl artar?  Bu bölümde gen–çevre tartışmasını, “suça sürüklenen çocuk” kavramının neden öne çıktığını ve suçun arkasındaki biyolojik, ailevi ve toplumsal etkenlerin nasıl iç içe geçtiğini konuşuyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş ve "Suça sürüklenen çocuk" kavramı.
 (02:16) Genetik açıklamalar: neyi açıklar, neyi açıklamaz?
 (05:05) Suç geni var mı? Genetik yüzde kaç etkili?
 (11:28) Toplumsal zemin: yoksulluk, adaletsizlik, kültür
 (13:15) Akran etkisi ve ergenlik beyni
 (13:45) Aile: denetim, sınır ve görünmez koruma
 (15:15) Kendi görüşlerim: suça sürüklenen çocuk ve ceza ehliyeti

Kaynaklar

Genetics and Crime: Integrating New Genomic Discoveries Into Psychological Research About Antisocial Behavior

Role of genotype in the cycle of violence in maltreated children

Lombroso's Controversial Legacy at the Interface of Forensic Psychiatry and Odontology

Prefrontal structural and functional brain imaging findings in antisocial, violent, and psychopathic individuals: A meta-analysis

Impact of social factors responsible for Juvenile delinquency – A literature review

The 47,XYY syndrome, 50 years of certainties and doubts: A systematic review

Does digit ratio (2D:4D) predict penile length?

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde ertelemeciliğin altında yatan nedenleri ve çözüm önerilerini ele alıyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş ve erteleme örnekleri
(01:26) Dopamin ve harekete geçme
(02:44) Ödül – ceza döngüsü ve son dakika etkisi
(04:45) Mükemmeliyetçilik ve verimlilik yanılgısı
(05:40) Duygu düzenleme, dikkat ve erteleme
(08:19) Alt beyin – üst beyin çatışması
(11:05) Gelecekteki ben, uykudan çalmak ve erteleme döngüsü
(12:55) Çözüm önerileri ve sonuç

Kaynaklar

Basic behavioral processes involved in procrastination

The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure

Interventions to reduce academic procrastination: A systematic review

 Procrastination and the priority of short-term mood regulation

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sevmek, çalışmak ve gülmek ruhsal sağlık ve iyi yaşamın en temel yapı taşları arasında yer alıyor. Bu bölümde Freud’un “sevmek ve çalışmak” vurgusundan yola çıkıp, modern psikolojinin önemli çerçevelerinden öz belirlenim teorisiyle bu fikri yeniden ele alıyoruz. Çalışmanın bizi nasıl gerçekliğe bağladığını, sevmenin neden sadece rahatlatmak değil canlandırmak olduğunu ve mizahın neden en olgun savunma düzeneklerinden biri sayıldığını konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Çalışmak, sevmek ve ruhsal sağlık
(00:50) Savunma düzenekleri, çalışmak ve sevmek
(02:34) Öz belirlenim teorisi: Özerklik, yeterlik ve ilişkiler
(04:58) Sevmek ne işe yarar? Anlam ve bağ kurma
(06:36) Mizahın iyileştirici gücü
(09:02) Birlikte gülmek: Sosyal bağ, beden ve beyin
(12:04) Mizah, dayanıklılık ve trajik iyimserlik

Kaynaklar

Laughter and its role in the evolution of human social bonding

The Oxford Handbook of Work Engagement, Motivation, and Self-Determination Theory

Sense of Humor, Stable Affect, and Psychological Well-Being

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

İnsan belleği kusursuz bir kayıt cihazı gibi çalışmaz, son derece güçlü ama yanılmaya açıktır. Bu bölümde belleğin neden bir kamera gibi değil, anlam ve çağrışımlar üzerinden çalışan bir sistem olduğunu; yanlış anıların, eksik kayıtların ve unutmanın aslında nasıl ortaya çıktığını konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş ve DRM deneyi
(02:01) Örtük bellek ve açık bellek
(03:02) Epizodik ve semantik bellek
(05:15) Anıların parçalara ayrılarak kaydedilmesi
(06:52) Enerji tasarrufu ve belleğin verimlilik stratejileri
(09:15) Unutmak bir kusur mu, zorunluluk mu?
(11:10) Travmatik anılar neden silinmez?
(13:58) Uykunun bellek ve duygu düzenleme üzerine etkileri
(14:50) Özet ve kapanış

Kaynaklar

The Deese-Roediger-McDermott (DRM) Task: A Simple Cognitive Paradigm to Investigate False Memories in the Laboratory

A theory of hippocampal function: New developments

Remembering: An Activity of Mind and Brain

Forgetting as a form of adaptive engram cell plasticity

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Unutkanlık en sık rastladığımız yakınmalardan biri.  Bu bölümde belleğin nasıl çalıştığını, günlük yaşmadaki unutkanlığın sebeplerini, modern yaşamın bilişsel yükünü ve stresin belleğimiz üzerindeki etkilerini ele alıyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş: Günlük yaşamda unutkanlık
(01:06) Dikkatin bellek oluşumundaki rolü
(01:44) Çalışma belleği ve kapasite sınırlılıkları
(03:05) Kodlama
(05:51) Bilginin depolanması ve geri çağırılması
(08:00) Kayıtların zamanla değişmesi
(09:45) Unutkanlık neden bu kadar sık?
(10:22) Dijital dünyanın etkileri
(12:09) Dilimin ucunda fenomeni ve stres
(13:40) Özet ve kapanış

Kaynaklar

The Biology of Forgetting—A Perspective

Understanding the physical basis of memory: Molecular mechanisms of the engram

A theory of hippocampal function: New developments

Görünmez goril deneyi (video)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde en acı verici ama aynı zamanda en öğretici duygulardan birini, pişmanlığı ele alıyoruz. 

Bu bölümde yanıtlarını aradığımız bazı sorular:

• Pişmanlığı hayal kırıklığı ve suçluluktan ayıran temel fark nedir?
• Beynimiz nasıl aktif olarak çalışıp pişmanlığı üretiyor?
• Yaptıklarımızdan mı yapmadıklarımızdan mı daha çok pişman oluruz?
• Pişmanlığı nasıl geviş getirme (ruminasyon) döngüsü olmaktan çıkarıp, hayatımıza yön veren bir pusulaya nasıl dönüştürebiliriz?

İçerik

(00:00) Giriş
(01:22) Pişmanlık, hayal kırıklığı ve suçluluk
(02:39) "Keşke" düşüncesi
(03:28) Beynimiz pişmanlığı neden ve nasıl üretir?
(06:37) Yaptıklarımız mı, yapmadıklarımız mı?
(08:35) Ruminasyon: Zihinsel geviş getirme 
(09:43) Kimler daha yatkın? 
(10:58) Öneriler 
(13:18) Özet ve kapanış

Kaynaklar

Decisions and revisions: The affective forecasting of changeable outcomes

Revisiting the temporal pattern of regret in action versus inaction.

The road not taken: Common and distinct neural correlates of regret and relief.

Impact of abstract vs. concrete processing on state rumination. 

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Neden bazen karar verirken kilitleniriz? Seçeneklerin artması neden bizi özgürleştirmek yerine felç eder?

Bu bölümde kararsızlığın psikolojisini, sonuçlarını ve çözüm yollarını ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş, reçel deneyi ve seçenek bolluğu
(01:39) Kararsızlık türleri 
(02:24) Tek yönlü ve çift yönlü kararlar
(03:39) Karar yorgunluğu
(06:12) Seçim felci: Fazla düşünmenin kilitlediği anlar
(07:39) Kayıp korkusu, FOMO ve riskten kaçınma
(09:26) Mükemmeliyetçilik ve “iyi olanla yetinmek”
(10:04) Kararsızlık nelere yol açıyor?
(11:22) Kararsızlığı azaltmanın yolları
(15:18) Özet ve kapanış

Kaynaklar

When Choice Is Demotivating: Can One Desire Too Much of a Good Thing?

Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness (Richard H. Thaler, Cass R. Sunstein)

Thinking Fast and Slow (Daniel Kahneman)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Hayat kritik anlarla dolu ve bazen saniyeler içinde karar vermemiz gerekiyor. Peki baskı altındayken beynimiz nasıl çalışır? Hızlı sezgilerimize mi güvenmeliyiz, yoksa yavaş ve analitik düşünceye mi?

Bu bölümde Acil Tıp uzmanı Doç. Dr. Yusuf Ali Altuncı konuğumuz. Acil servisin yüksek temposunda hem hızlı hem de doğru kararların nasıl verildiğini ve bu zorlu ortamda kazanılan becerilerin günlük hayata nasıl uyarlanabileceğini konuşuyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(04:10) Bir acil hekiminin beyni nasıl çalışır?
(06:16) Nasıl karar verilmeli? Sezgisel mi, analitik mi?
(10:27) Yanılgılar ve kararsızlık
(14:47) Acil hekimliğinin hayata etkileri
(17:19) Pişmanlık ve meslek seçimi
(21:25) İş - yaşam dengesi
(23:50) Kapanış

Kaynak

Thinking Fast and Slow (Daniel Kahneman)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde hemen herkesin hayatının bir döneminde kapıldığı bir histen, tükenmişlikten bahsediyoruz. 

Tükenmişlik tam olarak nedir? Gündelik bir yorgunluktan veya depresyondan farkı ne? Neden olur? Bizi tüketen şey başarı hırsı mı, geçim kaygısı mı? Ve son olarak, bu bir kader mi? Bu döngüyü kırmak için bireysel olarak ne yapabiliriz?

İçerik

(00:00) Giriş
(01:44) Tükenmişlik nedir, depresyondan farkı ne?
(05:39) Ne zaman doktora başvurulmalı?
(06:38) Neden tükeniyoruz: Felsefi kökenler ve ekonomik sebepler.
(08:55) Tükenmişliğin psikolojisi: Üç temel ihtiyaç
(11:55) Çözüm önerileri: Ne yapmalı?
(14:29) Kapanış

Kaynaklar

Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry

The Relationship Between Burnout, Depression, and Anxiety: A Systematic Review and Meta-Analysis. 

Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Max Weber)

Yorgunluk Toplumu (Byung-Chul Han)

The Oxford Handbook of Work Engagement, Motivation, and Self-Determination Theory

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde güzelliğin biyolojik kökenlerinden kültürler arası farklılıklara, tarihsel dönüşümlerden sosyal medyanın “Instagram yüzü”ne kadar uzanan geniş bir yolculuk yapıyoruz. Evrensel işaretler, dönemsel trendler ve algoritmaların yarattığı tek tip güzellik anlayışı üzerine konuşuyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş: Güzellik algısına dair temel sorular
 (00:48) Beynimiz için bir ödül olarak güzellik
 (02:32) Evrensel işaretler: simetri, orantı ve ortalama yüzler
 (06:35) Cinsiyet farkları ve çekicilik kriterleri
 (08:24) Kültürden kültüre değişen güzellik anlayışları
 (10:45) Antik Yunan’dan Rönesans’a güzellik ve erdem
 (12:56) Sanayi devrimi ve 19. yüzyılın kısıtlayıcı idealleri
 (13:46) 20. yüzyılda medya, pazar dinamikleri ve değişen kadın figürleri
 (15:14) Sosyal medya dönemi: filtreler, algoritmalar ve “Instagram yüzü”
 (16:40) Kapanış: Günümüzde güzelliğin temsil ettiği değerler 

Kaynaklar

The nature of beauty: behavior, cognition, and neurobiology

Predictors of facial attractiveness and health in humans. 

Beauty: who sets the standards?

Perceptions of beauty in Renaissance art.

Güzelliğin Tarihi (Umberto Eco)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde  konuğum İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı öğretim üyesi  Irmak Polat'la birlikte yakın ilişkilerin önemini ele alıyoruz.

Neden ilişkilere ihtiyaç duyarız? İlişkilere ihtiyaç duymamızın evrimsel nedenleri nelerdir? Yalnızlık ve sosyal acının beyindeki karşılığı nedir?  Bebeklik dönemindeki bağlanma stilleri, yetişkinlikteki ilişkilerimizi nasıl şekillendirir? Kaçıngan, kaygılı veya güvenli bağlanma stilleri ne anlama gelir ve değiştirilebilir mi? Bu ve benzeri soruların cevaplarını bölümde bulabilirsiniz.

İçerik

(00:00) Giriş ve kişisel deneyim
(02:07) İlişkilerin biyolojik ve evrimsel kökenleri
(04:12) Sosyal acı, ödül sistemleri ve hormonlar
(05:15) Grant çalışması ve ilişkilerin sağlık üzerindeki etkisi
(06:44) Irmak Polat'la giriş ve KİPT’in odağı
(10:16) Ruhsal iyilik halinde ilişkilerin rolü
(11:04) Dayanıklılık, destek ve Spitz’in bebek çalışması
(12:52) Erken dönem ilişkiler ve bağlanma stillerinin kökeni
(14:58) Ainsworth’un yabancı durum deneyi
(18:07) Güvenli, kaçıngan, kaygılı ve dezorganize bağlanma stilleri
(20:40) Bağlanma stillerinin yetişkin ilişkilerine etkileri
(23:39) Terapiyle daha güvenli bağlanmaya yaklaşmak
(27:50) İlişkilerin biricikliği, kişisel ihtiyaçlar ve pandemi deneyimi
(33:25) Kapanış

Kaynaklar

The neural mechanisms and circuitry of the pair bond

Triumphs of Experience: The Men of the Harvard Grant Study (George E. Vaillant)

Patterns of Attachment

Konuk

* Irmak Polat'ın Instagram hesabı

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde başarısızlığın psikolojisini ve süreçten öğrenerek çıkmak için bu psikolojinin nasıl yönetilebileceğini ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: "Demek ki hedefini hep küçük tutmuşsun"
(01:24) Başarı nedir?
(02:17) Sosyal acı ve beyin
(03:32) Kendini kıyaslama
(07:33) Başarısızlık sonrası analiz
(09:36) Bilişsel çarpıtmalar
(11:14) Süreç analizi: “Ne planladım, ne oldu?”
(11:50) Kök nedeni bulmak
(13:14) Şans faktörü

Kaynaklar

Resilience to emotional distress in response to failure, error or mistakes: A systematic review.

Social pain and the brain: controversies, questions, and where to go from here.

On the Effects of Social, Temporal, and Dimensional Comparisons on Academic Self-Concept

Besim Tibuk: Yarını Yaşayan Adam (Fatih Vural)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde açıkça yanlış şeyleri savunan kişilerin bile neden hep kendilerini haklı sandığından ve kendi yanlışını fark etmenin neden bu kadar zor olduğundan bahsediyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş, herkesin kendisini haklı sanması
 (01:00) Sistem 1 ve Sistem 2
 (02:27) Wason kart deneyi ve Sistem 1'in hataları
 (04:44) Onaylama yanlılığı
 (06:22) Bilgi yeterliliği ve açıklama derinliği yanılsamaları
 (08:31) Dunning–Kruger etkisi
 (09:07) Fikir birliği yanlılığı (Consensus bias)
 (09:54) İnançların kimliğe dönüşmesi
 (11:45) Haksız çıkmanın bir tehdit olarak algılanması
 (13:42) Özet ve öneriler

Kaynaklar

Matching bias on the selection task: It's fast and feels good

Confirmation Bias

The illusion of information adequacy

Bryan Stevenson: We need to talk about an injustice | TED (Video)

Neural correlates of maintaining one’s political beliefs in the face of counterevidence 

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, suç işleyen ya da ahlaki açıdan sorunlu davranışlar sergileyen kişilerin nasıl olup da kendilerini hâlâ “iyi insan” olarak gördüklerini konuşuyoruz. Rüşvet, torpil, kopya çekmek gibi örnekler üzerinden insanların vicdanlarını nasıl ikna ettiğini ve ahlaki çelişkilerle başa çıkmak için hangi psikolojik mekanizmaları kullandığını ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: “Haram yemem, rüşvet yerim"
(01:17) Suç işleyenlerin tuhaf mazeretleri
(02:11) Piaget ve ahlaki gelişim
(03:00) “Makul istisna mı düşüncesizlik mi?” anketi
(04:33) Robin Hood ve mafya babaları: Kime göre ahlaklı?
(05:26) Bilişsel çelişki nedir? (Leon Festinger)
(06:34) Festinger & Carlsmith deneyi
(08:38) Seçim piramidi metaforu.
(09:44) Ahlaki çelişki ve Bandura’nın kuramı
(10:36) Ahlaki kopuşun 8 mekanizması
(13:52) Özet, bu bilgiler ne işimize yarayacak?

Kaynaklar

• Cognitive consequences of forced compliance.
• Moral disengagement
• Why We Believe-Long After We Shouldn't

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, ChatGPT gibi yapay zeka sohbet botlarının bir tür “ilişki danışmanı” olarak kullanılmasının mantıklı olup olmadığını tartışıyoruz. Önce LLM’lerin (geniş dil modellerinin) nasıl çalıştığını, daha sonra gerçek terapistlerle benzerlik ve farklılıklarını ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: “ChatGPT’ye sordum, ayrıl dedi”
(01:27 ) LLM’ler nasıl çalışır?
(02:19) Çin Odası ve yapay anlama
(04:12) Sistem 1 – Sistem 2 ve LLM benzerliği
(06:38) Akıl yürüten modeller: o3 gibi örnekler
(O7:22) Neyi hâlâ yapamıyorlar?
(09:00) İlişki sorunları için LLM kullanılır mı?
(10:17) LLM’ler terapistin yerini alır mı?
(11:54) Dikkat edilmesi gereken 5 şey
(14:25) Gerçek terapötik ilişki neden farklıdır?

Kaynaklar

• AI in relationship counselling: Evaluating ChatGPT's therapeutic capabilities in providing relationship advice
• The usefulness of ChatGPT for psychotherapists and patients
• From System 1 to System 2: A Survey of Reasoning Large Language Models
• Podcast: Akıl Yürüten Yapay Zekalar (Fularsız Entellik) 

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, psikiyatrik hastalıklar arasında en ölümcüllerden biri olan anoreksiya nervoza üzerine konuşuyoruz. Güzellik ve zayıflık kavramlarının modern kültürde nasıl iç içe geçtiğini, sosyal medyanın beden algısı üzerindeki etkisini ve neden bazı insanların zayıflık uğruna hayatlarını riske attığını inceliyoruz. Genetik yatkınlık, duygularla başa çıkma becerileri, kültürel değerler ve sosyal kıyaslamanın bu hastalığın gelişimindeki rolünü tartışıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:20) Kültürel çevre ve genetik etkileşimi
(02:10) Güzellik idealleri ve sağlık
(02:50) Beğenilme, özsaygı ve anoreksi
(04:33) Duygu düzenleme sisteminde bozukluklar
(05:39) Aleksitimi, bedene odaklanma
(06:20) Stresle baş etme stratejileri
(07:05) Tetikleyici faktörlerin etkisi
(08:50) Biyolojik, psikolojik ve sosyal yatkınlıklar
(10:25) Anoreksiya nervoza tedavi edilebilir mi?
(12:10) Neler yapılabilir?

Kaynaklar

• Anorexia nervosa: aetiology, assessment, and treatment
• An Integrative Bio-Psycho-Social Theory of Anorexia Nervosa
• Recent advances in understanding anorexia nervosa
• Genetics and neurobiology of eating disorders

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde yaşadığımız coğrafyanın kişiliğimiz ve psikolojik yapımız üzerindeki etkilerini ele alıyoruz. İklim, kültür, ekonomik koşullar, sosyal normlar ve göç dinamikleri bireyi nasıl şekillendiriyor?

Kültürel farkların ruh sağlığına etkisinden, halk danslarıyla birey-toplum ilişkisine; dikkat eksikliği olan kişilerin Amerika'ya göç eğiliminden büyük şehirde büyümenin psikolojik bedeline kadar birçok farklı örnek üzerinden çevre ve insan arasındaki etkileşimi tartışıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: Edip Cansever ve “insan yaşadığı yere benzer”
(00:57) “Nerelisin?” sorusunun psikolojide karşılığı
(02:19) Psikiyatrik değerlendirmede coğrafya ve kültürün yeri
(05:43) Göç, kişilik özellikleri ve psikolojik kaynaklar
(09:32) İklimin etkisi ve kültüre yansıması
(10:30) Ege kültürü, bireycilik ve özgürlük anlayışı
(12:02) Yaşanan yerin getirdiği sorunlarla baş etme
(13:16) Özet

Kaynaklar

Geographical psychology

Intelligence of Refugees in Germany: Levels, Differences and Possible Determinants

Incidence, prevalence, and global burden of ADHD from 1990 to 2019 across 204 countries

Regional ambient temperature is associated with human personality

Does Twitter Data Mirror the European North–South Family Ties Divide? A Comparative Analysis of Tweets About Family.

Effects of urban living environments on mental health in adults

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde psikiyatri perspektifinden burçlara bakıyoruz. Doğduğumuz ayın - ya da en azından mevsimin - kişiliğimize etkisi olabilir mi, yoksa burç yorumları tamamen rastgele mi? Burçlara olan inanç nereden geliyor ve neden bu kadar yaygın?

İçerik

(00:00) Giriş: Psikiyatri kitaplarında burç var mı?
(01:17) Astrolojinin tarihçesi ve kültürel mirası
(04:45) Astrolojiye kimler neden inanır?
(07:19) Barnum etkisi ve kişisel analiz illüzyonu
(09:50) Neden hep olumlu şeyler söyleniyor?
(12:38) Doğum zamanının önemi var mı?
(14:42) Kapanış: burçlar önemli mi?

Kaynaklar

A History of Western Astrology - Nicholas Campion

Fixating on the future: An overview of increased astrology use

What Makes Some People Think Astrology Is Scientific?

Is personality linked to season of birth?

The associations of birth order with personality and intelligence

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde rüyaların  anlamlı olup olmadığını, Freud’un yorumlarından günümüz nörobilim bulgularına kadar ele alıyoruz. Rüyalar gerçekten bilinçdışına açılan bir kapı mı, yoksa zihnin rastgele üretimleri mi? Fizyolojik etkilerden psikolojik strese, sembollerden yaratıcı ilhamlara kadar rüyaları şekillendiren faktörleri konuşuyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş ve Freud'un Rüya Yorumu
(01:53) Rüyalardaki mantıksız şeyler
(02:30) Nörobilim Freud'u ne kadar doğruluyor?
(04:07) Rüyaların içeriğinde fiziksel ve psikolojik etkenler
(05:46) Sembolleri yorumlamanın anlamı
(07:51) Zihni meşgul eden şeyi rüyada görmek
(09:02) REM uykusu ve rüyaların hatırlanması
(10:11) Herkes rüya görür mü?
(11:55) Rüyaların eksik parçaları tamamlaması ve kapanış

Kaynaklar

Rüyaların Yorumu - Sigmund Freud

Dreaming and the brain: from phenomenology to neurophysiology

Dreams of Teeth Falling Out: An Empirical Investigation of Physiological and Psychological Correlates

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Önceki bölümde, psikiyatrik tanıların geçerliliğini ve güvenilirliğini sorgulayan Rosenhan deneyini ele almıştık. Bu bölümde ise tanıların pratikte ne işe yaradığını ve nerede yetersiz kaldığını konuşuyor, bir psikiyatristin hastayı bütünüyle anlamaya çalışırken tanı dışında nelere dikkat ettiğini inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: Herkese tanı mı koyuyoruz?
(02:06) Tolstoy depresyonda mıydı?
(03:50) Tanıda muğlak sınırlar
(05:35) Geçerlilik ve güvenilirlik ne demek?
(06:25) Psikiyatrik tanı nasıl konur?
(07:37) Psikiyatrik görüşmenin doğası
(10:55) Hastalık yoktur hasta vardır
(12:19) Özet

Kaynaklar

Fractures in the framework: limitations of classification systems in psychiatry 

İtiraflarım - Lev Tolstoy

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde psikiyatride tanı koyma sürecinin bilimsel dayanaklarını ve sınırlılıklarını ele alıyoruz. 1973’te yapılan ünlü  Rosenhan deneyinden yola çıkarak, psikiyatrik tanıların güvenilirliği ve geçerliliği üzerine yürütülen tartışmaları inceliyoruz.

Tanılar gerçekten bilimsel mi, yoksa uydurma mı? Psikiyatristler tanı kılavuzlarını ne ölçüde kullanıyor? Hastaların söylediklerine ne kadar güveniyoruz?

İçerik

(00:00) Giriş
(01:50) Rosenhan deneyi ve psikiyatriye yöneltilen eleştiriler
(03:47) Deneyin bilimsel zayıflıkları
(04:27) Hasta yakınlarından bilgi almanın önemi
(07:03) Hastalık taklidi yapanlar ve risk yönetimi
(08:13) DSM ve ICD gibi tanı sınıflamaları
(09:18) Tanı sistemlerinin eksiklikleri
(10:50) Sonuç

Kaynak

Rereading Rosenhan, Ian Cummins (2020)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde çocukların neşesinin arkasındaki biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenleri konuşuyoruz. Neden çocuklar daha çok güler? Anda kalmak neden onlar için kolaydır.  Prefrontal korteks, dopamin, nöroplastisite ve mindfulness kavramlarıyla çocukların mutluluğuna bir pencere açıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: Çocuk olmak neden güzel?
(01:30) Üst beyin ve alt beyin
(02:56) Dopamin ve keşfetmenin heyecanı
(03:46) Uyum sağlama ve nöroplastisite
(04:16) Ortam gürültüsü (Default mode network)
(05:19) Mindfulness (bilinçli / bilinçsiz farkındalık)
(05:57) Sosyal kıyaslama
(06:45) Duyguların sınırlanmaması ve ifade özgürlüğü
(07:39) Ebeveynlerin katkısı ve bağlanma
(09:06) Özet

Kaynaklar

Temperament and Happiness in Children

The role of positive emotions in child development: A developmental treatment of the broaden and build theory

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde sade yaşam arayışını antik felsefeler ve modern nörobilim ışığında ele alıyoruz. Antik Yunan’da Kinikler, Epikürcüler ve Stoacılar nasıl bir sadelik anlayışı geliştirdi? Günümüzde dopamin çağında yaşayan beyin bu sadeliği neden zor buluyor?   Felsefi yaklaşımlar ve psikolojik gerçeklikler arasında sadeleşmenin sınırlarını tartışıyoruz.

İçerik
(00:00) Giriş
(01:11) Antik Atina’da günlük yaşam nasıldı?
(03:09) Diyojen ve Kiniklerin radikal sadeliği
(04:47) Epikürcülük: Azla huzur mümkün mü?
(07:12) Stoacılık: Hazdan değil, dengeden beslenmek
(09:18) Felsefi öğretiler günümüzde uygulanabilir mi?
(11:35) Beyin, dopamin ve edinsel dikkat eksikliği
(12:14) Sade yaşamak isteyen biri neyle mücadele eder?
(12:59) Sonuç: İlkelere sadakat mi, biyolojiye teslimiyet mi?

Kaynaklar

A History of Western Philosophy - Bertrand Russel

Daily Life of the Ancient Greeks - Robert Garland

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde bir protesto yöntemi olarak boykotu  davranışsal psikoloji yönününden ele alıyoruz. İnsanlar neden boykota katılır? Hangi boykotlar tutar, hangileri söner? Ahlaki motivasyon, topluluk desteği, duyguların gücü ve sosyal medyanın rolü üzerinden boykotun psikolojik arka planını inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Charles Boycott’un hikayesi
(02:03) Yakın tarihten boykot örnekleri
(03:30) İnsanlar boykotlara neden katılır?
(04:36) Ahlaki motivasyon ve belirsizlik
(05:10) Duyguların harekete geçirici gücü
(06:34) Topluluk kimliği ve aidiyet
(07:23) Değerlerle tutarsızlık ve davranış değişikliği
(08:08) Sosyal etki, bireysel etki algısı ve motivasyon
(09:05) Boykotlar, siyasal ifade biçimi olabilir mi?
(09:38) Sosyal medyanın çifte rolü
(10:13) Karşı hamleler ve kutuplaşma riski
(11:23) Özet: Etkili bir boykot nasıl olur?

Kaynak

The Oxford Handbook of Political Consumerism

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde "normal" kavramının ne anlama geldiğini ve psikiyatride neden tanımlanmasının zor olduğunu konuşuyoruz. Normal nedir? Kime göre, neye göre normal? Günlük hayatta sıkça kullandığımız bu kelimenin istatistiksel, felsefi, evrimsel ve tıbbi açılardan nasıl farklı şekillerde tanımlanabileceğini tartışıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:00) Neler normal, neler hastalık belirtisi?
(03:25) İstatistik, biyoloji, felsefe ve tıp açısından normal
(05:11) Psikiyatride normal / anormal
(06:19) Psikiyatrik belirtiler ve işlevsellik
(08:53) Normal dışı olmak her zaman kötü müdür?
(10:13) Yüksek zeka, dikkat eksikliği ve yaratıcılık ilişkisi
(11:19) Özet ve psikiyatristin görevi

Kaynak

Mental disorders: exploring normality models to distinguish what is normal from what is illness

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde günlük yaşamda karşılatığımız bir çok problemi çözmemizi, hatta belki bir çok kapıyı aralamamızı sağlayacak bir beceriden: iyi bir dinleyici olmaktan söz ediyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:02) Düşüncelerimiz dinlemeyi nasıl engelliyor?
(02:15) Önemsemek ve anlamaya odaklanmak
(03:50) Beden dili ve göz teması
(05:42) Sessizliğe tahammül etmek
(06:53) Kendimizi anlatma isteğini durdurmak
(07:32) Anlatmaya teşvik etmek
(10:14) Anladığımızı özetlemek
(12:15) Özet

Kaynaklar

You're Not Listening: What You're Missing and Why It Matters (Kate Murphy)

The Lost Art of Listening: How Learning to Listen Can Improve Relationships (Michael P. Nichols)  

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde dinlemenin ilişkilerdeki kritik rolünden ve iyi bir dinleyici olmanın önündeki engellerden söz ediyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:22) Dinlemenin önemi
(03:24) İlişkilerde dinlemek
(05:37) Dinlemek neden zor?
(07:37) Üzüntüyü dinlemek
(08:15) Tartışırken dinlemek
(09:50) Özet

Kaynaklar

You're Not Listening: What You're Missing and Why It Matters (Kate Murphy)

The Lost Art of Listening: How Learning to Listen Can Improve Relationships (Michael P. Nichols)  

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Tıp fakültesinden çok sevdiğim öğrencimiz Alperen, mezun olduktan sonra Tıpta Uzmanlık Sınavı için yoğun bir tempoda çalışırken lenfoma tanısı aldı. Benim için gerçekten özel bir yeri olan bu bölümde ben sordum, Alperen bize kendi öyküsünü anlattı. Yalnızca onkoloji ve hematoloji hastalarının değil, stresli dönemlerden geçen herkesin yararlanabileceği, akıp giden bir sohbet oldu.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:35) Hastalığın fark edilmesi
(04:43) Biyopsi sonucun beklenmesi
(07:00) TUS ve hastalık süreci
(09:00) Değişen planlar
(11:06) Tanı kesinleşene dek aklından geçenler
(12:42) Yakınlara haber verme ve onların tepkileri
(16:27) Hekimken hasta pozisyonuna geçmenin hissettirdikleri
(19:39) Tedavinin planlanması
(21:58) Hastalığı biliyorken sınava odaklanmaya çalışmak
(26:30) TUS ve ardından tedavi sürecinin başlaması
(28:56) Tedavinin fiziksel ve psikolojik etkileri
(34:17) Sınav sonuçlarının açıklanması
(35:38) Hekimliğe ve sağlık sistemine bakışının değişmesi
(42:34) Hekimlere ve hastalara önerileri

*Alperen'in deneyim ve düşüncelerini paylaştığı kişisel web sayfası 
https://www.alperenbilen.com/

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde profesyonel dolandırıcıların çok zeki insanları bile nasıl manipüle edebildiğini davranış bilimleri açısından inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:00) Dolandırıcılık ve türleri
(02:06) Alt beyin, üst beyin ve dolandırıcılar
(03:45) Alt beynin harekete geçirilmesi
(08:43) Üst beynin devre dışı bırakılması
(13:12) Özet ve öneriler

Kaynaklar

The Psychology of Fraud, Persuasion and Scam Techniques: Understanding What Makes Us Vulnerable (Martina Dove)

Nobody's Fool: Why We Get Taken In and What We Can Do about It (Daniel Simons & Christopher Chabris) 

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Kartalkaya yangın felaketinde kaybettiklerimizin anısına ithaf ettiğimiz bu bölümde  hayatın adil olmasına dair beklentimizi ve bu beklentinin davranışlarımız üzerindeki etkilerini ele alıyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş
(00:38) Çaresizlik hissi ve adalet beklentisi
(01:54) Milgram deneyi
(02:58) Mervin Lerner ve adil dünya yanılgısı
(04:35) Farklı kültürlerde adalet ve hak kavramları
(07:03) Bireysel etkenler
(08:13) Adil dünya inancı neleri açıklar?
(11:12) Olumlu ve olumsuz yanların özeti

Kaynak

The Belief in a Just World: A Fundamental Delusion (Melvin Lerner)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu kısa molada kişisel gelişim kavramını ele alıyoruz. 

• Kişisel gelişim yayınları yararlı mı yoksa zaman kaybı mı?
• Neden bazı insanlar bu kategoriden uzak duruyor?

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde çalışma ortamımızda kararlılıkla "Hayır" diyebilmek için üç  temel ilkeden bahsediyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(02:30) Birine iyilik yapmak ve işini iyi yapmak
(07:40) "Hayır" derken suçlu hissetmek
(10:12) Gerçekten sorumlu biz miyiz?
(12:18) Evet demek aptallık mıdır?
(13:34) Özet

Kaynaklar

When I Say No, I Feel Guilty: How to Cope - Using the Skills of Systematic Assertive Therapy (Manuel J. Smith)

Boundaries: When to Say Yes, How to Say No to Take Control of Your Life (Henry Cloud, John Townsend)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Herkese iyi seneler!
Araya sıkıştırdığım bu ekstra bölümde podcaste neden başladığımdan, neden devam ettiğimden ve süreçte ne öğrendiğimden bahsediyorum.
Bir de kısaca çok sevdiğim bir araştırmaya ve siyasetle ilgisine değiniyorum.
Normal akıştaki 16. bölüm haftaya çarşamba yayında olacak. 

Görüşmek üzere :)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde zaman yönetiminden ve verimli çalışmak için herkese yararlı olabilecek temel ilkelerden söz ediyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:25) Psikiyatri ve zaman yönetimi
(03:11) Zaman yönetiminin kişiselliği
(05:10) Neyi yapacağını hatırlama ve iş listeleri
(07:24) İki dakika içinde yap, rica et ya da yaz
(09:14) Sosyal medyanın kısıtlanması
(11:17)  Çalışma ortamı, zamanı ve süresi
(13:33) Hedefe yönelik çalışma
(14:05) Özet

Kaynaklar

• Getting Things Done: The Art of Stress-Free Productivity (David Allen) - Türkçe Çevirisi
• Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World (Cal Newport) Türkçe çevirisi

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde internet ve sosyal medyanın bilişsel becerilerimiz üzerine etkilerini inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş ve Brain Rot (Beyin Çürümesi)
(02:29) Dikkat ve uyaranların kontrolü
(05:32) Dorsolateral prefrontal korteks ve RAM benzerliği
(06:48) Zeka, dikkat ve internet
(09:19) Bellek ve problem çözme
(12:13) Bilişsel fonksiyonlar, uyku ve egzersiz
(13:11) Araştırmaların sonuçları
(14:41) Özet ve öneriler

Kaynaklar

• Exploring the Impact of Internet Use on Memory and Attention Processes
  
  
• From “online brains” to “online lives”: understanding the individualized impacts of Internet use across psychological, cognitive and social dimensions
  
  
• Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World (Cal Newport)
  Türkçe çevirisi
  
  
  

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde kumar bağımlılığından kurtulmanın neden oldukça zor ama mümkün olduğunu hem nörobilim hem davranış bilimleri açısından kolay anlaşılır bir dilde ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:08) Dopamin ve bağımlılık
(02:35) Dürtü kontrolü, alt beyin ve üst beyin
(03:17) Dikkat eksikliği, dopamin ve kumar
(04:02) Özgür irade ve biyoloji
(05:06) Dopamin ve haz ilişkisi
(07:20) Davranışsal zorluklar ve kontrol yanılsaması
(09:59) Martingale stratejisi
(11:40) Her yol tükenmeden yardım istememek
(12:11) Çözüm mümkün mü?
(13:37) Özet ve teşekkür

Kaynaklar

Dopaminergic signaling of uncertainty and the aetiology of gambling
addiction

Motives for gambling, cognitive distortions, and irresponsible gambling

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sosyal medya bize iyi mi geliyor, kötü mü? Eğer gerçekten başkalarını sürekli mutlu görüp kötü hissetmemize yol açıyorsa neden kullanmaya devam ediyoruz? Hangi tip kullanım en iyisidir?

İçerik

(00:00) Giriş
(00:50) Oyunlar, sosyal medya ve bağımlılık
(03:40) Anket: sosyal medyanın iyi hissetmeye etkisi var mıdır?
(04:49) Kötü hissettiren bir şeye neden devam ederiz?
(05:48) İnsanların hakkımızdaki fikirlerini etkileme
(08:45) Etkileşim ve beğendiğini belli etme
(09:12) Gizlice takip etme
(10:16) Duyguları paylaşabilme
(11:33) Yokluğunda daha da kötü hissetmek ve FOMO
(12:20) Gerçekten kötü hissettiriyor mı?
(13:02) Nasıl kullanalım?

Kaynaklar

Social Media and Well-Being: Pitfalls, Progress, and Next Steps

The Presentation of Self in Everyday Life

Effects of Social Media Use on Psychological Well-Being: A Mediated Model

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Satın alamayacağımız hiç bir şey kalmayana kadar daha çok para her zaman daha mutlu olmaya yarar mı? Yoksa bir süre sonra çok da fark etmez mi? Bu bölümde para ve mutluluk ilişkisini ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(01:10) Mutluluk ve para ilişkisini inceleyen araştırmalar
(02:02) Aylık hangi gelirin üstü ekstra mutluluk getirmez?
(05:20) Parayla mutluluk ilişkisini sınırlayan faktörler
(06:01) Hedonik adaptasyon
(06:35) Sosyal kıyaslama
(07:39) Sosyal medyanın etkisi
(08:56) Kıskançlık ve tatmin olamama
(10:39) Geleceğe güvenle bakabilmek
(11:30) Acun Ilıcalı, para ve mutluluk
(12:16) Gelir artışının bedeli
(12:55) Özet
 
Kaynaklar

The Economics of Happiness

Happiness, income satiation and turning pointsaround the world

Does Money Buy Happiness in Turkey?

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠