Explore every episode of the podcast «Να ένα βιβλίο!», με τον Κώστα Κατσουλάρη

Έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, στα 92 του χρόνια, ο Θανάσης Βαλτινός. Πεζογράφος με πολλές περγαμηνές, μεταφραστής αρχαίων κειμένων που ανέβηκαν από τον Κουν, σεναριογράφος βραβευμένος στις Κάννες, διέπρεψε σε ό,τι καταπιάστηκε. Παράλληλα, υπήρξε άνθρωπος που δεν δίσταζε να αναλαμβάνει δημόσιους ρόλους: Πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων κατ’ εξακολούθηση, Πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και Πρόεδρός της για ένα διάστημα, είναι ορισμένα από αυτά. Αναμφίβολα, μια διακριτή, αν όχι μοναδική περίπτωση για τα μεταπολεμικά ελληνικά γράμματα.

«Η κούκλα», είναι ένα ολιγοσέλιδο διήγημα, από τα πρώτα που δημοσίευσε. Μαρτυρά τις επιρροές της, όχι τόσο από τη μεγάλη της αγάπη, τη νεοζηλανδή Κάθριν Μάνσφιλντ, όσο από τον Αμερικανό προπάτορά της Έντκαρ Άλαν Πόε, ενώ στο βάθος διαφαίνεται ο Γκυ ντε Μωπασάν. Το διήγημα είναι ιδανική εισαγωγή στο έργο της Δάφνης ντι Μωριέ, όχι μονάχα επειδή το έγραψε στα είκοσί της, αλλά κι επειδή διαθέτει, συμπυκνωμένες, πολλές από τις αρετές της: Επίγνωση του τι συνιστά μια ωραία ιστορία, βάθος και πολυσημία των εικόνων, αίσθηση του τραγικού και του αλλόκοτου.

Γιατί αποστρεφόταν ο Στέφαν Τσβάιχ τους σύγχρονους χορούς, τον κινηματογράφο και το ραδιόφωνο; Πού συναντιώνται οι φόβοι για ομογενοποίηση στα χρόνια της παρακμής της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας με τις σημερινές εθνικιστικές τάσεις; Οι ανησυχίες που δημιουργεί η παγκοσμιοποίηση, ή η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, έχουν αληθινές βάσεις και δεν πρέπει να υποτιμούνται από τις ελίτ ή τους κοσμοπολίτες διανοούμενους. Αλλά όπως και στα χρόνια του Τσβάιχ, έτσι και σήμερα, ο εθνικισμός δεν είναι λύση αλλά καταστροφή.

Στο κέντρο τούτου του βιβλίου βρίσκεται ένα πολύ ξεχωριστό παλαιοβιβλιοπωλείο. Εκεί περνούσε ο έφηβος Ριντάρο το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του, μαζί με τον πολυαγαπημένο παππού του, τον βιβλιοπώλη. Πατέρα δεν έχει γνωρίσει, ενώ μικρός έχασε και τη μητέρα του. Πλέον, στον κόσμο δεν έχει παρά μόνο τα βιβλία του, και μια μακρινή θεία που εμφανίστηκε στη κηδεία του παππού του και θέλει να τον πάρει να ζήσει μαζί της. Κοντά του βρίσκεται και η Σάγιο, η παιδική φίλη του, που του φέρνει καθημερινά τις σημειώσεις από τα σχολικά μαθήματα, καθώς όλο και περισσότερο απομονώνεται από τους άλλους. Κάπου τότε, σαν από μηχανής θεός, εμφανίζεται ένας τροφαντός κανελί γάτος εντελώς ιδιόρρυθμος. Αυτοαποκαλείται Τίγρης ο τιγρέ, και του λέει κάτι εντελώς τρελό: Ότι χρειάζεται τη βοήθειά του για να σώσουν μαζί χιλιάδες βιβλία που κινδυνεύουν. Από τι, άραγε; Από ποιον; Ας ακολουθήσουμε τον μαγεμένο γάτο, να δούμε πού θα μας οδηγήσει… Αποσπάσματα διαβάζει ο Στέλιος Μάινας.

Οι Μαθητικές Εργασίες του εμβληματικού ποιητή της Θεσσαλονίκης Ντίνου Χριστιανόπουλου, γραμμένες από το 1943 έως το 1948, είναι πλέον προσβάσιμες σε όλους μας, χάρη στις εκδόσεις University Studio Press. Τα τετράδια αυτά τυπώθηκαν σε μορφή πανομοιότυπου, κι έτσι έχει κανείς την ευκαιρία να δει και να διαβάσει τα κείμενα έτσι όπως ακριβώς γράφτηκαν, σαν να κρατάει στα χέρια του τα ίδια τα τετράδια. Τα κείμενα συνοδεύονται από τα περίτεχνα σκίτσα, ενίοτε ζωγραφισμένα πάνω στα γράμματα. Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος έχει ξαναμιλήσει για εκείνα τα χρόνια, τα χρόνια της Κατοχής, όπως για την πείνα και τις ώρες που περνούσαν στα καταφύγια, τους βομβαρδισμούς των Γερμανών το 1941, μα πρωτίστως για τον ανελέητο βομβαρδισμό των Βρετανών τη νύχτα της 5ης Δεκεμβρίου του 43. Η διαφορά τούτου του βιβλίου με άλλες αφηγήσεις είναι ότι εδώ δεν είναι ένας ενήλικας που καταβυθίζεται στο παρελθόν αναπολώντας τα παιδικά του χρόνια, αλλά το ίδιο το παιδί που γράφει για αυτά που έζησε, λίγες μέρες ή και ώρες απ’ όταν τα έζησε. Η απλότητα της γραφής, μαζί με την παιδική αφέλεια, κάνουν κάποια από αυτά τα κείμενα σπαραξικάρδια.

Βόρ ή Βόρι, αποκαλούνται στα ρωσικά τα μέλη μιας πανίσχυρης εγκληματικής οργάνωσης με αυστηρή ιεραρχία και κανόνες, η ιστορία της οποίας χάνεται στα χρόνια των Τσάρων. Η πειθαρχία τους και οι κώδικες τιμής τους διαμορφώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της εποχής του Στάλιν, κι έτσι δεν είναι χωρίς νόημα που η Σοφία Νικολαΐδου, με αρκετή δόση ειρωνείας, δίνει το προσωνύμιο Πατερούλης στον αρχηγό της οργάνωσης. Από τη δεκαετία του ενενήντα, ένας σκοτεινός πόλεμος μαίνεται ανάμεσα στα εκατοντάδες παρακλάδια των Βόρι και τις υπηρεσίες ασφαλείας των δυτικών χωρών. Και βέβαια, έξω από τον χορό, θα ήταν αδύνατον να μείνει η χώρα μας, αφού τόσο γεωγραφικά, όσο και για ιστορικούς και πολιτισμικούς λόγους, υπήρξε προνομιακό πεδίο εξάπλωσης αυτών των οργανώσεων προς δυσμάς, με το μαύρο χρήμα να ρέει προς ποικίλες κατευθύνσεις τα τελευταία χρόνια. Το ότι κέντρο αυτής της εξάπλωσης θα μπορούσε να είναι η Θεσσαλονίκη, όπως υποθέτει η συγγραφέας στο μυθιστόρημά της, φαντάζει μια εύστοχη μυθοπλαστική επιλογή.

Η ανάδυση της Άνγκελα Μέρκελ στην εξουσία στη Γερμανία και η παραμονή της σε αυτήν για τρεις τετραετίες είναι μια μοναδική ιστορία. Η κόρη του πάστορα, χωρίς δύναμη ή πλούτο άλλο από το μυαλό της και τη θέλησή της, πέτυχε να διακριθεί μέσα στο απόλυτα ανδροκρατικό περιβάλλον του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος, και να σταθεί με ακεραιότητα και θάρρος απέναντι σε μάτσο ηγέτες όπως ο Πούτιν και ο Τραμπ. Ο τρόπος της να πολιτεύεται ως ήρεμη δύναμη, βασισμένη στην αναζήτηση συναινέσεων, συχνά με επίμονο και επίπονο διάλογο, άφησε το στίγμα της στη διεθνή πολιτική σκηνή. Παρότι συντηρητική, τελικά υπήρξε μια αντι-Θάτσερ, δείχνοντας ότι μπορεί κανείς να ασκεί εξουσία προβάλλοντας μετριοπάθεια μαζί με την ισχύ, με το βλέμμα στα αποτελέσματα, προτάσσοντας τη διπλωματία αντί των όπλων, αποφεύγοντας τους θεατρινισμούς και τις ρητορείες. Η πληρέστατη και καλά ντοκουμενταρισμένη βιογραφία της Κάτι Μάρτον μας γνωρίζει μια διαφορετική γυναίκα και πολιτικό, φωτίζοντας και σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας.

Στη βιογραφία της Σιμόν ντε Μποβουάρ η Αγγλίδα καθηγήτρια φιλοσοφίας Κέιτ Κερκπάτρικ αποκαλύπτει μια γυναίκα πολύ διαφορετική από τη δημόσια εικόνα της και από την εικόνα που φιλοτέχνησε εκείνη για τον εαυτό της μέσα από τις συνεντεύξεις της και τα τέσσερα αυτοβιογραφικά βιβλία της. Σύμφωνα λοιπόν με τα νέα στοιχεία, ο Σαρτρ δεν ήταν ούτε ο πρώτος ούτε βέβαια ο μοναδικός, αλλά ούτε και ο πιο σημαντικός έρωτας στη ζωή της. Τουλάχιστον πέντε άντρες, με τους οποίους είχε μακροχρόνιες και παθιασμένες σχέσεις μέσα στα χρόνια, μπορούν να διεκδικήσουν τον τίτλο του μεγάλου έρωτα, στους οποίους θα μπορούσαμε να προσθέσουμε άφοβα και κάποιες γυναίκες. Επίσης, όπως φαίνεται καθαρά από τα ημερολόγιά της, η φιλοσοφική σκέψη της επηρέασε τη σκέψη του Σαρτρ πολύ περισσότερο απ’ όσο πιστεύεται, κι απ’ όσο ομολόγησε ποτέ ο ίδιος ή άφησε εκείνη να διαφανεί. Γιατί, λοιπόν, η ίδια η Μποβουάρ απέκρυψε σημαντικές πτυχές της ζωής της, δίνοντας στον Σαρτρ έναν πιο κεντρικό ρόλο από αυτόν που πραγματικά είχε; Γιατί δεν διεκδίκησε περισσότερο την πατρότητα ορισμένων ιδεών; Πιθανές απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά συνάγονται, με έμμεσο τρόπο, στο πληρέστατο αυτό βιβλίο για τη ζωή και το έργο της.

Μετά τον «Λιμό», που διαδραματίζεται στην Αθήνα του 1941, και «Τα λύτρα», που εκτυλίσσεται το 1943, σε αυτό το τρίτο μυθιστόρημα του δημοσιογράφου Πάνου Αμυρά, ο πρώην υπαστυνόμος Νίκος Αγραφιώτης αναλαμβάνει μια αποστολή στην καρδιά των Δεκεμβριανών, το 1944. Στόχος της έρευνάς του η ανεύρεση ενός φακέλου με τα ονόματα δοσιλόγων και συνεργατών των Γερμανών, που έχει ως δια μαγείας εξαφανιστεί σχεδόν ταυτόχρονα με την έναρξη της πρώτης δίκης δοσίλογου, που έγινε πράγματι στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου του 1944. Τον ίδιο φάκελο αναζητούν οι άνθρωποι του ΕΛΑΣ, πεπεισμένοι ότι η Κυβέρνηση αποφεύγει να αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά και Βρετανοί στρατιωτικοί και πράκτορες, για τους δικούς τους λόγους. Μόνο που στο «Φιλί του Δεκέμβρη» ο Αγραφιώτης τούτη τη φορά εμπλέκεται πιο προσωπικά. Για την ακρίβεια, από την εξέλιξη της υπόθεσης εξαρτάται η ίδια του η ζωή, κι ενώ η Αθήνα μετατρέπεται μέρα τη μέρα σε εμπόλεμη ζώνη.

«Τα Χρόνια», το πληρέστερο έργο της Ανί Ερνό, κι ένα από τα πιο επιδραστικά βιβλία που γράφτηκαν στα γαλλικά στον 21ο αιώνα, ξεκινούν σαν το νοσταλγικό πανόραμα της μεταπολεμικής Ευρώπης, συνθέτοντας τελική τη συλλογική αυτοβιογραφία μιας ολόκληρης γενιάς αλλά και συνολικά της δυτικής κοινωνίας. Παρά τον βαθιά στοχαστικό του χαρακτήρα, είναι ένα αμιγώς λογοτεχνικό έργο, με σπουδαίες γλωσσικές και εκφραστικές αρετές, που μετέφερε με εξαιρετική μαστοριά στη γλώσσα μας η μεταφράστρια Ρίτα Κολαΐτη. Ο επίλογος του δημοσιογράφου και πανεπιστημιακού Νίκου Μπακουνάκη είναι ιδιαίτερα καλογραμμένος και κατατοπιστικός και μας βοηθάει να εντάξουμε το έργο της Ερνό στη γαλλική γραμματολογία. Συνολικά, μια θαυμάσια έκδοση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, απ’ όπου κυκλοφορούν πλέον συνολικά τα βιβλία της σπουδαίας Γαλλίδας συγγραφέα.

Σε αυτό το επεισόδιο ο Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζει το βιβλίο «Η δύναμη της Γεωγραφίας» του Τιμ Μάρσαλ, τη συνέχεια του μπεστ σέλερ «Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας». Είναι χωρισμένο σε δέκα κεφάλαια, σε κάθε ένα από τα οποία μελετά ένα κράτος ή μια περιοχή: μεταξύ αυτών, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Ιράν, την Αυστραλία, το Σαχέλ, και βέβαια, την Ελλάδα και την Τουρκία. Και πράγματι: Στη «Δύναμη της Γεωγραφίας» διαβάζουμε μέσα σε 33 σελίδες μια ευσύνοπτη και περιεκτική ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, μαζί με μια σαφή και μετρημένη ανάλυση των γεωπολιτικών ζητημάτων που διακυβεύονται σήμερα. Διαβάζει ο Στέλιος Μάινας.

Η ζωή του Γιάννη έχει όλα εκείνα τα στοιχεία που συναντάμε στα γνωστότερα παραμύθια, από τη Σταχτοπούτα και την Ωραία Κοιμωμένη, μέχρι το Ασχημόπαπο: είναι μια ιστορία ριζικής και απόλυτης μεταμόρφωσης. Ο ήρωας δεν αλλάζει απλώς, δεν εξελίσσεται αργά, όπως συνήθως γίνεται με εμάς τους κοινούς θνητούς. Κάτι μαγικό συμβαίνει, κάτι πάνω από τα όρια της ανθρώπινης επικράτειας, και περνάει σε έναν άλλον κόσμο, γίνεται φορέας μιας αλλαγής κοσμογονικής όπου τίποτε δεν είναι πλέον όπως φαινόταν. Το «Γιάννης – Εκτόξευση στα αστέρια» είναι ένα βιβλίο για την απίστευτη ιστορία του «δικού μας» Γιάννη, από τις αλάνες των Σεπολίων και την ένταξή του στην ομάδα του Ζωγράφου μέχρι την κορυφή του παγκόσμιου μπάσκετ. Ένα καλογραμμένο και πληρέστατο χρονικό που σου γεννά την επιθυμία να μάθεις ακόμη περισσότερα για τον Γιάννη «Ούγκο» Αντετοκούνμπο και τη θαυμαστή πορεία του προς την κορυφή του κόσμου.

Στο σημερινό επεισόδιο ο Κώστας Κατσουλάρης προτείνει ένα βιβλίο της Βιρτζίνια Γουλφ λιγότερο γνωστό, αλλά πολύ σημαντικό. Παραμονές του B' Παγκοσμίου Πολέμου ένας πανεπιστημιακός έστειλε επιστολή στη διάσημη τότε συγγραφέα ρωτώντας την τι κατά τη γνώμη της θα έπρεπε να «κάνουμε ώστε να αποφύγουμε τον πόλεμο». Η εκτενέστατη απάντησή της είχε τον τίτλο «Τρεις γκινέες» κι αποτελεί ένα φεμινιστικό και αντιμιλιταριστικό μανιφέστο που ακόμη και σήμερα φαντάζει τολμηρό και ρηξικέλευθο. Τι νόημα έχει να ρωτάς μια γυναίκα με ποιο τρόπο να αποφύγεις έναν πόλεμο που, είναι πια φανερό, πρόκειται να ξεσπάσει από στιγμή σε στιγμή; Από πότε, διερωτάται η Γουλφ, ο πόλεμος έγινε δουλειά των γυναικών; Οι γυναίκες, σύμφωνα με τη Γουλφ, πρέπει αυτονοήτως να έχουν ίσα δικαιώματα με τους άντρες, ίσες ευκαιρίες και ίσες αμοιβές, αλλά δεν θα έπρεπε να τους ακολουθήσουν στις κενόδοξες παράτες που διοργανώνουν ούτε στους παρανοϊκούς πολέμους τους. Αποσπάσματα από το βιβλίο διαβάζει η Γωγώ Μπρέμπου.

Μιλάμε για το βιβλίο του καθηγητή Νίκου Παναγιωτόπουλου, «Μάθε, παιδί μου, γράμματα» (εκδ. Πεδίο), συνοπτική παρουσίαση της μεγάλης έρευνας «Παιδί και ανάγνωση». Θα βρούμε σχεδιαγράμματα, πίτες, θα δούμε πώς συσχετίζεται η οικονομική κατάσταση των γονιών με το πόσο και πώς διαβάζει ένα παιδί, αν σχετίζεται ή όχι το επάγγελμά τους, πόση σημασία έχει αν ζουν στην Αθήνα ή στην περιφέρεια, σε συνοικία όπου παράγονται προϊόντα πολιτισμικού κεφαλαίου ή όχι. Σημαντικό: θα βρούμε μια σειρά από συμβουλές που θα συνδράμουν «στη δημιουργία του γούστου της ανάγνωσης στα παιδιά».

H «Φλόγα» είναι το ύστατο αντίο του Λέοναρντ Κοέν, ένα βιβλίο που περιλαμβάνει τους στίχους των τραγουδιών από τα τελευταία του άλμπουμ, αλλά και ποιήματα, παλιότερα και νεότερα, καθώς και πολύτιμες εγγραφές ή σκίτσα από τα δεκάδες σημειωματάρια ή σημειώματα που άφηνε δεξιά κι αριστερά σε όλη του τη ζωή – ακόμη και μέσα στο ψυγείο του βρέθηκε ένα σημειωματάριο, όπως μαρτυρά ο γιος του Άνταμ. Τη μετάφραση έχει κάνει με αγάπη και μεράκι ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, που μας έδωσε και τη χαρά να έρθει κοντά μας και να μας διαβάσει τέσσερα από τα ποιήματα που μετέφρασε.

Η Λουίζ Γκλικ, στα 78 της χρόνια σήμερα, είναι πλήρης τιμών και βραβεύσεων: Βραβείο Πούλιτζερ, βραβείο της Ακαδημίας των Ποιητών, αλλά και Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Το περσινό Νόμπελ ήταν η κορωνίδα μιας πορείας που αναδεικνύει την Γκλικ στη σημαντικότερη εν ζωή Αμερικανίδα ποιήτρια. Το «Πιστή κι ενάρετη νύχτα» είναι το τελευταίο της έργο, υψηλής ωριμότητας και πύκνωσης, κι αποτελεί ιδανική επιλογή για τη γνωριμία μας με την ποιήτρια, από το έργο της οποίας λιγοστά ποιήματα είχαν μέχρι πρόσφατα μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Η έκδοση είναι δίγλωσση, ενώ την προσεκτική και καλοδουλεμένη μετάφραση υπογράφουν οι Χάρης Βλαβιανός και Δήμητρα Κωτούλα. Συνολικά, ένα σπουδαίο ποιητικό έργο σε μια θαυμάσια έκδοση, αληθινό δώρο στους ελληνόφωνους αναγνώστες. Ποιήματα από το έργο διαβάζει η Γωγώ Μπρέμπου.

Σε αυτό το διαφορετικό επεισόδιο της σειράς «Να ένα βιβλίο!», δεν θα σας προτείνουμε απλώς κάποιο καλό βιβλίο, θα προτείνουμε πολλά ίσως, αλλά κυρίως θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε ένα σημαντικό φαινόμενο της εκδοτικής πραγματικότητας των τελευταίων χρόνων: το αστυνομικό μυθιστόρημα. Ο συγγραφέας και βιβλιοκριτικός Κώστας Κατσουλάρης συζητά εφ’ όλης της ύλης με δύο από τους καλύτερους γνώστες του είδους στη χώρα μας, τους συγγραφείς, μεταφραστές και βιβλιοκριτικούς Χίλντα Παπαδημητρίου και Βαγγέλη Γιαννίση. Για τις ποικίλες όψεις του αστυνομικού μυθιστορήματος, από την Αγκάθα Κρίστι ώς τον Νέσμπο, για την ιστορία του και τις σύγχρονες τάσεις, τη «γεωγραφία» του, από το nordic noir έως το latin noir, αναζητούμε το κοινωνικό και πολιτικό του αποτύπωμα, τους λόγους της τεράστιας απήχησης του είδους παγκοσμίως αλλά και στη χώρα μας.

Ο συγγραφέας και βιβλιοκριτικός Κώστας Κατσουλάρης δεν μας μιλάει μονάχα για ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ που διάβασε και του άρεσε, αλλά για περισσότερα. Συγκεκριμένα, ξεχώρισε ΕΙΚΟΣΙ βιβλία από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή: ΔΕΚΑ μυθιστορήματα, ελληνικά ή μεταφρασμένα, και ακόμη ΔΕΚΑ βιβλία που καταπιάνονται με θέματα σημαντικά και μας μιλούν γι’ αυτά με σαφή και γοητευτικό τρόπο. Από τη Σώτη Τριανταφύλλου έως τον Δημοσθένη Κούρτοβικ, από το Σάγκι Μπέιν μέχρι το Η Κλάρα και ο Ήλιος, από βιβλία για τα Γονίδια μέχρι βιβλία για το Πώς θα σώσουμε τον Πλανήτη από την κλιματική κρίση, κι από τα σημαντικά βιβλία μαύρων συγγραφέων μέχρι τον Κωστή Παπαγιώργη και το ΄21. Μέσα σε αυτά τα ΕΙΚΟΣΙ βιβλία υπάρχει σίγουρα ΕΝΑ και για σένα.

Όπως η μάρτυρας Αγία Αγνή, την οποία οι άντρες εκδικήθηκαν για την αγνότητά της ρίχνοντάς την στην πυρά, αλλά οι φλόγες δεν την έκαιγαν, έτσι και οι Άγκνες, η μαμά του μικρού Σάγκι, αναγεννιέται διαρκώς από τις στάχτες της, φωτίζοντας με το πάθος της και την ενέργειά της αυτό το συγκλονιστικό μυθιστόρημα. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, το Σάγκι Μπέιν είναι μια τοιχογραφία της Γλασκώβης της δεκαετίας του 80, και γενικότερα της Μεγάλης Βρετανίας στα χρόνια του Θατσερισμού. Το πορτρέτο της Γλασκόβης, της αντι-πρωτεύουσας της Σκωτίας, της πόλης που ορθώνεται ως το σκληρό, αδυσώπητο αντίβαρο του πιο κοσμοπολίτικου Εδιμβούργου, μας δίνεται κυρίως μέσα από τις περιπλανήσεις του πατέρα του Σάγκι κατά τη διάρκεια της νυχτερινής βάρδιας του με το ταξί. Το Σάγκι Μπέιν, αν και το πρώτο μυθιστόρημα του Ντάγκλας Στιούαρτ, τιμήθηκε με το κορυφαίο βραβείο στη Μεγάλη Βρετανία, το βραβείο Μπούκερ. Διακρίθηκε επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, μεταφράστηκε σε 34 γλώσσες, κι αποτέλεσε αναμφίβολα ένα από τα σπουδαία μυθιστορήματα της περασμένης χρονιάς.

Το παρακμιακό προπολεμικό Βερολίνο, με την εύθραυστη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αποτελούν ιδανικό σκηνικό για μια δυνατή αστυνομική ιστορία, με κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις, καθώς το Αυγό του Φιδιού έχει αρχίσει να επωάζεται. Στον «Βωβό θάνατο» βρισκόμαστε στις αρχές του 1930. Η μέχρι τότε ακμάζουσα βιομηχανία του κινηματογράφου έχει δεχτεί ένα ισχυρό πλήγμα, που τη διχάζει και την κλονίζει: την έλευση του ομιλούντος. Η προσαρμογή παραγωγών και αιθουσαρχών, σκηνοθετών και ηθοποιών σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα δεν θα είναι εύκολη ούτε αναίμακτη. Σε αυτό το κλίμα ανασφάλειας και έντασης, στα γυρίσματα μιας από τις πρώτες ταινίες του ομιλούντος στη Γερμανία, ένας προβολέας πέφτει και αφήνει νεκρή την πρωταγωνίστρια. Την υπόθεση αναλαμβάνει βεβαίως ο γνωστός μας από το πρώτο βιβλίο της σειράς αστυνόμος Ρατ, κι όπως σύντομα θα διαπιστώσει, ο θάνατός της δεν οφειλόταν σε ατύχημα.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης μας γνωρίζει την 22χρονη Αμάντα Γκόρμαν, που το ποίημά της «Ο λόφος που ανεβαίνουμε» άκουσαν ταυτόχρονα (σε ζωντανή σύνδεση) ίσως οι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο από καταβολής ποίησης. Στην τελετή ορκωμοσίας του Τζο Μπάιντεν, η Αμάντα Γκόρμαν έλαμψε και έκλεψε τις εντυπώσεις, ενώ σύντομα το βιβλίο της με το ποίημα που εκφώνησε βρέθηκε στη λίστα των best seller και η ίδια έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό TIME. «Ο λόφος που ανεβαίνουμε» ενσωματώνει επιρροές από ομιλίες Αμερικανών Προέδρων, από τη μουσική των μαύρων, τα μπλουζ και τα γκόσπελ, το μιούζικαλ Χάμιλτον και την ιδιαίτερη ποιητική του Λιν Μάνουελ Μιράντα. Ένα μέρος του γράφτηκε τη νύχτα της εφόδου των έξαλλων οπαδών του Τραμπ στο Καπιτώλιο, αλλά ο τόνος που κυριαρχεί είναι η ελεγειακή επίκληση για ενότητα και η πίστη στην υπέρβαση του διχαστικού κλίματος. Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με την ποιήτρια και μεταφράστρια Μυρσίνη Γκανά και τον τραγουδοποιό MC Yinka, που έκαναν την απόδοση στα ελληνικά.

Παρότι ο Πάτρικ Λη Φέρμορ έχει γράψει σημαντικά και βραβευμένα βιβλία για τα ταξίδια του ανά την Ευρώπη και τον κόσμο, η εσωτερική πυξίδα του έδειχνε σταθερά και αταλάντευτα την Ελλάδα. Τούτο το έργο, η «Μάνη», μαζί με το δίδυμό του, τη «Ρούμελη», που κυκλοφόρησε οκτώ χρόνια μετά, το 1966, συναποτελούν την κιβωτό ενός ολόκληρου κόσμου, του ελληνικού κόσμου, που με την τεράστια ποικιλομορφία και τον αχανή χρονικό του ορίζοντα, έχει εν πολλοίς χαθεί ανεπιστρεπτί. Πάνω από το βιβλίο πλανάται το φάντασμα του Ομήρου και της αρχαιότητας, τα οποία ο συγγραφέας ανακαλύπτει παντού και συνέχεια ξύνοντας την επιφάνεια εικόνων, θρύλων και εθίμων στο οδοιπορικό του από τη Σπάρτη έως τα πιο απομονωμένα χωριά της μέσα Μάνης. Η αγάπη του για τους Έλληνες είναι ειλικρινής και ακλόνητη. «Όλα γίνονται με απλότητα και χωρίς φασαρία» σημειώνει, «χάρη σε μια καλοσύνη τόσο πηγαία, που χαρίζει μεγαλοπρέπεια και αρχοντιά ως και στο πιο ετοιμόρροπο καλύβι».

Η Μάντλιν Μίλερ είναι συγγραφέας εργατική και τετραπέρατη. Έχοντας κάνει γερές σπουδές πάνω ακριβώς στο αντικείμενο των βιβλίων της, πώς να μεταφέρει δηλαδή κανείς τον μυθολογικό κόσμο στη σύγχρονη εποχή, καταφέρει να εκτελέσει μια δύσκολη συνταγή: να μετατρέπει τους μυθολογικούς ήρωες σε πρόσωπα με σάρκα και οστά, με τους όρους και τις απαιτήσεις ρεαλισμού του σημερινού αναγνώστη. Το έκανε με μεγάλη επιτυχία στο πρώτο της βιβλίο, στο Τραγούδι του Αχιλλέα, κάνοντας ρητό αυτό που στον Όμηρο είναι μονάχα υπαινικτικό, δηλαδή την παθιασμένη σχέση ανάμεσα στον Πάτροκλο και τον Αχιλλέα. Έτσι, καταφέρνει οι ήρωές της να αναπνέουν ταυτόχρονα και στους δύο κόσμους, τόσο στον μυθολογικό, απ’ όπου προέρχονται, όσο και στον σημερινό, όπου απευθύνονται. Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη που η Κίρκη βρήκε αμέσως τον δρόμο της προς την τηλεοπτική μεταφορά, και μάλιστα από την εκλεκτική HBO. Είναι αναμφίβολα το σύμβολο μιας ανεξάρτητης και δυναμικής γυναίκας που μας έρχεται από τα βάθη των αιώνων.

Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα όχι μόνο διαφορετικό από τα υπόλοιπα του συγγραφέα, αλλά μοναδικό στο είδος του - στη χώρα μας, τουλάχιστον. Ο Βαγγέλης Γιαννίσης δεν αρκέστηκε μονάχα στην συγγραφική έρευνα, μέσα από εφημερίδες, αρχεία και άλλα ντοκουμέντα, αλλά έζησε για έναν χρόνο δίπλα στους αξιωματικούς που ερευνούν τα εγκλήματα, δίπλα δηλαδή στα στελέχη του Τμήματος εγκλημάτων κατά ζωής και προσωπικής ελευθερίας, της Διεύθυνσης Ασφάλειας Αττικής. Γνώρισε τα πρόσωπα, μελέτησε τη μεθοδολογία τους, μίλησε μαζί τους για δεκάδες υποθέσεις, μπήκε στη θέση τους. Κι ένα από τα πρώτα πράγματα που αντιλαμβάνεσαι διαβάζοντας το βιβλίο του Γιαννίση είναι ότι οι αστυνομικοί του Τμήματος Ανθρωποκτονιών εμπλέκονται βαθιά στις υποθέσεις που αναλαμβάνουν, ζουν μαζί τους για καιρό. Καμιά φορά, οι υποθέσεις τους στοιχειώνουν…Αποσπάσματα διαβάζει ο Στέλιος Μάινας.

Σε μια ανθρωπότητα 8 δισεκατομμυρίων με τεράστιες ενεργειακές ανάγκες τις οποίες ο ψηφιακός κόσμος αυξάνει, το να αρνείσαι τη μοναδική λύση που μπορεί να δώσει άφθονη, φτηνή και πρακτικά ακίνδυνη ενέργεια, είναι σκέτος παραλογισμός. Είπα, ακίνδυνη; Μα, φυσικά. Οι θάνατοι από πυρηνικά ατυχήματα, δεκαετίες τώρα, δεν συγκρίνονται ούτε με τους θανάτους από ατυχήματα στο σπίτι μέσα σε έναν μήνα. Είναι, πρακτικά, ελάχιστοι. Τι άλλο να πω; Διαβάστε το βιβλίο, «Ένας κόσμος χωρίς τέλος», και ή θα πειστείτε ή όχι. Σε κάθε περίπτωση, θα το διασκεδάσετε, γιατί είναι ένα γκράφικ νόβελ ευφυέστατο και εμπνευσμένο.

Ο Ρίτσαρντ Όσμαν δεν ανακάλυψε την πυρίτιδα, ούτε και το επιχείρησε: για τη συγγραφή της «Λέσχης Φόνων της Πέμπτης» δανείστηκε τα καλύτερα υλικά από τα κλασικά αστυνομικά μυθιστορήματα, και τα συνόδευσε με αιχμηρά κοινωνικά σχόλια και μπόλικο βρετανικό χιούμορ. Με γνώση και επιτηδειότητα, με κοφτή γλώσσα και οικονομία στις περιγραφές, έστησε ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα που κινείται με την ακρίβεια ελβετικού ρολογιού. Οι ανατροπές διαδέχονται η μια την άλλη, αλλά τίποτε δεν είναι τραβηγμένο από τα μαλλιά. Όλα, ακόμη και τα πιο αναπάντεχα γεγονότα, συμβαίνουν με φυσικότητα, στον καλύτερο δυνατό κόσμο: αυτόν της όμορφης αγγλικής εξοχής. Δεν θες να αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου, κι όταν το τελειώσεις, απλώς αναρωτιέσαι πότε άραγε θα έρθει στα χέρια σου η συνέχεια. Η Γωγώ Μπρέμπου διαβάζει ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Η Κλαρίσα Πίνκολα Εστές, ψυχαναλύτρια, ποιήτρια και κανταδόρα, δηλαδή αφηγήτρια παλαιών ιστοριών, είναι και έμπειρη γιουνγκιανή ψυχαναλύτρια. Έχει μελετήσει δεκάδες αρχετυπικές ιστορίες και παραμύθια που αφορούν τις Γυναίκες. Ανάμεσα σε αφρικανικές ιστορίες, σε κέλτικους μύθους, σε τελετουργικά Ινδιάνων του Μεξικού και σκηνές από την Ομηρική ποίηση, ανάμεσα σε μυθικά σύμβολα και πρωτόγονα αγαλματίδια, εντοπίζει την Άγρια Γυναίκα, την αρχετυπική θηλυκή ύπαρξη, που εξακολουθεί να ανασαίνει κάτω από τα αδρανή υλικά του πολιτισμού μας. Μελετώντας τους λύκους, και ειδικότερα τις λύκαινες, η Εστές βρίσκει πολλές αναλογίες με τη γυναικεία φύση. Οξυμένη διαίσθηση, παιχνιδιάρικο πνεύμα και μεγάλη ικανότητα αφοσίωσης. Η Άγρια Γυναίκα, η Γυναίκα που τρέχει με τους λύκους, είτε βρίσκεται εν υπνώσει δίπλα μας (είτε μέσα μας), μπορεί να κάνει τη ζωή μας πιο αληθινή, πιο ελεύθερη, πιο συναρπαστική. «Όπου κι αν είμαστε, η σκιά που καλπάζει πίσω μας είναι τετράποδη» μας λέει η Εστές, που είδε το βιβλίο της να παραμένει επί 145 εβδομάδες στον κατάλογο των ευπώλητων των New York Times. Η Γωγώ Μπρέμπου διαβάζει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο.

Ο Κώστας Κατσουλάρης συναντήθηκε με τον Στέλιο Μάινα για μία συζήτηση εφ’ όλης της ύλης. Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου της Βικτόρια Χίσλοπ «Μια νύχτα του Αυγούστου», την πολυαναμενόμενη συνέχεια του Νησιού που πριν από δέκα χρόνια καθήλωσε το τηλεοπτικό κοινό με την μετατροπή του σε σειρά, μίλησαν για τον ρόλο του Γιώργη, την Ελληνίδα πλέον Βικτόρια Χίσλοπ και τα γυρίσματα της σειράς. Επίσης, συζήτησαν για την λογοτεχνία γενικότερα, την συγγραφή, με την οποία ασχολούνται και οι δύο και το νέο βιβλίο του Στέλιου Μάινα που θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο.

Δεκατέσσερα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση του Νησιού στη χώρα μας και δέκα χρόνια μετά την προβολή της τηλεοπτικής σειράς, στο σενάριο της οποίας συνεργάστηκε στενά η συγγραφέας, έχουμε τη συνέχεια του συναρπαστικού αυτού μυθιστορήματος. Ένα μυθιστόρημα που έφερε στο φως μια παραμελημένη σελίδα της ελληνικής Ιστορίας και έκανε διάσημη σε όλο τον κόσμο τη Σπιναλόγκα, ένα μικρό νησί λίγο πάνω από την Ελούντα, στην ανατολική Κρήτη. Η Βικτόρια Χίσλοπ έγραψε το «Μια νύχτα του Αυγούστου» στο σπίτι όπου είχε παλαιότερα συγγράψει και το Νησί, κατά τη διάρκεια της καραντίνας και σε συνθήκες απομόνωσης και φόβου. Στο ίδιο διάστημα, έχασε την αγαπημένη της μητέρα στερούμενη τη δυνατότητα του αρμόζοντος αποχαιρετισμού. Ποιος είπε ότι μέσα από τις δυσκολίες δεν μπορεί να γεννηθεί κάτι φωτεινό; Ο Στέλιος Μάινας, ο «Γιώργης» από το Νησί, διαβάζει αποσπάσματα από το βιβλίο αλλά απευθύνει κι ένα προσωπικό μήνυμα στην «δική μας Βικτόρια», που εδώ και λίγους μήνες είναι και τυπικά Ελληνίδα.

Ο Μεγάλος Θανατικός του Γιάννη Ξανθούλη είναι το πιο αναρχικό, παλαβό, αληθινά καρναβαλικό μυθιστόρημα που έχει γραφτεί στην ελληνική γλώσσα, ίσως από τα χρόνια της Πάπισσας Ιωάννας, του Ροΐδη. Το κατάμαυρο χιούμορ, η μηδενιστική ματιά στα ιερά και τα όσια της Μεταπολίτευσης, ο παντοκράτωρ ηδονισμός και η τάση προς σπαρταριστά λογοπαίγνια και ουρανοκατέβατες μεταφορές, καθηλώνουν ή και σοκάρουν τον ανυποψίαστο αναγνώστη. Η γλωσσική ευφορία και επινοητικότητα υποστηρίζουν έναν αφηγητή έντονα θεατρικό, που ίσως θυμίσει σε κάποιους τη ραδιοφωνική περσόνα του Ξανθούλη, την αξέχαστη Σιλάνα Σαλιάγκου. Όμως ο ήρωας του Μεγάλου Θανατικού διαθέτει και τη στόφα των μεγάλων μυθιστορηματικών ηρώων. Στη νέα αυτή επετειακή έκδοση τονίζεται η κόμικ αισθητική του μυθιστορήματος με τα εμπνευσμένα ολοσέλιδα σκίτσα του Θανάση Δήμου που εικονογραφούν κορυφαίες στιγμές της πλοκής. Ένα αληθινό δώρο για τους πολυάριθμους φίλους του συγγραφέα. Αλλά κι ευκαιρία για νεότερες γενιές αναγνωστών να γνωρίσουν ένα βιβλίο που θα τους φανεί σαν να γράφτηκε… αύριο.

Το ελληνικό Πάσχα συμπίπτει πάντοτε με μιαν άνοιξη εκρηκτική, μεθυστική, ανθοφορούσα. Η έλευση και σταδιακή επικράτηση της χριστιανικής θρησκείας στον τόπο αυτόν μπολιάστηκε με μια παγανιστική παράδοση που είχε τις ρίζες της σε έναν κόσμο βαθύτερο και παλιότερο, ακόμη κι από τον κόσμο των Ελλήνων. Η πίστη στον έναν και μοναδικό θεό δεν παραμέρισε ποτέ ολοκληρωτικά  αυτόν τον αρχαϊκό κόσμο, που παρέμεινε μαγεμένος, μυστηριώδης και γεμάτος εκπλήξεις. Πουθενά αλλού οι δυο αυτοί κόσμοι, ο παγανιστικός, αρχαϊκός κόσμος της ελληνικής υπαίθρου, και ο κόσμος της χριστιανικής λατρείας, με τα ιουδαϊκά ήθη και έθιμα, δεν συνυπάρχουν με τόση αρμονία και βαθύτητα όσο στην πεζογραφία του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

Ο Tim Marshall, συγγραφέας του παγκόσμιου long seller «Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας» έχει καλύψει ως πολεμικός ανταποκριτής συγκρούσεις σε τριάντα χώρες, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου, για κάμποσες δεκαετίες. Δεν είναι στρατιωτικός ή διπλωματικός αναλυτής του γραφείου, ούτε, όπως λέμε, διεθνολόγος. Γνωρίζει τα θέματα από την εμπειρία του στο πεδίο. Στο βιβλίο του συγκεντρώνει και συνδυάζει έναν τεράστιο όγκο δεδομένων, πάντα με κεντρικό άξονα τα αναλλοίωτα γεωγραφικά στοιχεία κάθε χώρας ή περιοχής. Οι εύφορες πεδιάδες, τα απόκρημνα βουνά στα σύνορα, τα πλωτά ποτάμια ή τα φυσικά λιμάνια, δεν είναι απλώς στοιχεία του ανάγλυφου του χάρτη. Όπως ακριβώς ο ορυκτός ή φυσικός πλούτος μιας χώρας, είναι όπλα πάνω στα οποία στηρίχθηκαν αυτοκρατορίες, παλιότερα, και τα σύγχρονα κράτη στη συνέχεια. Από αυτήν την άποψη, η γεωγραφία είναι μοίρα. Κλείνοντας αυτό το βιβλίο, έχεις την αίσθηση ότι η ανάγνωσή του σου άνοιξε, όχι ένα, αλλά πολλά παράθυρα στον κόσμο.

Το εμπόριο σκλάβων της σύγχρονης εποχής είναι ένα από τα απεχθέστερα κεφάλαια στην ανθρώπινη ιστορία. Οι αριθμοί προκαλούν ίλιγγο: πάνω από δώδεκα εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες αρπάχτηκαν από τα χωριά τους, στην αφρικανική ενδοχώρα, και πουλήθηκαν ως δούλοι ανά την υφήλιο. Κοντά στα έξι εκατομμύρια διέσχισαν τον Ατλαντικό, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες δεν έφτασαν ποτέ. Από τις πρώτες περιοχές όπου κατέληξαν οι σκλάβοι στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η Βιρτζίνια, για να ριχτούν στις φυτείες καπνού της περιοχής. Τούτη είναι η ιστορία ενός χαρισματικού παιδιού που γεννιέται εκεί, γέννημα μιας σκλάβας και του πατέρα-αφέντη της περιοχής. Μια συναρπαστική αφήγηση που συμπλέκει τον σκληρό ρεαλισμό της ζωής των σκλάβων με μαγικά στοιχεία βγαλμένα από τα βάθη της Αφρικής. Ένα καταιγιστικό μυθιστόρημα που εγγράφεται στην παράδοση της σημαντικής λογοτεχνίας της μαύρης Αμερικής, των Τζέιμς Μπόλντουιν, Ραλφ Έλισον και Τόνι Μόρισον. Αποσπάσματα από το βιβλίο διαβάζει ο Στέλιος Μάινας.

Ποιος αλήθεια ήταν ο Γεώργιος Καραϊσκάκης; Κλέφτης, μισθοφόρος του Αλή Πασά, προδότης, αγνός πατριώτης, στρατιωτική ιδιοφυΐα, ατρόμητος μαχητής; Ίσως όλα αυτά μαζί, ίσως κι άλλα πολλά. Παρά τα ποικίλα τεκμήρια και τις μαρτυρίες, τα οποία εντάσσει με τη δέουσα προσοχή ο Κώστας Ακρίβος στο βιβλίο του «Πότε διάβολος πότε άγγελος», ο μύθος του Καραϊσκάκη επικαλύπτει κάθε άλλη αφήγηση. Μόνο που εδώ ο μύθος δεν είναι το αντίθετο της πραγματικότητας, αλλά μια διαφορετική φορεσιά της. Έτσι, όταν έναν αιώνα μετά ο Καραϊσκάκης έρχεται στο όνειρο του Κωστή Παλαμά, είναι πλέον κάτι περισσότερο από ένα ιστορικό πρόσωπο: είναι η ενσάρκωση του μύθου της επαναστατημένης Ελλάδας. Μιας πατρίδας αγνής κι αφτιασίδωτης, που φαντάζει ήδη μακρινή. Ένα πολύπτυχο για τον πιο λαοφιλή ήρωα της Ελληνικής Επανάστασης τον οποίο ύμνησε ο Διονύσης Σαββόπουλος με τους αξέχαστους στίχους, «πού πας παλικάρι, ωραίο σαν μύθος, κι ολόισα στον θάνατο κολυμπάς;». Ο Στέλιος Μάινας διαβάζει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο, με τον δικό του, συναρπαστικό τρόπο.

Η «Ελλάς των Ελλήνων» είναι μια ανθολογία ελληνικής ποίησης των τελευταίων διακοσίων χρόνων. Όπως σκωπτικά αναγράφεται στο εξώφυλλο του βιβλίου, είναι μια «παράκαιρη ανθολογία», η οποία, κόντρα στο εορταστικό κλίμα των ημερών, αλλά και τη γενικότερη τάση μας να κοιτάμε προς το παρελθόν με διάθεση ωραιοποίησης, η επιλογή των ποιημάτων από τον ποιητή και μεταφραστή Κώστα Κουτσουρέλη μας οδηγεί στο αντίθετο ρεύμα: μας φέρνει αντιμέτωπους με εικόνες και βιώματα της συλλογικής μας ζωής, από τα οποία συνήθως προτιμούμε να αποστρέφουμε το βλέμμα μας. Δύο αιώνες εθνικά δεινά, λοιπόν, στον καθρέφτη της ποίησης, με τον Στέλιο Μάινα να διαβάζει ποιήματα των Γκάτσου, Ελευθερίου, Ελύτη, Καρυωτάκη, Λειβαδίτη, Σεφέρη και Σουρή.

Η Μαντάμ Μποβαρί είναι η ιστορία μιας γυναίκας που τσακίστηκε πάνω στα κοινωνικά και ηθικά όρια που της επέβαλε η εποχή της, τα οποία προσπάθησε να υπερβεί. Ο Γκιστάβ Φλομπέρ δεν γράφει όμως για να δικαιώσει ή να καταγγείλει, αλλά για να καταδείξει. Τον ενδιαφέρουν, εκτός από την ψυχολογία της ηρωίδας του, πολλά άλλα πράγματα, εξού και ο υπότιτλος «Ήθη της επαρχίας». Μια φράση του μας λέει πολλά: «Η καημένη μου η Μποβαρί» γράφει κάπου, «υποφέρει και θρηνεί σε είκοσι χωριά της Γαλλίας συγχρόνως, ετούτη την ώρα».

Σε αυτό το επεισόδιο ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης μας μιλάει για το τελευταίο μυθιστόρημα του νομπελίστα Καζούο Ισιγκούρο, με κεντρική ηρωίδα και αφηγήτρια ένα εξελιγμένο ανθρωποειδές, την Κλάρα. Βρισκόμαστε σε ένα απροσδιόριστο μέλλον. Στις δουλειές, η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει υποκαταστήσει τους ανθρώπους. Τα παιδιά, δεν πηγαίνουν σχολείο. Τα μαθήματά τους γίνονται στο σπίτι, μέσω συστημάτων «τηλεκπαίδευσης», ενώ η ανάγκη τους για συντροφιά καλύπτεται με την αγορά ενός... Τεχνητού Φίλου. Οι Τεχνητοί Φίλοι είναι ανθρωποειδή με ικανότητες παρατήρησης, κατανόησης, ακόμη και συμπόνιας. Τι θα συμβεί όμως όταν η Κλάρα αντιληφθεί ότι το κοριτσάκι που τη διάλεξε και τη πήρε σπίτι της πάσχει από μια παράξενη ασθένεια; Ποιος είναι ο πραγματικός λόγος που την έχουν φέρει εκεί; Τι προσδοκά από εκείνη η Μητέρα του κοριτσιού; Και πώς μπορεί να βοηθήσει σε όλα αυτά ο… Ήλιος; Ο Ισιγκούρο, συγγραφέας των αριστουργηματικών «Τα απομεινάρια μιας μέρας» και «Μη με αφήσεις ποτέ», φωτίζει κρυφές όψεις της εποχής μας με τρόπους αναπάντεχους και συγκινητικούς. Αποσπάσματα από το βιβλίο διαβάζει η Γωγώ Μπρέμπου.

Σε αυτό το επεισόδιο ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης μιλάει για ένα από τα κορυφαία έργα του Σαίξπηρ, τον Άμλετ. Πώς γεννιέται ένα σπουδαίο έργο τέχνης; Πού βρίσκονται οι πηγές του; Είναι ο Άμλετ, το διασημότερο και για πολλούς καλύτερο έργο του Σαίξπηρ, με κάποιον τρόπο αυτοβιογραφικό; Η Ιρλανδή, πολυβραβευμένη συγγραφέας, Μάγκι Ο’ Φάρελ στο βιβλίο της με τίτλο «Άμνετ» αποσπάσματα του οποίου ακούμε από τη φωνή της ηθοποιού Γωγώς Μπρέμπου, επιχειρεί μια βαθιά και πειστική απάντηση και σε αυτά τα ερωτήματα. Αλλά το πραγματικό θέμα της είναι άλλο: στο κέντρο του βιβλίου της δεν βρίσκεται ο διάσημος δραματουργός, ο οποίος συστηματικά δεν κατονομάζεται. Στο κέντρο του βιβλίου βρίσκεται μια γυναίκα, μια μορφή εντελώς ξεχωριστή, ένας εντυπωσιακός και έξοχα φτιαγμένος χαρακτήρας, η γυναίκα του Σαίξπηρ και μητέρα των τριών παιδιών του, η Αν Χάθαγουεϊ.

Ο συγγραφέας και βιβλιοκριτικός Κώστας Κατσουλάρης σε αυτό το επεισόδιο βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει με αφορμή το βιβλίο της Έλλης Βιντιάδη «Τα ζώα και εμείς» για ένα διαχρονικό και πάντα επίκαιρο ζήτημα: τη σχέση των ανθρώπων με τα ζώα. Στα πιθανά ενδόμυχα ερωτήματα που προκύπτουν όπως: τόσοι άνθρωποι υποφέρουν, μας έπιασε ο πόνος για τον… πόνο των ζώων; «Ακούγοντας» μερικές μόνο σελίδες του βιβλίου από τη φωνή της ηθοποιού Γωγoύς Μπρέμπου μπορούν να μας πείσουν πως όλα σχετίζονται. Mπορείς να φανταστείς κάποιον που φέρεται με βαναυσότητα στα ζώα να είναι καλός και τρυφερός με τα παιδιά και τους αδύναμους ανθρώπους; Να είναι ανεκτικός με όσους είναι διαφορετικοί από αυτόν; Έχει άλλωστε πλέον αποδειχτεί ότι οι περισσότεροι σαδιστές εγκληματίες έχουν προϋπάρξει βασανιστές ζώων.

Σε αυτό το επεισόδιο ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης μιλάει -και ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας διαβάζει- για ένα εμβληματικό μυθιστόρημα της προπολεμικής Αμερικής το «Manhattan transfer». Μανχάταν Τράνσφερ λεγόταν ένας σταθμός μετεπιβίβασης στα περίχωρα της Νέας Υόρκης, στο Νιου Τζέρσεϊ, όπου άλλαζαν τρένο οι επιβάτες από και προς το Μανχάταν. Σε αυτόν τον σταθμό, δεν μπορούσες ούτε να ανέβεις, ούτε να κατέβεις: εξυπηρετούσε μονάχα την αέναη κίνηση προς τη ραγδαία διογκούμενη Μητρόπολη, αλλά και τις ανάγκες που γεννούσε ο εκσυγχρονισμός των σιδηροδρόμων, το πέρασμα από τα ατμοκίνητα τρένα στα ηλεκτρικά.Είναι σύμβολο μιας εποχής ραγδαίων αλλαγών, τεκτονικών μετατοπίσεων, καθώς η πόλη-σύμβολο της Αμερικανικής Κυριαρχίας, γεννιέται και προβάλει την υπεροχή της. Οι ζωές των ανθρώπων μέσα σε αυτό το πολυεθνικό χωνευτήρι είναι μικρές, ασήμαντες. Είτε εκτινάσσονται στο στερέωμα της καλλιτεχνικής ή οικονομικής ζωής, είτε καταβαραθρώνονται βουτώντας από τη γέφυρα του Μπρούκλιν.

Σε αυτό το επεισόδιο ο συγγραφέας και βιβλιοκριτικός Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζει το εμβληματικό μυθιστόρημα «Ο φύλακας στη σίκαλη» του Αμερικανού Τζ. Ντ. Σάλιντζερ. Γράφτηκε στα χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ως βιβλίο κυκλοφόρησε το 1951 κι έγινε αμέσως μεγάλη επιτυχία. Παρότι είναι ένα μυθιστόρημα για ενήλικες, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές ανάμεσα στους εφήβους και τους νέους, και παραμένει και στις μέρες μας. Από τις αναγνώσεις του ηθοποιού Στέλιου Μάινα, αυτό που σε καθηλώνει είναι ο άμεσος και οξύς τρόπος που μιλάει και σκέφτεται ο 16χρονος ήρωάς του: ο θυμωμένος, υπερευαίσθητος, μισάνθρωπος, οξυδερκής, πληγωμένος, εγωπαθής Χόλντεν Κόλφιλντ.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης καταπιάνεται αύτη την εβδομάδα με το βιβλίο ενός life coach… της αρχαιότητας, το «Εγχειρίδιον» του Στωικού φιλόσοφου Επίκτητου. Το «Εγχειρίδιον» είναι επί της ουσίας ένας οδηγός για το πως να ζήσεις μια ευτυχισμένη ζωή ή για το πως να αποφύγεις τη δυστυχία. Μέσα από τις αναγνώσεις του ηθοποιού Στέλιου Μάινα αν θέλαμε να συνοψίσουμε με λίγα λόγια τη φιλοσοφία του Επίκτητου, θα λέγαμε το εξής: «Ό,τι δεν μπορούμε να το αλλάξουμε, είναι προτιμότερο να το ανεχόμαστε. Ιδανική θα ήταν μια ζωή όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητη από τον εξωτερικό κόσμο». Όλα αυτά, ο φιλόσοφος τα συνόψισε σε μια προτροπή τριών λέξεων: ανέχου και απέχου. Που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει: Ζήσε με υπομονή και εγκράτεια.Τίποτα δεν μας ανήκει πραγματικά, αυτή είναι επίσης μια κεντρική ιδέα της φιλοσοφίας του Επίκτητου. Ούτε η ζωή μας η ίδια. Ό,τι είμαστε, όσα έχουμε, είναι μονάχα ένα δάνειο από τη Φύση, που είναι το άλλο όνομα του Θεού. Και η χειρότερη απώλεια, δεν πρέπει να μας καταρρακώνει. Όλα είναι δανεικά από το μεγάλο δέντρο της ζωής.

Αυτή την εβδομάδα ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης στρέφει το βλέμμα του σε μια σπουδαία Ελληνίδα ποιήτρια, τη Μαρία Λαϊνά. Αφορμή, η τελευταία της ποιητική συλλογή με τίτλο «Ό,τι έγινε» και υπότιτλο «Άνθρωποι και φαντάσματα». Οι ηθοποιοί Στέλιος Μάινας και Γωγώ Μπρέμπου ενώνουν τις φωνές τους διαβάζοντας τέσσερα χαρακτηριστικά ποιήματα από τη συλλογή. Η Μαρία Λαϊνά είναι μια από τις πιο καταξιωμένες ποιητικές φωνές της αποκαλούμενης Γενιάς του ΄70, ενώ από πολλούς θεωρείται η σημαντικότερη εν ζωή Ελληνίδα ποιήτρια. Είναι επίσης διακεκριμένη θεατρική συγγραφέας και πεζογράφος. Έχει βραβευτεί με Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας και με το Βραβείο Καβάφη. Στο έργο της συνδυάζονται οι μοντερνικοί τρόποι γραφής με την αφοπλιστική απλότητα. Όπως σημειώνει ο Κώστας Κατσουλάρης, «η ποίηση της Λαϊνά το μόνο που σου ζητά είναι να την ακούσεις. Δεν σου ζητά να σκεφτείς, δεν σου ζητά να προβληματιστείς, κι ακόμη λιγότερο σου ζητά να την ερμηνεύσεις. Κι αν έχεις υπομονή, ίσως σου ανοιχτεί, και τότε θα βρεις ένα ολοστρόγγυλο φωτεινό μαργαριτάρι στα βάθη της...»

Το 1984, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά...το 1949, είναι μια πολιτική και φιλοσοφική δυστοπία, ή, πιο απλά, ένα μελλοντολογικό θρίλερ. Αυτή την εβδομάδα ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης αποκωδικοποιεί το σύνθετο και ιδιοφυές μυαλό του συγγραφέα Τζορτζ Όργουελ. Ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας μας εγκλιματίζει με την αφήγησή του σε έναν κόσμο σκοτεινό και απέλπιδο. Ο Όργουελ φαντάστηκε και περιέγραψε με λεπτομέρειες μια κοινωνία στην οποία οι συνέπειες του ολοκληρωτισμού, καθώς η τεχνολογία καλπάζει, φτάνουν στα έσχατα όριά τους. Προέβαλε στο μέλλον την κτηνωδία της δικής του εποχής, μπολιασμένη με μια φαντασία κυριολεκτικά αποκαλυπτική. Οι επινοήσεις του, τόσο αναφορικά με το ίδιο το σύστημα και τον τρόπο λειτουργίας και αναπαραγωγής του, όσο και για τις συνέπειες ενός τέτοιου συστήματος στη μύχια ζωή των ανθρώπων, προκαλούν ακόμη και σήμερα ανατριχίλες.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης επιλέγει γι’ αυτή την εβδομάδα «Το κοριτσάκι στον παγετώνα» από την συγγραφέα Αντελαΐντ Μπον. Η επιλογή του συγκεκριμένου βιβλίου μόνο τυχαία δεν είναι, καθώς γίνεται με αφορμή την επικαιρότητα και την υπόθεση της Σοφίας Μπεκατώρου. Η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου διαβάζει αποσπάσματα από την συγκλονιστική περιγραφή της εννιάχρονης τότε Αντελαΐντ για το πως βιάστηκε από ένα… κτήνος, Τζιοβάνι Κόστα στο όνομα. Η συγγραφέας εξιστορεί με θάρρος, ειλικρίνεια και εκφραστικό πλούτο τις πολλές και διαφορετικές μεταπτώσεις της ζωής της. Απο την ταραχώδη εφηβεία με τις ιλιγγιώδεις αυξομειώσεις κιλών, το μίσος για το σώμα της, την ψυχρότητα με τα αγόρια, μέχρι την απόφασή της να γίνει ηθοποιός. Ο αγώνας της ζωής της είναι αδιάκοπος, εξουθενωτικός, τρομακτικός, με πολλές ήττες να διαδέχονται η μία την άλλη, αλλά τη δικαίωση να έρχεται λυτρωτικά στο τέλος.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης επιλέγει –και ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας διαβάζει- γι' αυτή την εβδομάδα το νέο βιβλίο του Γούντι Άλεν με τίτλο «Σχετικά με το τίποτα». Από ένα βιβλίο, γραμμένο από την πένα του Γούντι Άλεν, περιμένει κανείς αλλοπρόσαλλες ιστορίες, σπαρταριστά περιστατικά από το Μπρούκλιν και το Μανχάταν, περιπέτειες με χυμώδεις καλλονές που επισκέπτονται ψυχαναλυτές, και βέβαια ιστορίες με διασημότητες. Ο αναγνώστης δε θα απογοητευτεί. Θα τα βρει όλα αυτά και μάλιστα σε χορταστικές δόσεις. Θα συναντήσει, με το «καλημέρα», έναν άνθρωπο που ίσως δεν είναι ακριβώς ο Γούντι Αλεν που νομίζει ότι ξέρει. Έναν τύπο που μιλάει κάπως μάγκικα, που έπαιζε καλό μπάσκετ και μπέιζμπολ στο σχολείο και τένις για ώρες μέχρι προχωρημένη ηλικία. Έναν τύπο που πάντα θα θεωρεί τον εαυτό του επιφανειακό και διόλου διανοούμενο και πάντα θα λατρεύεται από το κοινό του ως ο «αιώνιος έφηβος» του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Το σκάφος που λέγεται «ανθρωπότητα στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» έχει απογειωθεί προς άγνωστη κατεύθυνση και στο πιλοτήριο είτε δεν βρίσκεται κανείς είτε βρίσκονται τόσοι πολλοί ταυτόχρονα ώστε το σκάφος να κινείται πρακτικά ακυβέρνητο. Απ’ όσα κατάλαβα διαβάζοντας το κατατοπιστικό βιβλίο του Γιώργου Χατζηβασιλείου «Η φιλοσοφία της Τεχνητής Νοημοσύνης» (εκδ. Διόπτρα), η ταχύτητα των αλλαγών ίσως ξεπερνά πλέον την ικανότητά μας να τις κατανοήσουμε, πόσο μάλλον να τις ελέγξουμε. Είναι ένα σημείο καμπής δίχως προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία.

Το νέο βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου - αποσπάσματα του οποίου διαβάζει ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας- ,πέρα από αυτοβιογραφία και ανασκόπηση της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, είναι πρωτίστως μια πολιτική παρακαταθήκη. Έτσι, λίγο πριν από τη μέση, και μέχρι το τέλος, ο φακός απομακρύνεται σταδιακά από τα γεγονότα της οικογενειακής και προσωπικής ιστορίας όσο και από αυτά της ευρύτερης ιστορίας, και εστιάζει σε αυτό που θα λέγαμε θεσμική ιστορία. Την ιστορία δηλαδή σημαντικών παρεμβάσεων στους θεσμούς, παρεμβάσεις που εισάγουν και εγκαθιστούν σταδιακά την κοινωνία των Πολιτών στη χώρα μας. Από την ίδρυση του Ε.Σ.Ρ, έως την υπεράσπιση μειονοτήτων στο δικαστήριο των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από το σύμφωνο συμβίωσης, που αρχικά αφορούσε μόνο τα ετερόφυλα ζευγάρια, έως τους νέους νόμους για την ιθαγένεια και τα δικαιώματα των μεταναστών. Από τη μάχη για τις ταυτότητες και τις πρωτοβουλίες για το διαχωρισμό κράτους - εκκλησίας, με το σύνθημα «Πολιτεία – Εκκλησία: ρόλοι καθαροί», έως την προσπάθεια θεσμικής αντιμετώπισης του φαινομένου της αστυνομικής βίας. Σε αυτές κι άλλες πολλές πρωτοβουλίες και μεταρρυθμίσεις ο Νίκος Αλιβιζάτος δηλώνει παρών, άλλοτε σε ρόλο στρατηγού κι άλλοτε σε ρόλο στρατιώτη.

Εξήντα χρόνια τρύγος ή αλλιώς ο βίος και πολιτεία του Γιάννη Μπουτάρη. Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης επιλέγει για το πρώτο επεισόδιο της σειράς podcast «Να ένα βιβλίο!», το βιβλίο που επικεντρώνεται στη ζωή του γνωστού σε όλους μας «κυρ-Γιάννη». Μέσα στις σελίδες του αποτυπώνεται με γλαφυρότητα η σχέση της οικογένειας Μπουτάρη με την οινοπαραγωγή, η οποία ξεκινά από τον 19ο αιώνα. Και εννοείται πως δεν μένει μόνο σε αυτό. Η ζωή του Γιάννη Μπουτάρη εξάλλου είναι πολυδιάστατη και πολυτάραχη. Ο αλκοολισμός και η ιστορία απεξάρτησής του στις ΗΠΑ, η αγάπη του για την γυναίκα του, Αθηνά που δεν βρίσκεται πια στη ζωή και η ενασχόλησή του με τα κοινά είναι μερικά από τα πολλά ενδιαφέροντα κεφάλαια μιας προσωπικότητας που πάντα θα την συνοδεύουν οι λέξεις «αυθεντικότητα» και «προοδευτισμός». Και φυσικά η λέξη ροκ. Η συμβολή της Μαρίας Μαυρικάκη στο τελικό αποτέλεσμα του βιβλίου είναι σημαντική και η ανάγνωση αποσπασμάτων του βιβλίου από τον ηθοποιό Στέλιο Μάινα μοναδική...

Ο συγγραφέας και κριτικός βιβλίων Κώστας Κατσουλάρης, επιλέγει βιβλία που ξεχώρισε, διαβάζει αποσπάσματά τους και μοιράζεται σκέψεις και εντυπώσεις που του άφησαν.