Explore every episode of the podcast Królestwo Roślin

Brzoza to jedno z najbardziej popularnych drzew w naszym krajobrazie. Czy zdajemy sobie sprawę, jakie supermoce kryją się w tym z pozoru zwyczajnym drzewie? Dlaczego od wieków przypisywano mu właściwości magiczne i lecznicze? Dlaczego kora brzozy jest biała i co cennego kryje ? Do czego można wykorzystać sok brzozowy i dlaczego właśnie pod brzozami tak chętnie rosną koźlarze? O niezwykłych właściwościach brzozy, jej miejscu w kulturze i zaskakujących zastosowaniach opowiada Szczepan Kopeć z Wydziału Nauk Leśnych i Drzewnych SGGW w Warszawie.

Czy rośliny wyrastające przy drogach, na nieużytkach i miejskich trawnikach to chwasty? Czym są rośliny synantropijne i dlaczego tak dobrze czują się w naszym sąsiedztwie? Które dzikie rośliny są jadalne i jak nauczyć się je bezpiecznie rozpoznawać? Z Kają Nowakowską, przyrodniczką i twórczynią profilu Trzcinowisko, rozmawiamy o uważnych spacerach, poszukiwaniu dzikiego jedzenia i odkrywaniu niezwykłego świata roślin, które mijamy każdego dnia.

Jaką wiedzę przechowują zielarki? Jakie są lecznicze i ochronne moce roślin uznawanych często za chwasty? Jak odzyskać ich dobre imię? Które rośliny lecznicze należą dziś do najpopularniejszych i po które nadal chętnie sięgamy? Rozmowa z Julią Krupą - artystką, badaczką i zielarką.

Jak projektuje się ogród, który zachwyca nie tylko w pełni lata, ale także jesienią i zimą? Co sprawia, że kompozycje Pieta Oudolfa - jeden z najważniejszych projektantów krajobrazu naszych czasów - są tak rozpoznawalne i dlaczego ten holenderski projektant zmienił sposób, w jaki patrzymy na byliny, trawy i naturalistyczne nasadzenia? Okazją do spotkania z twórczością Oudolfa jest wydanie albumu "Piet Oudolf. Twórca ogrodów". Rozmawiamy o jego ulubionych roślinach, metodach sadzenia i warsztacie projektanta. Goście: Małgorzata Kiedrzyńska - architektka krajobrazu, Magdalena Kłos-Podsiadło - wydawczyni oraz Hanna Packer, która od 17 lat bezpośrednio współpracuje z Pietem Oudolfem.

Czy Warszawa może być naprawdę suwerenna, jeśli nie potrafi sama się wyżywić? Ile kilometrów przebywa jabłko, pomidor czy marchewka, zanim trafi na nasz stół? Czy lokalne jedzenie jest aktem politycznym, a pole, sad i ogród działkowy mogą być taką samą infrastrukturą miasta jak droga czy wodociąg? Czy Warszawa zapomniała, że jej obrzeża były kiedyś pełne wsi i sadów? I kto właściwie decyduje o tym, co może rosnąć w mieście i co dzieje się z ziemią, która nas żywi? Rozmowa kuratorem 18. festiwalu Warszawa w Budowie - Jakubem Depczyńskim o suwerenności żywnościowej i miejskim metabolizmie.

Czy ogrodowa przestrzeń może być naturalnie zmienna i żyć w pełnej harmonii z rytmem pór roku? W audycji przyglądamy się sztuce projektowania ogrodów, które zachwycają i ewoluują przez cały rok. Naszą gościnią jest Karolina Kowalczyk-Sitarek, która opowiada o sekrecie tworzenia przestrzeni bliskich naturze, wykorzystaniu sezonowości i dostrzeganiu piękna w każdej fazie wzrostu roślin.

W tym wydaniu Królestwa Roślin rozmawiamy o ROD – Rodzinnych Ogródkach Działkowych. Podczas lockdownu towarzyszącemu epidemii Covid-19 przeżyły swój renesans, ale ich popularność nadal nie gaśnie. Gościnią audycji jest Agnieszka Tomasik – ogrodniczka z ROD Fort Szczęśliwice.

Tym razem zastanawiamy się nad tym, w jaki sposób drzewa przeciwdziałają upałom... szczególnie w miastach, gdzie mury i ulice potrafią rozgrzać się do temperatury 60, a nawet 80 stopni Celsjusza. Gościem audycji jest prof. Ewa Zaraś - dziekan Wydziału Ogrodniczego SGGW w Warszawie.

Z Łukaszem Skopem - dziennikarzem, ogrodnikiem i popularyzatorem wiedzy o roślinach rozmawiamy o tym skąd biorą się trendy ogrodnicze, kto je kreuje i jakie gatunki dziś podbijają serca miłośników zieleni? Które rośliny są niedoceniane i zasługują na znacznie większą uwagę, a które są przeceniane? Jak założyć prostą, ale pomysłową rabatę? Jak zmieniają się nasze ogrody i dlaczego czasem warto pójść pod prąd ogrodniczym modom?

Jak dbać o stare drzewa w mieście? Dlaczego po wycince pnie ścina się tuż przy ziemi? Jak wyglądają nowe nasadzenia, które mają służyć mieszkańcom przez kolejne dekady? Zastanowimy się także, jakie wyzwania stoją przed miejską zielenią i jak pogodzić bezpieczeństwo, rozwój miasta oraz ochronę przyrody. Rozmowa z Grzegorzem Szczerbą, głównym specjalistą ds. dendrologii w Zarządzie Zieleni m.st. Warszawy.

Katarzyna Bellingham - ogrodniczka i popularyzatorka naturalnego podejścia w uprawie roślin opowiada o ekologicznym ogrodnictwie, poszanowaniu dla natury oraz znaczeniu planowania w tworzeniu harmonijnej, żyjącej przestrzeni. Punktem wyjścia do rozmowy była jej książka "Dobry rok w ogrodzie".

Czy natura uznaje granice państwowe? Jakie rośliny występują tylko na obszarze Polski? Czego możemy się od nich dowiedzieć o zmianach klimatu? O rodzimych gatunkach, wędrujących roślinach i tym, jak zmienia się krajobraz naszej przyrody, opowiada dr Marcin Kotowski z Ogrodu Botanicznego PAN - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie.

Czym jest bioróżnorodność i dlaczego jej utrata może mieć poważne konsekwencje dla naszego życia? Czy każdy z nas może realnie wspierać zapylacze? Jakie rośliny są miododajne i dlaczego są tak ważne dla pszczół? Czym różnią się od roślin pyłkodajnych i nektarodajnych? Jakie gatunki warto sadzić w ogrodach i na balkonach, by wspierać zapylacze? Rozmowa z Mikołajem Siemaszko z Fundacji Zielona Mrówka.

Co dzieje się na styku sztuki, natury, intuicji i zapomnianych form wiedzy? Agnieszka Brzeżańska jest w polskiej sztuce pionierką traktowania roślin nie tylko jako tła, ale pełnoprawnych podmiotów. Punktem wyjścia do rozmowy jest jej wystawa "Przeszłość i przyszłość przybywają jednocześnie" w Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej. poświęcona relacji człowieka z naturą. To także refleksja nad rolą sztuki w czasach chaosu klimatycznego i pytanie, czy powrót do zapomnianych form wiedzy związanych z roślinami jest wyborem, czy koniecznością?

Czym są kąpiele leśne? Jak zanurzyć się w naturze? Czy można zbadać wpływ lasu na nasze zdrowie? Czy lekarze przepisują spacery po lesie na receptę? Rozmowa z prof. Emilią Janeczko z Instytutu Nauk Leśnych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

Iwa Kołodziejska z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego prowadziła badania etnobotaniczne m.in. na Podolu, Zakarpaciu czy Dagestanie. Opowiada jak przekazywana z pokolenia na pokolenie wiedza o roślinach zderza się z brutalną rzeczywistością wojny. Jak zmienia się ukraińska przyroda pod wpływem zniszczeń? Jak naukowcy, mimo zagrożenia, dokumentują straty oraz ślady ekobójstwa?

Czy z mniszka lekarskiego można zrobić kawę? Czy sok z brzozy może zastąpić wodę? Co można znaleźć i zjeść lub wypić w lesie i na łące po pierwszych roztopach? Czym jest przednówek i dlaczego w dawniejszych czasach był to okres kontrolowanego głodu? Ze Szczepanem Kopciem z Instytutu Nauk Leśnych SGGW w Warszawie rozmawia Paweł Sztarbowski.

Elżbieta Zimna - bohemistka i tłumaczka opowiada o "Roku ogrodnika" Karela Čapka, a Anna Kłos, aktorka Teatru Dramatycznego w Warszawie przeczyta fragmenty tej niezwykłej książki i opowie o swoich botanicznych pasjach. Pełna autoironii, czułości i filozoficznej refleksji opowieść o pracy w ogrodzie okazuje się czymś więcej niż tylko zapisem ogrodniczych zmagań. Čapek, z właściwym sobie humorem, pisze o cierpliwości, porażkach i radościach. Czy rozmawiając o ogrodzie, nie rozmawiamy tak naprawdę o życiu? O uważności, rytmie natury i potrzebie troski - zarówno o rośliny, jak i o siebie nawzajem?

O roślinnych afrodyzjakach - z prof. Ewą Zaraś, dendrolożką z Wydziału Ogrodniczego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie rozmawia Paweł Sztarbowski. Czy rośliny mogą działać w rytuałach miłosnych? Z czego wynika ich erotyczna moc? Dlaczego to róża jest symbolem pożądania? Czym różniła się Noc Kupały od dzisiejszych Walentynek?

W jaki sposób królestwo roślin staje się inspiracją do tworzenia dzieł sztuki? Co wynika ze współpracy osób tworzących sztukę z osobami zajmującymi się biologią? Czy rośliny mają podmiotowość? Dlaczego ich zrozumienie jest tak ważne w obliczu zmian klimatycznych? Rozmowa z Zofią Kwasieborską Keller. 

Nikodem Trojnarow - studentow rzeźby we Włoszech, rozwija na Podkarpaciu projekt Farma Prymula. Dlaczego warto uprawiać rodziny jadalne? Czy to duże wyzwanie? Jak to zaplanować? Dlaczego produkowanie własnego jedzenia daje nam szczęście i zdrowie?

Jak zrobić spektakl o drzewach? Dlaczego rośliny tak rzadko stają się bohaterkami dzieł sztuki? Jak przezwyciężyć naszą ślepotę na rośliny? Jak sprawić, żeby krajobraz przestał być jedynie tłem? Rozmowa z dr hab. Weroniką Szczawińską.

Jaką wartość mają nieużytki? Czym jest czwarta przyroda? Jak myśleć o zieleni miejskiej na opuszczonych terenach? Rozmowa z doktorem Maciejem Łepkowskim z Katedry Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie. 

Co to są są herbaria? Które z nich są najsłynniejsze? Dlaczego ludzie od wieków suszą rośliny i tworzą z nich kolekcje? Rozmowa z prof. Ewą Zaraś-Juszkiewicz z  z Katedry Ochrony Środowiska i Dendrologii w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. 

Kiedy drzewo staje się pomnikiem przyrody? Dlaczego chronienie starych drzew przed wycinką jest tak istotne? Czym zajmuje się chirurg drzew? Na czym polega pielęgnacja starych drzew? Jak chronić drzewa w krajobrazie miejskim? Rozmowa ze Zbigniewem Chachulskim - chirurgiem drzew, autorem książki "Pielęgnowanie drzew starszych i co dalej?"

Czy rośliny są inteligentne? Czego możemy się od nich nauczyć? Czy życie bez roślin byłoby w ogóle możliwe? Rozmowa z prof. Marcinem Zychem, dyrektorem Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. 

Na czym polega mądrość roślin? Jakimi cudami są w stanie nas zaskoczyć? Jaki jest wpływ roślin na rozwój naszej cywilizacji? Pretekstem do rozmowy z Adamem Pluszką jest książka "Mądrość i cuda świata roślin", autorstwa zmarłej niedawno wybitnej prymatolożki i ekolożki Jane Goodall.

Czym grzyby różnią się od... roślin? Dlaczego są tak ważne w przyrodzie? Czy to prawda, że nie mają zbyt wiele wartości odżywczych? Co to jest mykoteka? Gościni: - prof. Marta Wrzosek z Wydziału Biologii UW i Ogrodu Botanicznego UW. 

W 1991 roku słynna angielska projektantka ogrodów - Beth Chatto, stworzyła eksperymentalny ogród żwirowy, w którym rośliny podlane zostały tylko raz, od razu po posadzeniu. Jak reagować na suszę w ogrodzie? Które rośliny są najbardziej wytrzymałe? Czy da się z nich skomponować piękny ogród? Gościnie: Magda Kłos-Podsiadło, redatorka i Maja Popielarska, dziennikarka i architektką zieleni. 

Dlaczego projektując ogrody warto wsłuchać się w naturę? Jakie ogrody są obecnie modne? Dlaczego tak ważna jest wielogatunkowość i bioróżnorodność? Goście: projektant ogrodów naturalistycznych - Sebastianem Kulis oraz Robert Rop.   

Lucyna Matuszewska-Kilińska, pasjonatką ogrodnictwa, która od ponad 70 lat tworzy swój wyjątkowy ogród. Czy praca w ogrodzie pomaga nam żyć? Czy wpływa na długowieczność? Dlaczego rośliny dają nam tyle szczęścia? Jak pozyskiwano sadzonki w czasach PRL-u?

Dlaczego rozmowa o przyrodzie w mieście i bioróżnorodności jest tak ważna? Gdzie w centrum Warszawy znajdował się przed wojną Ogród Pomologiczny? Jakie wyzwania dla instytucji wiążą się z prowadzeniem ogrodów? Czy urzędy i instytucje powinny mieć ogrody? Rozmowa z Aleksandrą Litorowicz, kulturoznawczynią i prezeską Fundacji Działań i Badań Miejskich Puszka, Grzegorzem Laszukiem, reżyserem, dyrektorem artystycznym Komuny Warszawa i Moniką Mioduszewską, kierowniczką działu komunikacji i edukacji Teatru Wybrzeże. 

Jakie cuda kryja kolekcja Ogrodu Botanicznego PAN, zawierająca 430 odmian jabłoni? Dlaczego warto je gromadzić? Jak wyszukuje się nowych odmian? Kiedy jabłonie pojawiły się w otoczeniu człowieka? Jakie są najstarsze polskie odmiany? Gościni: Anną Zaremba z Ogrodu Botanicznego PAN w Powsinie - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej. 

Po audycji poświęconej pomidorom pojawiły się pytania, kiedy przyjdzie czas na ogórki? A ogórki należą do rodziny... dyniowatych. Kiedy je wysiewać? Jak uprawiać? Skąd do nas przybyły? Dlaczego cieszą się taką popularnością? Gościni: prof. Janina Gajc-Wolska z SGGW w Warszawie.   

Audycja specjalna wokół książki Stanisława Łubieńskiego "Drugie Życie Czarnego Kota”.  Jak budować wrażliwość na dostrzeganie przyrody w mieście? Które rośliny uczą nas życia po życiu? Jak wyglądała przyroda na terenie dzisiejszej Warszawy w czasach prehistorycznych, a jak tuż po wojnie?

Czy rośliny mają właściwości magiczne? Które z nich przynoszą szczęście? A które mają negatywne cechy? W jakich roślinach kryją się demony? Paweł Sztarbowski rozmawia ze Szczepanem Kopciem z Instytutu Nauk Leśnych SGGW w Warszawie. 

Czy jest bezpieczeństwo żywnościowe? Czy jesteśmy skazani na betonozę? Jak dzielić się przestrzenią miejską z podmiotami pozaludzkimi? Czym jest rolnictwo miejskie i jak wpływa na naszą odporność? Z Joanną Erbel i Alicją Wójcik, socjolożkami zajmującymi się polityką miejską i bezpieczeństwem żywnościowym rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak rośliny reagują na kolejne fazy Księżyca? Czym są kwadry liścia, owocu, korzenia i uprawy? Kiedy najlepiej wstrzymać się z wysiewami? - o tym z Magdaleną Przybylak-Zdanowicz, dziennikarką i wydawczynią, autorką "Ekologicznego Poradnika Księżycowego", rozmawia Paweł Sztarbowski.

Kiedy najlepiej zabrać się za tworzenie warzywnika? Jak planować wysiewy? Co zrobić, żeby mieć obfite plony? Które warzywa lubią się nawzajem, a które nie znoszą swojego towarzystwa? Czy ogród warzywny może być piękny? Z Jackiem Naliwajkiem, dziennikarzem, pasjonatem ogrodnictwa, autorem książki "Plan na warzywnik" rozmawia Paweł Sztarbowski

Na czym polega ogrodnictwo miejskie? Jak uprawiać warzywnik wokół własnego bloku? Na czym polegają ogrody społecznościowe? Z Łukaszem Szydłakiem, ogrodnikiem, założycielem podblokowego ogródka Zielony Blok rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak zrobić dobry kompost i dlaczego to takie ważne? Co kompostować, a czego unikać? Jak roślinne odpady zamieniać na pełne nowego życia bioskarby? Z Agnieszką Chołuj, edukatorką z Ogrodu Botanicznego UW rozmawia Paweł Sztarbowski.

W swojej najnowszej książce "Kamień-papier-nożyce" prof. Anna Szyjkowska-Piotrowska wprowadza pojęcie wrażliwości metamorficznej, która okazuje się wrażliwością na zmianę i na podmioty inne niż ludzie. Jakie miejsce zajmują rośliny we współczesnej filozofii? Co to jest ekofeminizm? Jak zbudować w sobie otwarcie na ciągłą zmianę? Z prof. Anną Szyjkowską-Piotrowską, filozofką z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak planować ogród? Jakich błędów należy unikać? Co robić, jeśli nasze starania nie przyniosą oczekiwanych efektów? W jaki sposób osiągnąć w ogrodzie efekt "wow"? Z Hubertem Lamańskim, ogrodnikiem i florystą rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak stworzyć projekt ogrodu dla zapracowanych osób? Jak godzić intensywne życie zawodowe z zajmowaniem się ogrodem? Od jakich roślin najlepiej zacząć przygodę z ogrodnictwem? Jakie rośliny są proste w uprawie i szybko dają spektakularny efekt? Z Elżbietą Sielaczek, urzędniczką i pasjonatką ogrodnictwa rozmawia Paweł Sztarbowski.

Dlaczego tak chętnie zapraszamy philodendrony do naszych mieszkań? Jak o nie dbać? Jakie są najpopularniejsze gatunki? Które z nich najłatwiej uprawiać? Dlaczego warto mieć rośliny w domu? Z Anną Zielińską, autorką książki "Jungle Boogie, czyli jak żyć z roślinami" rozmawia Paweł Sztarbowski.

Czy drzewa są naszymi drzewami? Czy to bardziej my jesteśmy ludźmi naszych drzew? Jak fotografować drzewa, by uchwycić ich siłę i piękno? Na czym polega dobra fotografia przyrody? Dlaczego akurat drzewa tak inspirują artystów? Z Łukaszem Woźniakiem, ogrodnikiem i dendrologiem rozmawia Paweł Sztarbowski.

Na czym polega klonowanie prastarych, pomnikowych dębów? Co to jest hodowla roślin in vitro? Czy klon 800-letniego dębu to nadal ten sam dąb? Dlaczego ochrona zasobów genowych jest tak ważna i jak może nas zabezpieczyć w obliczu zmian klimatycznych? Z prof. Pawłem Chmielarzem, dendrologiem z Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk, a prywatnie również zapalonym ogrodnikiem rozmawia Paweł Sztarbowski.

Z Magdaleną Kłos-Podsiadło, redaktorką wydawnictwa Wytwórnia i Małgorzatą Kiedrzyńską, projektantką ogrodów i inicjatorką projektu Garden Masterclass Polska, rozmawiał Paweł Sztarbowski. Opowieść o dwóch współczesnych twórcach ogrodów naturalistycznych - Piecie Oudolfie i Nigelu Dunnecie. Jakie są najnowsze tendencje w projektowaniu ogrodów? Jak projektować w reakcji na zmiany klimatyczne? Co możemy zrobić we własnych ogródkach dla promowania bioróżnorodności.

Z Wojtkiem Blecharzem, kompozytorem i roślinomaniakiem rozmawia Paweł Sztarbowski. Muzyka roślin i muzyka dla roślin. Co muzycy zawdzięczają roślinom? Czy rośliny słyszą i reagują na dźwięki? Czy przestrzeń parku może być operą?

Z Natalią Ratajczyk, ekolożką i Michałem Zadarą, reżyserem teatralnym rozmawia Paweł Sztarbowski. Na czym polega koncepcja "dziczenia" spopularyzowana przez bestsellerową książkę Izabelli Tree "Wilding"?