Explore every episode of the podcast Królestwo Roślin

Iwa Kołodziejska z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego prowadziła badania etnobotaniczne m.in. na Podolu, Zakarpaciu czy Dagestanie. Opowiada jak przekazywana z pokolenia na pokolenie wiedza o roślinach zderza się z brutalną rzeczywistością wojny. Jak zmienia się ukraińska przyroda pod wpływem zniszczeń? Jak naukowcy, mimo zagrożenia, dokumentują straty oraz ślady ekobójstwa?

W tym wydaniu Królestwa Roślin rozmawiamy o ROD – Rodzinnych Ogródkach Działkowych. Podczas lockdownu towarzyszącemu epidemii Covid-19 przeżyły swój renesans, ale ich popularność nadal nie gaśnie. Gościnią audycji jest Agnieszka Tomasik – ogrodniczka z ROD Fort Szczęśliwice.

Tym razem zastanawiamy się nad tym, w jaki sposób drzewa przeciwdziałają upałom... szczególnie w miastach, gdzie mury i ulice potrafią rozgrzać się do temperatury 60, a nawet 80 stopni Celsjusza. Gościem audycji jest prof. Ewa Zaraś - dziekan Wydziału Ogrodniczego SGGW w Warszawie.

Elżbieta Zimna - bohemistka i tłumaczka opowiada o "Roku ogrodnika" Karela Čapka, a Anna Kłos, aktorka Teatru Dramatycznego w Warszawie przeczyta fragmenty tej niezwykłej książki i opowie o swoich botanicznych pasjach. Pełna autoironii, czułości i filozoficznej refleksji opowieść o pracy w ogrodzie okazuje się czymś więcej niż tylko zapisem ogrodniczych zmagań. Čapek, z właściwym sobie humorem, pisze o cierpliwości, porażkach i radościach. Czy rozmawiając o ogrodzie, nie rozmawiamy tak naprawdę o życiu? O uważności, rytmie natury i potrzebie troski - zarówno o rośliny, jak i o siebie nawzajem?

O roślinnych afrodyzjakach - z prof. Ewą Zaraś, dendrolożką z Wydziału Ogrodniczego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie rozmawia Paweł Sztarbowski. Czy rośliny mogą działać w rytuałach miłosnych? Z czego wynika ich erotyczna moc? Dlaczego to róża jest symbolem pożądania? Czym różniła się Noc Kupały od dzisiejszych Walentynek?

W jaki sposób królestwo roślin staje się inspiracją do tworzenia dzieł sztuki? Co wynika ze współpracy osób tworzących sztukę z osobami zajmującymi się biologią? Czy rośliny mają podmiotowość? Dlaczego ich zrozumienie jest tak ważne w obliczu zmian klimatycznych? Rozmowa z Zofią Kwasieborską Keller. 

Nikodem Trojnarow - studentow rzeźby we Włoszech, rozwija na Podkarpaciu projekt Farma Prymula. Dlaczego warto uprawiać rodziny jadalne? Czy to duże wyzwanie? Jak to zaplanować? Dlaczego produkowanie własnego jedzenia daje nam szczęście i zdrowie?

Jak zrobić spektakl o drzewach? Dlaczego rośliny tak rzadko stają się bohaterkami dzieł sztuki? Jak przezwyciężyć naszą ślepotę na rośliny? Jak sprawić, żeby krajobraz przestał być jedynie tłem? Rozmowa z dr hab. Weroniką Szczawińską.

Jaką wartość mają nieużytki? Czym jest czwarta przyroda? Jak myśleć o zieleni miejskiej na opuszczonych terenach? Rozmowa z doktorem Maciejem Łepkowskim z Katedry Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie. 

Co to są są herbaria? Które z nich są najsłynniejsze? Dlaczego ludzie od wieków suszą rośliny i tworzą z nich kolekcje? Rozmowa z prof. Ewą Zaraś-Juszkiewicz z  z Katedry Ochrony Środowiska i Dendrologii w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. 

Kiedy drzewo staje się pomnikiem przyrody? Dlaczego chronienie starych drzew przed wycinką jest tak istotne? Czym zajmuje się chirurg drzew? Na czym polega pielęgnacja starych drzew? Jak chronić drzewa w krajobrazie miejskim? Rozmowa ze Zbigniewem Chachulskim - chirurgiem drzew, autorem książki "Pielęgnowanie drzew starszych i co dalej?"

Czy rośliny są inteligentne? Czego możemy się od nich nauczyć? Czy życie bez roślin byłoby w ogóle możliwe? Rozmowa z prof. Marcinem Zychem, dyrektorem Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. 

Na czym polega mądrość roślin? Jakimi cudami są w stanie nas zaskoczyć? Jaki jest wpływ roślin na rozwój naszej cywilizacji? Pretekstem do rozmowy z Adamem Pluszką jest książka "Mądrość i cuda świata roślin", autorstwa zmarłej niedawno wybitnej prymatolożki i ekolożki Jane Goodall.

Z Łukaszem Skopem - dziennikarzem, ogrodnikiem i popularyzatorem wiedzy o roślinach rozmawiamy o tym skąd biorą się trendy ogrodnicze, kto je kreuje i jakie gatunki dziś podbijają serca miłośników zieleni? Które rośliny są niedoceniane i zasługują na znacznie większą uwagę, a które są przeceniane? Jak założyć prostą, ale pomysłową rabatę? Jak zmieniają się nasze ogrody i dlaczego czasem warto pójść pod prąd ogrodniczym modom?

Czym grzyby różnią się od... roślin? Dlaczego są tak ważne w przyrodzie? Czy to prawda, że nie mają zbyt wiele wartości odżywczych? Co to jest mykoteka? Gościni: - prof. Marta Wrzosek z Wydziału Biologii UW i Ogrodu Botanicznego UW. 

W 1991 roku słynna angielska projektantka ogrodów - Beth Chatto, stworzyła eksperymentalny ogród żwirowy, w którym rośliny podlane zostały tylko raz, od razu po posadzeniu. Jak reagować na suszę w ogrodzie? Które rośliny są najbardziej wytrzymałe? Czy da się z nich skomponować piękny ogród? Gościnie: Magda Kłos-Podsiadło, redatorka i Maja Popielarska, dziennikarka i architektką zieleni. 

Dlaczego projektując ogrody warto wsłuchać się w naturę? Jakie ogrody są obecnie modne? Dlaczego tak ważna jest wielogatunkowość i bioróżnorodność? Goście: projektant ogrodów naturalistycznych - Sebastianem Kulis oraz Robert Rop.   

Lucyna Matuszewska-Kilińska, pasjonatką ogrodnictwa, która od ponad 70 lat tworzy swój wyjątkowy ogród. Czy praca w ogrodzie pomaga nam żyć? Czy wpływa na długowieczność? Dlaczego rośliny dają nam tyle szczęścia? Jak pozyskiwano sadzonki w czasach PRL-u?

Dlaczego rozmowa o przyrodzie w mieście i bioróżnorodności jest tak ważna? Gdzie w centrum Warszawy znajdował się przed wojną Ogród Pomologiczny? Jakie wyzwania dla instytucji wiążą się z prowadzeniem ogrodów? Czy urzędy i instytucje powinny mieć ogrody? Rozmowa z Aleksandrą Litorowicz, kulturoznawczynią i prezeską Fundacji Działań i Badań Miejskich Puszka, Grzegorzem Laszukiem, reżyserem, dyrektorem artystycznym Komuny Warszawa i Moniką Mioduszewską, kierowniczką działu komunikacji i edukacji Teatru Wybrzeże. 

Jakie cuda kryja kolekcja Ogrodu Botanicznego PAN, zawierająca 430 odmian jabłoni? Dlaczego warto je gromadzić? Jak wyszukuje się nowych odmian? Kiedy jabłonie pojawiły się w otoczeniu człowieka? Jakie są najstarsze polskie odmiany? Gościni: Anną Zaremba z Ogrodu Botanicznego PAN w Powsinie - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej. 

Po audycji poświęconej pomidorom pojawiły się pytania, kiedy przyjdzie czas na ogórki? A ogórki należą do rodziny... dyniowatych. Kiedy je wysiewać? Jak uprawiać? Skąd do nas przybyły? Dlaczego cieszą się taką popularnością? Gościni: prof. Janina Gajc-Wolska z SGGW w Warszawie.   

Audycja specjalna wokół książki Stanisława Łubieńskiego "Drugie Życie Czarnego Kota”.  Jak budować wrażliwość na dostrzeganie przyrody w mieście? Które rośliny uczą nas życia po życiu? Jak wyglądała przyroda na terenie dzisiejszej Warszawy w czasach prehistorycznych, a jak tuż po wojnie?

Czy rośliny mają właściwości magiczne? Które z nich przynoszą szczęście? A które mają negatywne cechy? W jakich roślinach kryją się demony? Paweł Sztarbowski rozmawia ze Szczepanem Kopciem z Instytutu Nauk Leśnych SGGW w Warszawie. 

Czy jest bezpieczeństwo żywnościowe? Czy jesteśmy skazani na betonozę? Jak dzielić się przestrzenią miejską z podmiotami pozaludzkimi? Czym jest rolnictwo miejskie i jak wpływa na naszą odporność? Z Joanną Erbel i Alicją Wójcik, socjolożkami zajmującymi się polityką miejską i bezpieczeństwem żywnościowym rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak dbać o stare drzewa w mieście? Dlaczego po wycince pnie ścina się tuż przy ziemi? Jak wyglądają nowe nasadzenia, które mają służyć mieszkańcom przez kolejne dekady? Zastanowimy się także, jakie wyzwania stoją przed miejską zielenią i jak pogodzić bezpieczeństwo, rozwój miasta oraz ochronę przyrody. Rozmowa z Grzegorzem Szczerbą, głównym specjalistą ds. dendrologii w Zarządzie Zieleni m.st. Warszawy.

Jak rośliny reagują na kolejne fazy Księżyca? Czym są kwadry liścia, owocu, korzenia i uprawy? Kiedy najlepiej wstrzymać się z wysiewami? - o tym z Magdaleną Przybylak-Zdanowicz, dziennikarką i wydawczynią, autorką "Ekologicznego Poradnika Księżycowego", rozmawia Paweł Sztarbowski.

Kiedy najlepiej zabrać się za tworzenie warzywnika? Jak planować wysiewy? Co zrobić, żeby mieć obfite plony? Które warzywa lubią się nawzajem, a które nie znoszą swojego towarzystwa? Czy ogród warzywny może być piękny? Z Jackiem Naliwajkiem, dziennikarzem, pasjonatem ogrodnictwa, autorem książki "Plan na warzywnik" rozmawia Paweł Sztarbowski

Na czym polega ogrodnictwo miejskie? Jak uprawiać warzywnik wokół własnego bloku? Na czym polegają ogrody społecznościowe? Z Łukaszem Szydłakiem, ogrodnikiem, założycielem podblokowego ogródka Zielony Blok rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak zrobić dobry kompost i dlaczego to takie ważne? Co kompostować, a czego unikać? Jak roślinne odpady zamieniać na pełne nowego życia bioskarby? Z Agnieszką Chołuj, edukatorką z Ogrodu Botanicznego UW rozmawia Paweł Sztarbowski.

W swojej najnowszej książce "Kamień-papier-nożyce" prof. Anna Szyjkowska-Piotrowska wprowadza pojęcie wrażliwości metamorficznej, która okazuje się wrażliwością na zmianę i na podmioty inne niż ludzie. Jakie miejsce zajmują rośliny we współczesnej filozofii? Co to jest ekofeminizm? Jak zbudować w sobie otwarcie na ciągłą zmianę? Z prof. Anną Szyjkowską-Piotrowską, filozofką z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak planować ogród? Jakich błędów należy unikać? Co robić, jeśli nasze starania nie przyniosą oczekiwanych efektów? W jaki sposób osiągnąć w ogrodzie efekt "wow"? Z Hubertem Lamańskim, ogrodnikiem i florystą rozmawia Paweł Sztarbowski.

Jak stworzyć projekt ogrodu dla zapracowanych osób? Jak godzić intensywne życie zawodowe z zajmowaniem się ogrodem? Od jakich roślin najlepiej zacząć przygodę z ogrodnictwem? Jakie rośliny są proste w uprawie i szybko dają spektakularny efekt? Z Elżbietą Sielaczek, urzędniczką i pasjonatką ogrodnictwa rozmawia Paweł Sztarbowski.

Dlaczego tak chętnie zapraszamy philodendrony do naszych mieszkań? Jak o nie dbać? Jakie są najpopularniejsze gatunki? Które z nich najłatwiej uprawiać? Dlaczego warto mieć rośliny w domu? Z Anną Zielińską, autorką książki "Jungle Boogie, czyli jak żyć z roślinami" rozmawia Paweł Sztarbowski.

Czy drzewa są naszymi drzewami? Czy to bardziej my jesteśmy ludźmi naszych drzew? Jak fotografować drzewa, by uchwycić ich siłę i piękno? Na czym polega dobra fotografia przyrody? Dlaczego akurat drzewa tak inspirują artystów? Z Łukaszem Woźniakiem, ogrodnikiem i dendrologiem rozmawia Paweł Sztarbowski.

Na czym polega klonowanie prastarych, pomnikowych dębów? Co to jest hodowla roślin in vitro? Czy klon 800-letniego dębu to nadal ten sam dąb? Dlaczego ochrona zasobów genowych jest tak ważna i jak może nas zabezpieczyć w obliczu zmian klimatycznych? Z prof. Pawłem Chmielarzem, dendrologiem z Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk, a prywatnie również zapalonym ogrodnikiem rozmawia Paweł Sztarbowski.

Katarzyna Bellingham - ogrodniczka i popularyzatorka naturalnego podejścia w uprawie roślin opowiada o ekologicznym ogrodnictwie, poszanowaniu dla natury oraz znaczeniu planowania w tworzeniu harmonijnej, żyjącej przestrzeni. Punktem wyjścia do rozmowy była jej książka "Dobry rok w ogrodzie".

Z Magdaleną Kłos-Podsiadło, redaktorką wydawnictwa Wytwórnia i Małgorzatą Kiedrzyńską, projektantką ogrodów i inicjatorką projektu Garden Masterclass Polska, rozmawiał Paweł Sztarbowski. Opowieść o dwóch współczesnych twórcach ogrodów naturalistycznych - Piecie Oudolfie i Nigelu Dunnecie. Jakie są najnowsze tendencje w projektowaniu ogrodów? Jak projektować w reakcji na zmiany klimatyczne? Co możemy zrobić we własnych ogródkach dla promowania bioróżnorodności.

Z Wojtkiem Blecharzem, kompozytorem i roślinomaniakiem rozmawia Paweł Sztarbowski. Muzyka roślin i muzyka dla roślin. Co muzycy zawdzięczają roślinom? Czy rośliny słyszą i reagują na dźwięki? Czy przestrzeń parku może być operą?

Z Natalią Ratajczyk, ekolożką i Michałem Zadarą, reżyserem teatralnym rozmawia Paweł Sztarbowski. Na czym polega koncepcja "dziczenia" spopularyzowana przez bestsellerową książkę Izabelli Tree "Wilding"? 

Uczono nas, że ogród angielski kojarzy się z dzikością, tajemnicą, nieokiełznaniem. I tym różni się od "dobrze ułożonego" barokowego ogrodu francuskiego. Ale czy tak jest na pewno?

Tym razem gościem Pawła Sztarbowskiego była Emilia Ziółkowska, a pretekstem do rozmowy był jej debiut literacki: zbiór opowiadań "Atlas wynaturzeń". Wśród tematów znalazły się fitomorfizacja oraz opozycja kultura – natura. Co rośliny mogą nam powiedzieć o ludziach? Czy rośliny mogą być lustrem, które przystawiamy sami sobie?

Co to jest turystyka ogrodowa? Jakie są rodzaje ogrodów otwartych do zwiedzania? Które z nich są najstarsze? Które najbardziej znane? W jakich porach roku najlepiej je odwiedzać? Gościnią Pawła Sztarbowskiego jest Joanna Włodarska – ogrodniczka pracującą nad przewodnikiem po polskich ogrodach.

Kiedy pomidory trafiły do Europy i do Polski? Co w nich takiego jest, że wiele osób jest w stanie włożyć ogromny wysiłek w ich uprawę? Czy pomidory to warzywa czy owoce? Co trzeba wiedzieć o ich uprawie, żeby mieć najlepsze plony?

Idziemy na spacer do lasu. Korzyści z takowych są oczywiste. Są jednak i mniej oczywiste o czym spacerując opowiada Szczepan Kopeć z Instytutu Nauk Leśnych SGGW w W-wie.

Zagadnienie przedstawia gościni Pawła Sztarbowskiego - Diana Lelonek, artystka wizualna pracująca z chwastami i roślinnymi odpadami. 

20 czerwca przypada Światowy Dzień Uchodźcy. Co mają wspólnego rośliny z nomadyzmem? Czy wędrują jak uchodźcy? Na te pytanie znajdziecie odpowiedź w najnowszym Królestwie Roślin Pawła Sztarbowskiego.

Czy natura uznaje granice państwowe? Jakie rośliny występują tylko na obszarze Polski? Czego możemy się od nich dowiedzieć o zmianach klimatu? O rodzimych gatunkach, wędrujących roślinach i tym, jak zmienia się krajobraz naszej przyrody, opowiada dr Marcin Kotowski z Ogrodu Botanicznego PAN - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie.

Jubileusz 50-lecia Ogrodu Botanicznego w Powsinie. Gośćmi Pawła Sztarbowskiego są prof. Arkadiusz Nowak i dr Paweł Kojs.

Kiedyś były stałym elementem krajobrazu, dzisiaj z niego znikają. Są masowo wykorzystywane przede wszystkim w przemyśle, ale też w sztuce. Na szczęście ludzie  coraz częściej doceniają ich rolę w złożonym systemie istnienia świata, dostrzegają ich piękno, chronią. Drzewa.

Gościnią Pawła Sztarbowskiego jest Katarzyna Bellingham - ogrodniczka i specjalistka od polskiego ogrodnictwa naturalnego.