Explore every episode of the podcast Dwa Kilo Mózgu

W drugim odcinku naszej letniej serii wyjazdowej wyruszamy na Pogórze Przemyskie - jedno z najbogatszych przyrodniczo miejsc na mapie naszego kraju. Zachowane tu fragmenty reliktowej Puszczy Karpackiej to przyrodniczy raj, w którym rządzą żbiki, niedźwiedzie, rysie i wilki. Dlaczego więc ten wyjątkowy teren od długich dekad nie może doczekać się ochrony, na jaką zasługuje? Omawiamy kulisy systemowego paraliżu i zabieramy Was w podróż do miejsca, o którym słyszało niewielu, a które zachwyca każdego.

• Najdzikszy zakątek Polski pod lupą: rozmawiamy o niesamowitej bioróżnorodności tego terenu, starych drzewach pamiętających minione epoki i oraz o tym, jak zorganizować krajoznawczy trip po miejscu, w którym gdzieniegdzie łatwiej jest trafić na tropy wilka niż na drugiego człowieka.
• Dlaczego od 25 lat w Polsce nie powstał żaden park narodowy? Rozmawiamy o tzw. „samorządowym wecie” oraz o tym, jak lokalna polityka potrafi skutecznie zablokować ochronę najcenniejszych skarbów polskiej natury. 
• Pani Stanisława i niesamowite muzeum w Rybotyczach: żeby jednak nie było tylko poważnie, Maciek relacjonuje swoją wspaniałą wizytę w Rybotyczach. Poznajcie panią Stanisławę, lokalną pasjonatkę, która własnymi rękami stworzyła i samodzielnie prowadzi niezwykłe muzeum, ratując od zapomnienia burzliwą i skomplikowaną historię swojej wsi!

Zapraszamy do słuchania!

jeśli będziecie planować wypad do planowanego Turnickiego Parku Narodowego, to zacznijcie od tej mapki, jest bardzo pomocna! https://dzikiekarpaty.org/wp-content/uploads/2022/06/turnicki_11_11_update_062022_druk.pdf

źródła:

Historia starań o utworzenie Turnickiego Parku Narodowego - Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze

Projektowany Turnicki PN. Stan walorów przyrodniczych - 35 lat od pierwszego projektu parku narodowego na Pogórzu Karpackim - Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze, WWF Polska

Jak rozwiązać spór o Turnicki PN - WWF Polska 

Krwawy biznes w polskich lasach. Dewizowi myśliwi za jelenia płacą 4500 zł - Business Insider

Parki narodowe – to się opłaca - Greenpeace Polska

Polska Rzeczpospolita Leśna, czyli jak Lasy Państwowe stały się państwem w państwie - Marek Józefiak

Eksperci: można przełamać impas w tworzeniu parków narodowych - Client Earth

Ruszamy w Polskę z naszą wakacyjną serią wyjazdową! Na pierwszy ogień idą Żory na Górnym Śląsku, czyli rodzinne miasto Kasi, która w tym odcinku ujawnia wieloletnie skrywane oblicze lokalnej patriotki. 

• Żorski Omnibus i gotowy plan na wycieczkę: Kasia zamienia się w jednoosobowe biuro podróży i przedstawia kompletny plan krótkiego wypadu do Żor. Dowiecie się, co zobaczyć, gdzie zjeść i jak odpocząć w tym pięknym mieście.
• Quiz z wielką nagrodą: Maciek bezlitośnie testuje wiedzę Kasi o Żorach. Czy lokalna patriotka poradzi sobie z podchwytliwymi pytaniami i zgarnie nagrodę główną, czy może jednak polegnie z kretesem?
• Transformacja energetyczna: na Śląsku nie sposób uciec od tematu węgla, dlatego rozmawiamy o transformacji energetycznej oraz umowie społecznej rządu z górnikami, a raczej o tym, dlaczego jest ona poddawana ogromnej krytyce. 

Zapraszamy do słuchania!

źródła:

Transformacja energetyczna w Polsce | Edycja 2025 - Forum Energii

2025_wrapped - Forum Energii

Umowa rządu z górnikami – bomba z opóźnionym zapłonem - Forum Energii

Dopłaty do górnictwa w 2025 roku. Ile dołożymy do wydobycia węgla? - Demagog

regulamin konkursu: https://docs.google.com/document/d/1UfW-6v3h02-AtV9RzK-9KWRm6-gAEe2Fy0ego6lsI_0/edit?usp=sharing 

Gdzie się podziały tamte wakacje? Jeśli wam też zdarzyło się mrugnąć w czerwcu i zorientować się, że oto nadszedł październik, ten odcinek jest dla was! Sprawdzamy, co o ładowaniu życiowych baterii i celebracji chwili mówi nauka oraz jak zapamiętać te ciepłe miesiące na dłużej i wejść w jesień bez wyrzutów sumienia, że latko znowu minęło niedocenione.

• Sztuka savouringu pod lupą. Omawiamy strategie celebrowania małych chwil, tak by nie wyparowały one z głowy po dwóch dniach i pomogły nam stworzyć bank wspomnień, do którego można wracać w trudnych momentach.
• Stop produktywności! Jak wyzwolić się z dyktatury produktywności, odhaczania zadań i inbox zero, ale jednocześnie nie stracić pracy i pieniędzy? Omawiamy praktyczne strategie zarządzania czasem tak, by priorytetem było żyćko, a nie niekończący się zapierdol.
• Poradnik solo przygody! Maciek dzieli się pomysłami na odbycie (małej lub dużej) samotnej przygody w wakacje, a Kasia zdradza przepisy na najlepsze letnie napoje i przekąski! :D

Zapraszamy do słuchania!

książki, o których mówiliśmy (linki są afiliacyjne, co oznacza, że kupując przez nie, drobny % od sprzedaży wędruje do nas):

„Cztery tysiące tygodni”: https://www.ceneo.pl/174513498#crid=803347&pid=11417 

„Znaki zodiaku”: https://www.ceneo.pl/166271536#crid=803349&pid=11417 

„Goście weselni”: https://www.ceneo.pl/183331174#crid=803351&pid=11417 

Bardzo przyjemny film, o którym mówiła Kasia w kontekście nazwania swojego lata: https://www.youtube.com/watch?v=vSt7uXyrk50

źródła:

Current Progress and Future Directions for Theory and Research on Savoring - Fred D. Bryant

Zamiast czytać książkę, znowu spędziliście cały wieczór na scrollowaniu? My też i dlatego w tym odcinku bierzemy pod lupę naszą drastycznie malejącą zdolność do koncentracji. Mamy w związku z nią dwie wiadomości. Dobra: to nie nasza wina. Zła: stoimy w obliczu problemu, który zdaje się stanowić zagrożenie dla całego społeczeństwa.

• Zaprojektowani na rozkojarzenie. Jak giganci technologiczni celowo eksploatują słabości naszej psychiki?
• Grubsza sprawa. Dlaczego zanik zdolności do głębokiego skupienia to nie tylko nasz prywatny problem, ale też zagrożenie dla demokracji?
• Ten nieszczęsny screentime. Podrzucamy przetestowane na sobie patenty na odzyskanie kontroli nad telefonem, ale przede wszystkim tłumaczymy, dlaczego ta walka wymaga systemowych rozwiązań.

Zapraszamy do słuchania!

źródło: książka „Złodzieje. Co okrada nas z uwagi” Johanna Hariego

Milenialsi jako „pokolenie pomostowe”, czyli jedyne w historii, które potrafi absolutnie biegle poruszać się i w świecie offline, i w świecie online. To o nas! W tym odcinku cofamy się do czasów, w których po internet trzeba było dzwonić telefonem na kablu, sprawdzamy, jak to technologiczne rozdarcie wpłynęło na nas i wybieramy się na wspaniały nostalgia trip.

• Między trzepakiem a gadu gadu. Jak gwałtowne upowszechnienie się sieci ukształtowało milenialsów i co to oznacza, że jesteśmy zakotwiczeni w dwóch różnych światach?
• Archiwa internetowego humorku. Maciek zaprasza na wielki,  przegląd wczesnych polskich memów!
• Milenialsi kontra Zetki. Sprawdzamy, czym milenialskie dziadki różnią się od cool dzieciaków Zetek (które, btw., kończą za rok trzydziestkę :O)

Zapraszamy do słuchania!

źródła:

1. 5 things to keep in mind when you hear about Gen Z, Millennials, Boomers and other generations - Pew Center

2. Communication Preferences of Generations X, Y, and Z in Receiving Media Content

3. Internet w Polsce - Dariusz Baran

4. Młodzi ludzie o życiu zawodowym - CBOS

5. Młodzi i media społecznościowe - CBOS

6. Młodzi Polacy o wyzwaniach stojących przed ich pokoleniem - CBOS

Demografowie rwą włosy z głowy, politycy rozkładają ręce, a być może prawdziwy winowajca spadku dzietności spoczywa właśnie w twojej dłoni. W tym odcinku sprawdzamy, czy smartfony i cyfrowa rewolucja wpłynęły na to, że wszyscy mamy mniej dzieci.

• Smartfon winny (prawie) wszystkiemu. Pojawiają się głosy o tym, że cyfrowa rewolucja zmieniła to, jak wchodzimy ze sobą w relacje i być może sprawiła, że zamiast zajmować się romansowaniem, wolimy wysyłać sobie memy. 
• Zetki na randkach. Przyglądamy się miłosnemu życiu młodego pokolenia w Polsce i sprawdzamy, czy w ich łóżkach faktycznie panuje taka posucha, jak piszą w mediach.
• Tinderowy poligon: Kasia próbuje rozszyfrować dzisiejszą randkową nomenklaturę i sprawdzić, czy przetrwałaby na tinderowym rynku matrymonialnym.

Zapraszamy do słuchania!

źródła:

1. Artykuł w FT: Why birth rates are falling everywhere all at once
2. Wide And Shallow: Digital Technology And The Post-2007 Fertility Decline
3. Życie towarzyskie i uczuciowe młodych Polaków / CBOS

Zamiast tylko krzyczeć do telewizora, postanowiliśmy zrobić z naszego oglądania polskiej edycji „Love is Blind” projekt badawczy! Każda para z show posłużyła nam za punkt wyjścia do pogadania o różnych związkowych zagwozdkach i spojrzenia na nie z punktu widzenia nauki.

* Miłość z ADHD. Jak z życiem uczuciowym radzą sobie osoby z ADHD?

* Śmieszkowanie i randkowanie. Dlaczego poczucie humoru niby jest ważne i dla chłopa, i dla baby, ale śmieszne baby wcale nie cieszą się większym powodzeniem u chłopów?

* Statystyki niewierności. Jak powszechne są dziś zdrady, kto najczęściej się ich dopuszcza i jakie pobojowisko zostawia po sobie skok w bok?

Zapraszamy do słuchania, auuu!

źródła:

1. “I Felt Like a Burden”: An Exploration Into theExperience of Romantic Relationships for PeopleWith ADHD

2. Production and appreciation of humor as sexually selected traits

3. 2025_wrapped - raport Forum Energii

4. Effects of spousal, friend, and family relationships on marital instability across the first 16 years of marriage

5. Cheating in relationships – literature review, doi: 10.12923/2083-4829/2024-00231

Czyżby naukowcy właśnie znaleźli sposób na darmowe bogactwo? Zapomnijcie o doradcach finansowych i zamiast tyrki na etacie, idźcie pogłaskać swojego prywatnego merdającego bankiera! Okazuje się, że posiadanie czworonoga podbija nasz poziom szczęścia w sposób podobny do gigantycznej podwyżki. 

• Bogactwo na czterech łapach. Analizujemy badanie, które wyceniło miłość do kundelka na astronomiczną kwotę.

• Międzygatunkowe wi-fi. Rozmawiamy o dowodach naukowych na synchronizację emocjonalną między nami a psiakami.

• Dom tymczasowy bez tajemnic. Odpowiadamy na Wasze pytania o to, jak zostać psim domem tymczasowym, jak ogarnąć logistykę, kto za co płaci i przede wszystkim - jak oddać psa do stałego domu i nie uschnąć ze smutku.

Zapraszamy do słuchania! 🐾🏠

źródła:

1. Interspecies transmission of emotional information via chemosignals: from humans to dogs

2. Dog ownership during adolescence alters the microbiota and improves mental health

3. The Value of Pets: The Quantifiable Impact of Pets on Life Satisfaction

4. Unleashing the Personality Divide: Resilience in Dog Owners, Neuroticism in Cat Owners

U was też stres stał się wiernym, choć niechcianym towarzyszem? W tym odcinku rozmawiamy o tym, co nas spina i sprawdzamy, w jaki sposób można z tą spiną walczyć oraz wykorzystać naukę w służbie odzyskania świętego spokoju! 

• Ewolucyjny błąd systemu: dlaczego reakcja, która dawniej pozwalała przeżyć, dzisiaj zamienia nasze ciała w fabryki kortyzolu?
• Zestaw ratunkowy: omawiamy naukowo sprawdzone sposoby na to, by zarządzać stresem lepiej - przygotujcie książeczkę z dowcipami oraz sztangę!
• Zmiana optyki: próbujemy wzbudzać w sobie pozytywne nastawienie, ale niestety wychowaliśmy się w tym pięknym zakątku świata zwanym Polską i mamy z tym problem

Zapraszamy do słuchania!

źródła:

1. Neurobiology and Systems Biology of Stress Resilience
2. Whatever does not kill us: Cumulative lifetime adversity, vulnerability, and resilience.
3. Feasibility of a Humor Training to Promote Humor and Decrease Stress in a Subclinical Sample: A Single-Arm Pilot Study
4. Investigating associations between physical activity, stress experience, and affective wellbeing during an examination period using experience sampling and accelerometry
5. A synergistic mindsets intervention protects adolescents from stress

Zamiast do przychodni, wolicie zapukać do okienka czatu? W tym odcinku sprawdzamy, jak sztuczna inteligencja radzi sobie z doradztwem medycznym!

• Efekt (braku) eksperta: dlaczego ludzie uzbrojeni w AI wcale nie stawiają trafniejszych diagnoz niż ci, którzy wpisują objawy w Google?
• Baba u AI: z jakimi żółtymi lampkami ostrzegawczymi powinny się zapoznać panie, zanim skorzystają z porady AI?
• Maciek w roli medycznego Rutkowskiego: wysyłamy Maćka na medyczne śledztwo, z jakim musieli zmierzyć się uczestnicy badania, które referujemy. Czy Maciek sobie poradzi? Czy pacjent przeżyje?

Zapraszamy do słuchania!

źródła:

1. Reliability of LLMs as medical assistants for the general public: a randomized preregistered study
2. User Intentions to Use ChatGPT for Self-Diagnosis and Health-Related Purposes: Cross-sectional Survey Study
3. An evaluation framework for clinical use of large language models in patient interaction tasks
4. A Women’s Health Benchmark for Large Language Models

Czy roślinna rewolucja właśnie dostała zadyszki? Jeszcze niedawno burgery z grochu miały zbawić świat, a dziś na TikToka triumfalnie powracają smalec i krwiste steki.

W tym odcinku zastanawiamy się, czy era wegańskich cudów dobiega końca, czy po prostu jako społeczeństwo najedliśmy się już tofu po dziurki w nosie? Rozmawiamy o tym:

• dlaczego social media nagle przestały wstydzić się schabowego?
• czy wegańska bańka musiała pęknąć?
• czy bycie wege w Polsce, kraju mięsem stojącym, to ruch kontrkulturowy?

Zapraszamy! 🥩🥦

KOCHANI MAMY DLA WAS FILM Z PRZEKAZEM PODPROGOWYM, O KTÓRYM MÓWIMY W 23 MINUCIE! OBEJRZYJCIE I DAJCIE ZNAĆ, CZY WASZ HUMOR JEST LEPSZY CZY GORSZY: https://youtu.be/iNhqGYPHcgg

Czy to możliwe, że nasze nastawienie do starości działa na nią lepiej niż najdroższe suplementy? W tym odcinku sprawdzamy, co nauka mówi o „antidotum” ukrytym w naszej głowie i dlaczego polubienie starości wydaje się być całkiem niezłą polisą na wypadek jej wystąpienia.

• Biologia optymizmu: jak pozytywne myślenie może wpływać na fizyczną sprawność?
• Wojna z kultem młodości: czy da się myśleć o starości pozytywnie w świecie, w którym wszystkie czoła zostały już zabotoksowane?
• Senior 2.0 w Polsce: obalamy mity o smutnej jesieni życia. Okazuje się, że polscy emeryci radzą sobie zaskakująco dobrze.

Zapraszamy do słuchania wszystkich - i obecnych, i przyszłych staruszków! 

Badania, o których mówimy:

1. Associations Between Satisfaction With Aging and Health and Well-being Outcomes Among Older US Adults

2. Subliminal Strengthening: Improving Elders’ Physical Function over Time through an Implicit-Age-Stereotype Intervention

3. CBOS - Seniorzy 2.0

Coraz więcej osób, zamiast na kozetkę u terapeuty, trafia do czatu z AI, szukając tam wsparcia, rady albo po prostu kogoś, do kogo można się odezwać. Darmowy, zawsze dostępny i empatyczny powiernik lęków, czy może cyfrowa pułapka? 

Dzisiaj rozmawiamy o:

• Więziach paraspołecznych: Jak to się dzieje, że zaczynamy czuć do linijek kodu prawdziwe przywiązanie?
• Odklejeniu AI: Dlaczego sztuczna inteligencja chętniej przytaknie naszym urojeniom, niż wyprowadzi kogokolwiek z błędu?
• AI na kozetce: Omawiamy przeciekawe badanie, w którym AI zwierzała się człowiekowi z rzekomych traum. 

Zapraszamy na odcinek! 🤖🧠

Wy też macie wrażenie, że każdy sprzęt psuje się tuż po gwarancji, dawniej fajne aplikacje zmieniają się w cyfrowe śmietniki, a ubrania rozpadają po dwóch założeniach? To enshittification, a po polsku gównowacenie, czyli zjawisko, przez które świat wokół nas staje się coraz bardziej byle jaki.

W tym odcinku analizujemy mechanizmy, które sprawiają, że tandeta stała się nową normą. Rozmawiamy o tym:

• Dlaczego kiedyś rzeczy przeżywały swoich właścicieli, a dziś rozpadają się od samego patrzenia?
• Dlaczego platformy internetowe stały się płonącą kupą gówna?
• Jak uniknąć świata, w którym wszystko zrobione jest z dykty?

Zapraszamy do słuchania! 📉💩

Link do live'a z żarówką Centennial Light: http://bulbcam.cityofpleasantonca.gov/view/view.shtml?id=788513&imagepath=%2Fmjpg%2Fvideo.mjpg&size=1

słyszymy się 14 kwietnia!