Het gebeurt eens in de zoveel tijd dat er een stuk in de krant verschijnt wat we gelijk van alle kanten krijgen opgestuurd: ‘Lees dit! Dit is écht iets voor De Ongelooflijke!’. Zo ook een essay uit het Financieele Dagblad (FD) (https://fd.nl/samenleving/1519025/het-werkethos-van-generatie-z) dat gaat over mentale problemen en de druk van de moderne maatschappij: je moet iets maken van je leven! Je moet presteren! Je moet ontdekken wie je echt bent en wat het leven voor jou voor betekenis heeft! In dat essay stuitten we op de fascinerende zin: 'Generatie Z (zeg maar de tieners en twintigers van nu, red.) is de eerste generatie die de dood van God begint te internaliseren.' En dat heeft belangrijke gevolgen, stelt filosoof Menno de Bree. Hij is essayist en voorheen columnist van het FD en werkte daarnaast 20 jaar als docent aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij stelt dat we vaak naar psychologische of sociologische oorzaken kijken van mentale problemen, terwijl het volgens hem ten diepste een filosofisch probleem is. Een probleem dat te maken heeft met 'de dood van God' zoals Nietzsche het verwoordde. David Boogerd spreekt Menno de Bree uiteraard met vaste gast, theoloog Stefan Paas, professor aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) 📱 Volg Stefan op LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/stefan-paas-51373a5/) 📖 Het essay van Menno de Bree in het FD (https://fd.nl/samenleving/1519025/het-werkethos-van-generatie-z) Relevante aflevering(en): 🎧 Afl. 122 - 'God is dood', zei Nietzsche. Heeft hij een punt? (met Denker des Vaderlands Paul van Tongeren en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/83326/122-god-is-dood-zei-nietzsche-heeft-hij-een-punt-met-denker-des-vaderlands-paul-van-tongeren-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 155 - Hoe filosofie al vier eeuwen worstelt met de 'dood van God' (met Ger Groot en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/94911/155-hoe-filosofie-al-vier-eeuwen-worstelt-met-de-dood-van-god-met-ger-groot-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 184 - Wat is de waarde van de mens? Over Poetin, de Bijbel, Romeinen en olifanten (met Beatrice de Graaf en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/104316/184-wat-is-de-waarde-van-de-mens-over-poetin-de-bijbel-romeinen-en-olifanten-met-beatrice-de-graaf-en-stefan-paas)

Een leerzame maar o zo vermakelijke aflevering met meesterverteller en schrijver van historische boeken: Bart Van Loo. Hij is een man met een missie, want hij wil de schijnwerpers richten op een grotendeels vergeten periode van onze Nederlandse geschiedenis. 'Er is leven vóór Willem van Oranje', zegt hij, en dat leven heet de Bourgondiërs. Volgens Van Loo zijn in die cruciale periode de Nederlanden ontstaan, nota bene in een klooster, als kunstproject. Dáár ligt de oorsprong van wat uiteindelijk ons land, onze cultuur en religieuze beleving zouden worden. Zijn wij ten diepste nou calvinistisch of misschien toch bourgondisch?  Bart Van Loo verkocht van zijn eerste boek over de Bourgondiërs maar liefst 400.000 exemplaren, waarom resoneert dit onderwerp zo? Waarom zijn wij zo op zoek naar onze roots? Nu is zijn tweede boek over de Bourgondiërs uit: Stoute Schoenen. 'Het verhaal van de Bourgondiërs vertellen is als het openen van een schatkist vol meesterwerken', zegt hij.  En die schatkist opent David Boogerd met Bart Van Loo en uiteraard vaste gast, theoloog Stefan Paas, professor aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) 📱 Volg Stefan op LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/stefan-paas-51373a5/) 🎼Muziek: Lamentio Sanctae Matris Ecclessiae Constantinopolitanae van Guillaume Duffay (https://open.spotify.com/track/6VCBYho3UdKp8STlbWQ0Rg?si=ea2811640da04caf) 🎼Muziek: Missa L'homme armé van Guillaume Duffay (https://open.spotify.com/track/7xRO6wrjYqdtWSqTzJssAN?si=0064a3c7a36f4481) Relevante aflevering(en): 🎧 Afl. 112 - Wat je moet weten over Willem van Oranje, de Vader des vaderlands (met Jos Wienen en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/80084/112-wat-je-moet-weten-over-willem-van-oranje-de-vader-des-vaderlands-met-jos-wienen-en-stefan-paas)

Onze wereld is wankel geworden. We leven in een tijd van crises en calamiteiten, oftewel: het calamiteitperk. Dat stelt filosoof en cabaretier Tim Fransen in zijn nieuwe boek. Hij richt zich daarbij op een geloof dat misschien in de plaats lijkt te zijn gekomen voor traditionele religie: het vooruitgangsgeloof. Het dominante idee in onze politiek en samenleving dat de wereld alsmaar beter wordt, of wij ons nou goed gedragen of niet. En volgens hem ligt daar een oorzaak van onze problemen. Want is de vooruitgang wel zo groot als wordt gedacht? Is het niet naïef en zelfs schadelijk? Zeker als het samengaat met wat Tim 'een vrijheidsfetisj' noemt. Een kritisch betoog, maar Tim denkt ook in oplossingen. Zo pleit hij - geheel tegen de tijdgeest in - voor een terugkeer van moralisme. Maar uit welke bronnen moeten we die moraliteit halen? En is er in zijn betoog niet sprake van een olifant in de kamer, namelijk: het christendom? Het levert een mooie discussie op tussen Tim en Stefan.  Een gesprek met Tim Fransen en natuurlijk vaste gast, theoloog Stefan Paas, professor aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) Relevante aflevering(en): 🎧 Afl. 113 - 'Ons idee van vrijheid klopt niet' en de gevolgen zijn groot (met Beatrice de Graaf en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/80453/113-ons-idee-van-vrijheid-klopt-niet-en-de-gevolgen-zijn-groot-met-beatrice-de-graaf-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 179 - Waarom Nederland corrupter wordt en deze D66'er naar de kerk gaat (met Lousewies van der Laan en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/102582/179-waarom-nederland-corrupter-wordt-en-deze-d66er-naar-de-kerk-gaat-met-lousewies-van-der-laan-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 184 - Wat is de waarde van de mens? Over Poetin, de Bijbel, Romeinen en olifanten (met Beatrice de Graaf en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/104316/184-wat-is-de-waarde-van-de-mens-over-poetin-de-bijbel-romeinen-en-olifanten-met-beatrice-de-graaf-en-stefan-paas)

Dit is weer eentje in onze rubriek: mensen die je moet kennen, over de invloedrijke personen die onze geschiedenis - en ook onze religieuze geschiedenis - bepaald hebben. Er zijn in Nederland maar weinig mensen invloedrijker geweest dan Willem van Oranje: de Vader des Vaderlands. Een charismatische en briljante diplomaat die de basis legt voor het Nederland zoals we het nu graag omschrijven een vrij, verdraagzaam en calvinistisch landje. Willem van Oranje is ook de reden dat we in het Oranje voetballen en het Wilhelmus zingen, wiens rare verzen je na deze podcast ineens veel beter begrijpt.  Te gast in deze podcast is iemand die alles weet van Willem van Oranje, hij heeft naar verluidt 24 dozen met boeken alleen maar over de prins. Hij is historicus, theoloog maar vooral bekend als CDA-bestuurder en burgemeester van Haarlem: Jos Wienen. Een aantal jaar geleden kwam hij in het nieuws omdat hij een half jaar in een safehouse moest wonen vanwege zware bedreigingen vanuit het criminele circuit.  Wat moeten we weten van Willem van Oranje? Hoe heeft hij ons land en onze religie gevormd? En kan hij ons nog steeds inspireren? David Boogerd spreekt Jos Wienen uiteraard samen met vaste gast, theoloog Stefan Paas. Eerdere afleveringen in onze rubriek 'mensen die je moet kennen': #41 - De zeven levens van Abraham Kuyper #63 - Waarom de moderne mens Henri Nouwen nodig heeft #102 - Misschien wel de machtigste Nederlander ooit: paus Adrianus VI  #104 - De religieuze betekenis van Queen Elizabeth II

'We zijn in een volstrekt nieuwe fase van de geschiedenis terechtgekomen. De groep is weggevallen en het individu staat moederziel alleen.' Dit schrijft psychiater Esther van Fenema in haar nieuwe boek 'Het Verlaten individu'. Een gitzwart, dystopisch boek, noemt ze het zelf, over de zorgwekkende staat waarin onze samenleving zich volgens haar bevindt. Dit baseert ze mede op haar werk als psychiater. Esther van Fenema beschrijft onze tijd aan de hand van de 7 hoofdzonden. En ze voegt daar zelf nog een achtste hoofdzonde aan toe: leegte. Haar verhaal is doordesemd met citaten uit de Bijbel, en dat is niet zo gek gezien haar achtergrond. Van Fenema is van joodse komaf maar haar ouders voedden haar christelijk op. Moeten we ook in die richting zoeken voor de oplossing voor het verlaten individu? Een donderpreek, zo noemt vaste gast en theoloog Stefan Paas het betoog van Esther van Fenema. Moet het toewerken naar een oplossing of is zo'n donderpreek an sich gewoon keihard nodig? David Boogerd in gesprek met psychiater Esther van Fenema en theoloog Stefan Paas.

Er is een wereld voor en een wereld na 9/11. Ruim twintig jaar later blijkt die ene dag nog altijd bepalend. Want het publieke debat over de islam, religie in het algemeen en de multiculturele samenleving zou nooit meer hetzelfde zijn. Daarom in deze aflevering een gesprek met Lotfi El Hamidi: historicus, journalist bij NRC en schrijver van het boek Generatie 9/11. Als Nederlands-Marokkaanse jongen die opgroeide in een Rotterdamse achterstandswijk heeft hij een uniek perspectief op de afgelopen 20 jaar. Over hoe het voelt om opeens 'de ander' te zijn, over wat Pim Fortuyn volgens Lotfi scherp zag, over de alsmaar bediscussieerde vraag of de islam wel samen kan gaan met een Westerse samenleving en waarom Geert Wilders meer jongeren de moskee in krijgt dan de meeste imams. David Boogerd spreekt Lotfi El Hamidi uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas.

Wat als je zo depressief bent dat het leven zinloos lijkt? Of sterker: wat als het niet alleen zinloos líjkt, maar het leven ook echt zinloos is? Eens in de zoveel tijd overvalt de zinloosheid muzikant, schrijver en journalist Aafke Romeijn. Ze wordt dan depressief en slaapt soms twintig uur op een dag. In de Ongelooflijke Podcast vertelt ze op een originele, inzichtgevende en soms zelfs humoristische manier over depressie en hoe ze daarmee omgaat. De depressies gaven haar ook verrassende onzichten over religie en zelfs secularisatie. Dat religie een rol speelt voor Aafke is niet vanzelfsprekend geweest omdat ze afkomstig is uit een 'atheïstisch nest' en het grootste gedeelte van haar leven in een 'atheistische bubbel' verkeerde. Wat vindt zij dan toch in die christelijke traditie? En wat heeft depressie haar geleerd over onze cultuur?  David Boogerd en vaste gast theoloog Stefan Paas in gesprek met Aafke Romeijn.

Hij is de jongste gast in de Ongelooflijke Podcast tot nu toe, Simon van Teutem is pas 24 jaar maar maakt nu al indruk als denker. Hij studeert politicologie in Oxford, schrijft voor De Correspondent en maak een podcasts voor NRC met Bas Heijne. Oxford was de eerste plek waar hij echt in aanraking kwam met religie want zijn opvoeding was volstrekt seculier, zonder God en geloof. Toch twijfelt hij aan zijn eigen agnosticisme. Waar komen die twijfels vandaan? En is zo'n seculiere opvoeding beter dan een religieuze opvoeding? Een aflevering met mooie discussies, maar het gaat dieper dan dat, zeker in de laatste 20 minuten. David Boogerd in gesprek met Simon van Teutem en uiteraard vaste gast theoloog Stefan Paas.

Met de bekende operazangeres Francis van Broekhuizen duiken we in de wereld van klassieke muziek en gaan daarin op zoek naar muziek die zo mooi is dat de hemel bijna het aardse raakt. En passant vertelt Francis over de context en de geschiedenis van de klassieke muziek die je hoort. Er komt van alles langs: Bach, Mozart, Verdi, Strauss en meer. De liefhebber van klassiek komt aan z'n trekken deze aflevering, maar ook als je niets weet van klassieke muziek is dit een ideale ontdekkingstocht. David Boogerd spreekt met Francis van Broekhuizen en vaste gast theoloog Stefan Paas over geloof, een goddelijke vonk, genialiteit en de kunst van het scheppen. De liederen die langskwamen in deze aflevering staan hieronder en zijn te beluisteren via deze Spotify-playlist (https://open.spotify.com/playlist/2tZuNoDXSpw0WC4xpXQCPF?si=90a2c5778a52454b). 5 Lieder, Op. 39, TrV 189: No. 4. Befreit (version for soprano and orchestra)  Uitgevoerd door: Berlin Rundfunkorchester, Marek Janowski, Soile Isokoski Geschreven door: Richard Strauss Ave Regina Uitgevoerd door: Netherlands Chamber Choir, Paul Van Nevel Geschreven door: Guillaume Dufay  Matthäus-Passion, BWV 244, Erster Teil: 27a. Aria a doi Cori (Sopran, Alt) "So ist mein Jesus nun gefangen" - 27b. Chorus I & II "Sind Blitze, sind Donner in Wolken verschwunden" Uitgevoerd door: Andreas Scholl, Collegium Vocale Gent, Philippe Herreweghe, Sibylla Rubens Geschreven door: Johann Sebastian Bach Requiem in D Minor, K.626: III. Sequentia: f. Lacrimosa Uitgevoerd door: Herbert von Karajan, Berliner Philharmoniker, Wiener Singverein Geschreven door: Wolfgang Amadeus Mozart Messa di Requiem, Dies irae: Dies irae Uitgevoerd door: Angela Gheorghiu, Berliner Philharmoniker, Claudio Abbado Geschreven door: Giuseppe Verdi Verdi: Messa da Requiem - Libera me: VIId. Libera me, Domine Uitgevoerd door: Angela Gheorghiu, Berliner Philharmoniker, Claudio Abbado Geschreven door: Giuseppe Verdi Fratres (Version for Strings & Percussion) Uitgevoerd door: Arvo Pärt, I Fiamminghi (The Orchestra of Flanders), Rudolf Werthen Geschreven door: Arvo Párt Suite No. 3 in D Major, BWV 1068: II. Air  Uitgevoerd door: Berliner Philharmoniker, David Bell, Herbert von Karajan  Geschreven door: Johann Sebastian Bach

In deze aflevering proberen we de vinger te krijgen achter wat er nu allemaal gebeurt. De crises buitelen over elkaar heen: de oorlog in Oekraïne, inflatie, gascrisis, asielcrisis, klimaatcrisis, stikstofcrisis, wooncrisis, en zelfs een frikandellencrisis. Wat is er aan de hand? En wat is een goede manier om naar de crises te kijken? Historicus Beatrice de Graaf dompelde zich onder in rampsoed uit het verleden en schreef voor de Maand van de Geschiedenis' het essay 'Crisis!'. Deze geschiedenis werpt een heel andere blik op de deze tijd. Misschien is het grootste verschil wel de rol van God en geloof, en juist daar valt wellicht ook wat te leren. In deze aflevering spreekt David Boogerd met het vertrouwde Ongelooflijke duo: historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas. En ze leveren weer als vanouds! 

Hij is kunstenaar, activist en 'theoloog in het wild': Rikko Voorberg. Zonder twijfel een van de meest opvallende theologen van Nederland en iemand die de grenzen letterlijk en figuurlijk opzoekt. Voorberg voelt zich het meest pastor in een vluchtelingenkamp, maar daar zijn brengt hem ook veel schaamte. Het is een urgent thema want er zijn wereldwijd nog nooit zoveel vluchtelingen geweest als nu, en ook in Nederland is een asielcrisis. Er hangt veel van dit vraagstuk af, want hoe kijk je naar de mens en mensenrechten? Is ieder mens heilig en intrinsiek van waarde of is dat idee steeds meer aan het afbrokkelen? 'Wat we zien is secularisatie van de politiek', zegt theoloog en vaste gast van deze podcast Stefan Paas. En de gevolgen zijn misschien wel groter dan we denken. David Boogerd gaat in gesprek met Rikko Voorberg en Stefan Paas.

Deze extra aflevering staat in het teken van het overlijden van de Britse Queen Elizabeth II, de op een na langste regerende monarch in de geschiedenis. Daarnaast is ze een vrouw met een grote religieuze betekenis, want als Supreme Governor van de Church of England en 'Defender of the Faith' was haar rol als staatshoofd altijd verweven met het religieuze. En haar eigen leven was dat ook, in deze aflevering hoor je hoe dat grote invloed had op de manier waarop ze het koningschap invulde. Ook bespreken we de religieuze beleving van de Britten en de opmerkelijke ontstaangsgeschiedenis van de anglicaanse kerk. David Boogerd gaat in gesprek met Joost Röselaers, hij was predikant van een Nederlandse kerk in Londen en daarmee ook hofpredikant van The Queen, en vaste gast, theoloog en anglofiel, Stefan Paas.  Maar eerst spreekt David kort met historicus Beatrice de Graaf, want zij is op dit moment in Londen.

In deze afleveringen menen we een afslag naar rechts want Tweede Kamerlid Nicki Pouw-Verweij is te gast. Ze is de nummer twee van JA21, maar wordt vanwege haar conservatieve opvattingen wel eens 'het eerste vrouwelijke Kamerlid van de SGP' genoemd. Ze is niet kerkelijk opgevoed, maar kwam op latere leeftijd - met haar hele familie - tot geloof.  Pouw-Verweij belandde al jong in de politiek, ze sloot zich aan bij Forum voor Democratie en werd de nummer drie achter Thierry Baudet en Theo Hiddema. Tot ze in november 2020 uit de partij stapte. In een uitgelekte brief nam ze afstand van het antisemitisme en complotdenken van Baudet. Een maand later sloot ze zich aan bij JA21 en werd in 2021 Tweede Kamerlid voor de partij. Nicki Pouw-Verweij maakt zich zorgen over wat ze 'woke-gedachtegoed' noemt, een progressieve ideologie die volgens haar haast religieuze trekken vertoont. Maar wat is dan het gevaar? En waarom valt het christelijk geloof volgens haar onlosmakelijk samen met conservatisme?  Een openhartig gesprek, met ook de nodige discussie. Uiteraard samen met vaste gast en theoloog Stefan Paas.

Is onze angst voor de dood terecht? En kan een gesprek over de dood 'bevrijdend' zijn? Onze gast stuurde ons een alarmerend bericht: 'We moeten het nodig eens over de dood hebben', schreef hij: Christiaan Rhodius, arts palliatieve geneeskunde en werkzaam in een hospice. Hij ziet de dood vaak van dichtbij, zelf keek hij ook de dood in de ogen toen er bij hem een hersentumor geconstateerd werd. Over zijn werk in het hospice schreef Christiaan het boek 'Omdat we Leven', ook wordt hij gevolgd in de podcast 'Aangekondigd einde'. Wat opviel aan al die verhalen: geen van de stervende mensen die Christiaan begeleidt, lijkt in paniek over het naderende einde. Hoe kan dat? Zijn wij dan vaak te bang voor de dood? En welke rol speelt religie op het sterfbed?

  Een op het oog zwaar onderwerp, maar toch een lichtvoetig gesprek van David Boogerd met Christiaan Rhodius en natuurlijk vaste gast, theoloog Stefan Paas, professor aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) 🎧 Afl. 87 - De dood en (on)geloof met Thomas Quartier (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/68506/87-de-dood-en-ongeloof-met-thomas-quartier-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 158 - De dood, voltooid leven en euthanasie als een 'seculier sacrament' (met Els van Wijngaarden) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/95968/158-de-dood-voltooid-leven-en-euthanasie-als-een-seculier-sacrament-met-els-van-wijngaarden-en-stefan-paas)

Hij was misschien wel de machtigste Nederlander ooit, terwijl maar weinig mensen van gehoord hebben: paus Adrianus VI. De enige Nederlandse paus ooit. Op de dag dat deze podcast verschijnt, is het precies 500 jaar geleden dat Adrianus gekroond werd tot paus. En dat is maar een van de vele fascinerende aspecten uit zijn leven. Hij was een intellectueel, diplomaat, priester én gourvneur van het machtige Spanje. Hij was een vriend van Erasmsus en een vijand van Luther. Alles in Europa was aan het veranderen toen hij, na een bizar conclaaf, aan moest treden als paus. Adrianus had grote plannen, hij zou de kerk hervormen. Nadat hij relatief snel stierf kwamen al snel de geruchten op gang: is hij vergiftigd? Wat is daar gebeurd? Ondanks zijn kortstondige pontificaat, is zijn impact groot geweest. Zo groot zelfs dat de huidige paus Franciscus ook overwoog om de naam Adrianus te dragen. We bespreken het met iemand die je in aflevering 94 al hebt leren kennen als een boeiend en vermakelijk verteller: Anton de Wit, hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad. Hij is al een tijdje geboeid door deze Adrianus, die als enige Nederlander ooit paus werd. Al is dat gegeven binnenkort misschien achterhaald want er gonst een nieuwe Nederlandse naam rond in Rome als mogelijke opvolger van Franciscus.  Journalist David Boogerd en theoloog Stefan Paas gaan in gesprek met Anton de Wit over Adrianus VI, de eerste in onze nieuwe rubriek: mensen die je moet kennen.

We trappen dit nieuwe seizoen af met een gesprek wat we misschien al veel eerder hadden moeten voeren. Ruim drie jaar lang praten we over de immense gevolgen van de secularisatie, de ontkerkelijking, voor Nederland en Europa. Als je denkt dat je inmiddels wel weet hoe het zit, think again. Want toen was daar Herman Paul, misschien wel dé expert van Nederland op dit gebied. En hij gooit in deze aflevering Davids overzichtelijke wereldbeeld overhoop. Paul is hoogleraar Geschiedenis van de Geesteswetenschappen aan de Universiteit Leiden en omschrijft zichzelf als een 'geseculariseerd christen' (dat bestaat blijkbaar).  Waar het christendom in Nederland afneemt, ziet Paul een nieuwe dominante religie opkomen, eentje die ons vrijwel allemaal in zijn greep houdt. David Boogerd spreekt hem samen met theoloog en vaste gast Stefan Paas, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de theologische universiteit Kampen.

Ruim drie jaar, honderd afleveringen en een paar miljoen streams verder, nemen we in deze podcast de tijd om de balans op te maken. Wat hebben we de afgelopen drie jaar geleerd en wat zijn de belangrijke ontwikkelingen? David Boogerd bespreekt het met vaste gasten historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas, maar ook met twee andere bijzondere gasten. Presentator, comedian en overtuigd atheïst Arjen Lubach blikt terug op de discussie die hij met David had in de allereerste Ongelooflijke Podcast. Arjen vertelde daar milder te zijn geworden over religie, hoe is dat nu? Ook belt David in deze aflevering met rapper en muzikant Typhoon. Tijdens hun gesprek in aflevering 38 gebeurde er iets bijzonders. Hoe kijkt Typhoon daarop terug en waar staat hij nu in zijn zoektocht? Als laatste aflevering voor de zomervakantie sluiten we traditiegetrouw af met de boekentips van Beatrice en Stefan! Shownote: de column over het atheïsme waar David naar verwijst staat hier (https://www.nporadio1.nl/nieuws/opinie-commentaar/24056a71-5cd0-45db-9b00-6d157a8f15f2/niet-het-christendom-maar-het-atheisme-zit-in-een-crisis). 

De eerste keer dat de Ongelooflijke Podcast dit beladen onderwerp behandelt: homoseksualiteit en geloof. Een combinatie die vaak moeizaam lijkt, maar diepere gronden kent dan je misschien verwacht. Want als je denkt te weten hoe het zit met homoseksualiteit, geloof en de kerk ga je nog verrast worden deze aflevering. Niet in de laatste plaats door de fascinerende gast in deze aflevering: schrijver en journalist Stephan Sanders. In aflevering 32 sprak hij over zijn bekering tot het christelijke geloof op latere leeftijd. Maar het ging toen nauwelijks over hoe zijn homoseksualiteit samenhangt met zijn geloof. Het is een thema waar hij veel over heeft nagedacht, eigenlijk al sinds hij in de jaren '80 docent homostudies was aan de Universiteit van Amsterdam. Maar nu is hij als Rooms-Katholiek onderdeel van een kerk waar homoseksualiteit officieel wordt argekeurd. David Boogerd en vaste gast theoloog Stefan Paas spreken Stephan Sanders over de ogenschijnlijk moeizame verhouding tussen geloof en homoseksualiteit en welke rol de geschiedenis én de Bijbel daarin spelen.

Het is misschien wel een van de grootste vragen die de mensheid zich ooit gesteld heeft: bestaat God?  Op het NPO Podcast Event kruisten twee filosofen die eerder veel indruk maakten in de Ongelooflijke Podcast de spreekwoordelijke degens: atheïst Stine Jensen (Erasmus Universiteit Rotterdam) en christen Emanuel Rutten (Vrije Universiteit Amsterdam). Stine gelooft niet in God want waarom houdt hij of zij zich dan zo verborgen? Emanuel ziet wél duidelijke aanwijzingen voor Gods bestaan. ' De vraag naar het bestaan van God is geen abstracte filosofische vraag', zegt Stine, het kan volgens haar zelfs een kwestie zijn van leven en dood. Een belangrijke vraag dus om nog eens bij stil te staan. In Tivoli Vredenburg sprak David Boogerd met filosofen Stine Jensen en Emanuel Rutten over God, 'finetuning', het lijden in de wereld en heel veel meer. 

Hoe kan het dat ik alles bereikte wat ik altijd wilde, en mij diep van binnen toch leeg voel? Met die vraag opende Kiza Magendane zijn column in NRC (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/12/24/geld-en-status-maar-de-ziel-niet-gevoed-a4071991). Hij reflecteert op de 15-jarige vluchteling uit Congo die hij was. Gevlucht voor de oorlog, hij had lijken in de straat zien liggen en de geur van de dood geroken. Maar die 15-jarige Kiza was wel gelukkig, en hij voelde rust. Nu is de bijna 30-jarige Kiza een schrijver, NRC-columnist en oprichter van de denktank het Progressief Café. Succesvol dus, maar hij voelt niet meer die rust. En niet meer dat geluk. Hoe kan dat? Welke rol speelt religie daarin? En hoe was het om als Afrikaanse christen aan te komen in een land dat 'God dood had verklaard'?  David Boogerd voert een gelaagd en openhartig gesprek met Kiza Magendane en uiteraard theoloog - en in deze aflevering staat hij ook op als goeroe - Stefan Paas.

De middenklasse in Nederland wordt steeds intoleranter en radicaler, dat stelt schrijver en jurist Roxane van Iperen in haar essay 'Eigen Welzijn Eerst'. Roxane is mede dankzij haar columns en veelgeprezen boek ''t Hooge Nest' uitgegroeid tot een belangrijke stem in het publieke debat. Ook was ze in 2021 een van de Zomergasten. In haar nieuwste essay beschrijft ze een middenklasse die zoekende is en daardoor steeds vaker uitkomt bij radicale en egoïstische denkbeelden. Zelfs goedwillende yogamoeders delen tegenwoordig antisemitische complottheoriëen op instagram. Van het progressieve en tolerante Nederland, is niet veel meer over, zegt Roxane. Hoe komt dat? En speelt religie daarin een rol? Lekker cultuurbeschouwen dus, daar houden we van bij de Ongelooflijke Podcast. David Boogerd spreekt Roxane van Iperen en vaste gast theoloog Stefan Paas.

Engelstalige gasten doen we alleen als het een gast van de absolute buitencategorie is, en dat is in deze aflevering zeker het geval: Miroslav Volf. Een wereldberoemd theoloog en waarschijnlijk een van de meest wijze mensen die op deze aarde rondloopt. Hij is heboren en getogen in communistisch Yoegoslavië, dat later verscheurd werd door een bloederige burgeroorlog. Miroslavs vader was voorganger in een Pinksterkerk en als gezin waren ze een piepkleine minderheid in een overwegend orthodoxe, katholieke en atheïstische omgeving. Het zijn evaringen die Miroslav hebben getekend. Maar het heeft hem ook vooral aangezet om na te denken over grote thema's: oorlog, verzoening, vrede en de rol die religie daarin speelt. Maakt religie oorlogen erger? Hoe zorg je ervoor dat je de vijand niet gaat haten? En moet je iemand als Poetin willen vergeven?  Toepasselijke vragen nu de oorlog in Oekraïne ruim 100 dagen oud is. David Boogerd en vaste gast theoloog Stefan Paas spreken professor Mirosolav Volf van de prestigieuze Yale-universiteit over oorlog, religie en vergeving.

Op zijn 13e las hij 'de Antichrist' van Nietzsche en had hij een hekel aan het christelijke geloof. Nu is hij de hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad: Anton de Wit. Journalist, schrijver en een van de meest prikkelende en vermakelijke denkers van nu. Bij een gesprek met Anton weet je dat je aan het denken wordt gezet, maar dat er ook wordt gelachen. Zo ook in deze aflevering, die gaat over de dunne lijn tussen geloof en bijgeloof.  Want, hoe kijkt Anton als katholiek naar de heiligverklaring van mensen, zoals onlangs de Nederlander Titus Brandsma? Hij werd heilig verklaard nadat een Amerikaanse pater plotseling genas van huidkanker toen hij de habijt van Titus Brandsma aanraakte. Is dit niet gewoon bijgeloof? Kan je dit serieus nemen?  Anton de Wit denkt ook dat de aanhoudende secularisatie niet leidt tot minder geloof in God of goden, sterker nog: dat wordt alleen maar meer. En heiligen en relieken hebben daar een belangrijke rol in te spelen volgens hem.  David Boogerd en vaste gast, theoloog  Stefan Paas, spreken Anton de Wit over zijn bekering, wonderen, heiligen en heidendom.

Het is misschien wel een van de laatste grote morele debatten van deze tijd: het abortusdebat. De scheidslijn loopt daarbij ogenschijnlijk tussen gelovigen (veelal pro-life, dus tegen abortus) en niet-gelovigen (vaak pro-choice, dus voor het toestaan van abortus). Hoe komt het dat gelovigen over het algemeen zo principieel tegen abortus zijn? Is dat altijd al zo geweest? En wat is nou een verstandige, ethische manier om naar abortus te kijken? 
  Het onderwerp staat weer bovenaan de agenda nu in Amerika de landelijke abortuswetgeving teruggedraaid lijkt te gaan worden. Wat betekent dat? En komt abortus in Europa ook steeds meer onder druk te staan?  David Boogerd en vaste gast Stefan Paas gaan daarover in gesprek met feministisch theoloog Heleen Zorgdrager. In tegenstelling tot veel andere christenen voelt zij juíst affiniteit met de pro-choice beweging. Maar hoe rijmt ze dat met de christelijke traditie die vooral kritisch is op abortus? Heleen Zorgdrager is hoogleraar Systematische Theologie met bijzondere aandacht voor genderstudies aan de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam en is verbonden aan de Oekraïense Katholieke Universiteit in Lviv. Stefan Paas is hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Theologische Universiteit Kampen

Aflevering 200, een jubileum! En dat vieren we door eindelijk eens de schijnwerpers te richten op de meest besproken persoon uit De Ongelooflijke en misschien wel de grootste denker ooit: Augustinus. Een bisschop, filosoof en schrijver van onder andere de eerste autobiografie ooit. Zijn impact is immens geweest. Niet alleen op theologie, filosofie en zelfs psychologie, maar ook op het denken over politiek, wetenschap en het voeren van een rechtvaardige oorlog. Maar naast al dat denken leidde hij ook een boeiend leven waar we veel van weten. In het jaar 354 werd hij geboren in Noord-Afrika. Vanwege zijn ongekende talent klom hij in razend tempo op tot de elite van het Romeinse Rijk, zelfs tot aan het hof van de keizer. Maar hij leefde ook in een periode dat Rome geplunderd werd en het Romeinse Rijk afbrokkelde. Lange tijd vond hij het christelijk geloof achterlijk en de Bijbel een minderwaardig, slordig boek. Tot zijn leven op zijn kop wordt gezet.  Een fascinerend en briljant mens die onze volle aandacht verdient. Vandaar dat we écht uitpakken deze extra lange aflevering. David Boogerd in gesprek met dé Augustinus-kenner van Nederland Paul van Geest, en hét Ongelooflijke duo: historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas. Paul van Geest is lid van de pauselijke academie voor theologie, hoogleraar kerkgeschiedenis aan de Universiteit van Tilburg en hoogleraar Theologie en Economisch Denken aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Beatrice de Graaf is hoogleraar internationale en politieke geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en Stefan Paas is hoogleraar publieke theologie en missiologie aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) 📺 Tv-tip: uitzending over Augustinus (https://npo.nl/start/serie/jezus-van-nazareth-naar-alle-windstreken/seizoen-1/jezus-van-nazareth_2/afspelen)van de EO-serie 'Jezus van Nazareth naar alle windstreken'

Of het nou gaat om de oorlog in Oekraïne, de stijgende inflatie of het klimaatprobleem: veel ogen zijn nu gericht op Europa, of specifieker: de Europese Unie. De EU zal een cruciale rol moeten gaan spelen in de grote problemen van deze tijd. Sinds de oorlog in Oekraïne wordt er veel gesproken over Europese waarden als vrijheid, solidariteit en democratie. Maar waar komen die waarden vandaan? Historicus en theoloog Clemens van den Berg heeft daar onderzoek naar gedaan en zag een kerkelijke beweging aan de oorsprong staan van deze Europese waarden en eigenlijk ook van 'het Europese project' zelf. De Europese geschiedenis is veel gelaagder en interessanter dan de saaie verdragen die vaak genoemd worden, en het is ook actueler. Clemens promoveerde een dag na de Russische inval in Oekraïne waardoor zijn onderzoek gelijk een urgente lading kreeg. David Boogerd spreekt Clemens van den Berg samen met een van de vaste gasten van de Ongelooflijke Podcast historicus Beatrice de Graaf.

Deze Ongelooflijke Podcast staat in het teken van schoonheid en architectuur. Want hoe onze steden, dorpen en gebouwen eruit zien zegt véél over onze cultuur, en zelfs over onze religie of het gebrek daaraan. Dit thema is misschien wel relevanter dan ooit nu er de komende jaren een miljoen woningen in Nederland gebouwd moeten gaan worden. Hoe bouw je iets met eeuwigheidswaarde? Iets wat waarachtig is? Daar denkt onze gast veel over na: toparchitect Floris Alkemade. Tot vorig jaar was hij Rijksbouwmeester, ook wel Architect des konings genoemd, en hij won onlangs de prestigieuze Rotterdam-Maaskantprijs voor zijn oeuvre. Alkemade liet onlangs bij Zomergasten al zien dat hij op een fantastische manier architectuur met dieperliggende thema's kan verbinden, en dat doet hij dus ook in deze podcast. David Boogerd en vaste gast theoloog Stefan Paas spreken Floris Alkemade over 


schoonheid, de waarachtigheid van Almere, zijn fascinatie voor de Bijbel en over Alkemades betrokken bij de werderopbouw van de Oekraïnse stad Charkiv die vernietigd is door de oorlog.

Hij is geniaal, revolutionair en de grootste maatschappijhervormer aller tijden: Mozes. De bekende profeet en leider die een centrale rol speelt in de Torah, de Bijbel én de Koran. Veel westerse verworvenheden hebben we aan hem te danken, althans dat zegt Herman van Praag in zijn nieuwe boek 'Mozes' nalatenschap'. Herman van Praag is een grootheid in de psychatrie. Hij was professor in Groningen, Utrecht, Maastricht en New York. Hij is geridderd en kreeg veel internationale onderscheidingen voor zijn baanbrekende werk in de biologische psychiatrie. In de jaren '60 was hij namelijk een van de eersten die de chemische stofjes in de hersenen betrok bij psychiatrisch onderzoek - iets wat nu mainstream is geworden. 
Hij ziet de hersenen als een mirakel en reden tot diepgaande verwondering.  Van Praags nieuwste boek gaat over de oorsprong van mensenrechten, een thema dat moeilijk los te zien is van zijn eigen geschiedenis. Van Praag is 92 jaar en heeft als Joodse jongen in de Tweede Wereldoorlog aan den lijve ervaren waar het vertrappen van mensenrechten toe kan leiden: drie jaar zat hij in Duitse concentratiekampen.  Journalist David Boogerd en vaste gast theoloog Stefan Paas spreken Herman van Praag over Mozes, mensenrechten, oorlog, het mysterie van de hersenen en of religie een psychische afwijking is, zoals Sigmund Freud betoogde.

'God, Nederland en Oranje' zo luidt de bekende protestantse wapenkreet. Een kreet die ook laat zien dat natie en religie nogal eens hand in hand gaan met elkaar. Op deze koningsdag staan we stil bij nationalisme. Een begrip met een boeiende geschiedenis, maar ook met een actuele urgentie zoals de oorlog in Oekraïne laat zien. En juist als we kijken in die geschiedenis, lijken Poetin en de Russen misschien wel meer op ons dan we zouden denken. Want er was een tijd, nog niet eens zo heel lang geleden, dat in Nederland bijna net zo werd gedacht als Poetin nu doet. Onversneden nationalistisch, vaak ook met een flink vleugje religie. En hoe kan het dat nationalistische partijen in Europa zo prominent zijn geworden Van de PVV in Nederland tot Marine le Pen die in Frankrijk bijna de presidentsverkiezingen won. Is dat los te zien van secularisatie?  David Boogerd bespreekt het met jullie favoriete podcastduo: historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas.

Hij was een van de eerste gasten die we ooit voor de Ongelooflijke Podcast benaderden: Joris Luyendijk. Bestssellerauteur, journalist en religieus antropoloog. In zijn nieuwe boek 'De Zeven Vinkjes, hoe mannen zoals ik de baas spelen' laat hij zien hoe een kleine percentage bevoorrechte mannen, die nooit gediscrimineerd of achtergesteld worden, de dienst uitmaken in ons land. Joris Luyendijk behoort zelf tot die groep, net als alle andere witte, autochtone heteromannen uit een goed milieu met een VWO- en universiteitsdiploma aan de muur. Dat zijn de zeven vinkjes. Maar wat veel mensen niet weten is dat Joris Luyendijk eigenlijk religie ook als vinkje zag, of beter gezegd: het niet hebben van een religie. Waarom zet dat je op voorsprong? En waarom maakt hij zich als niet-gelovige zorgen over de weerbaarheid van een steeds ongeloviger Nederland?  David Boogerd gaat samen met vaste gast theoloog Stefan Paas in gesprek met Joris Luyendijk. 

'De dood. Praat erover, niet eroverheen'. Dat is de slogan van de nieuwe SIRE-campagne die mensen oproept het gesprek aan te gaan over de dood. Dat gesprek vindt in deze podcast plaats met Theoloog des Vaderlands Thomas Quartier. Als hoogleraar rituele studies doet hij al jarenlang onderzoek naar de dood. Hij ziet de omgang met de dood seculariseren, al zegt hij ook maar weinig atheïsten te zien aan de rand van het graf: 'Mensen houden hoop dat er iets is, al kunnen ze dat niet verwoorden'. De dood is voor Quartier zelf in ieder geval geen ver-van-je-bed-show, als Benedictijnse monnik moet hij elke dag de dood voor ogen houden. Wat doet het met een mens? Wordt de dood dan minder eng?  David Boogerd gaat in deze Stille Week voor Pasen in gesprek met Thomas Quartier van de Radboud Universiteit Nijmegen en vaste gast theoloog Stefan Paas van de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Protestantse Theologische Universiteit Kampen over de dood, rituelen en... opstanding.

Het is de tweede maand van de oorlog in Oekraïne, een oorlog die steeds gruwelijker lijkt te worden. Ook wordt de oorlog steeds meer gehuld in apocalyptische taal: de strijd tussen goed en kwaad, het licht tegen de duisternis en de ondergang en vernietiging van de vijand. Het zijn woorden die nu gebezigd worden, ook door Poetin en de Russische staat. Maakt dit krachten los die straks niet meer te temmen zijn? Kan dit nog goed aflopen? Wat leert de geschiedenis en de theologie daarover? David Boogerd bespreekt het met vaste Ongelooflijke duo: historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas. Zij bekijken de oorlog in Oekraïne door de lens van de apocalyptiek, en dat werpt een fascinerend licht op de huidige ontwikkelingen. Maar misschien niet per se een vrolijk licht.

Het sloeg in als een bom voor veel gelovigen, uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat de samenleving nóg ongeloviger wordt. Een meerderheid van de Nederlanders noemt zich niet religieus en nog maar een derde gelooft in een persoonlijke God. Kortom, religie lijkt op zijn retour.  Maar dat geldt opvallend genoeg niet voor de economie. Daar maakt religie juist een comeback, zegt Paul van Geest. Hij is kerkhistoricus en de eerste hoogleraar Theologie en Economisch Denken aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Van Geest is een man van primeurs want hij is ook de eerste Nederlander die officieel adviseur is van de paus.  David Boogerd spreekt hem en vaste gast theoloog Stefan Paas over de doordenderende ontkerkelijking, het einde van de homo economicus en kunnen de radicale teksten van Jezus wel samengaan met kapitalisme?  Het gesprek is live vanaf het EO Ondernemers Event.

Hij was pas 24 jaar toen hij chef online werd bij NRC, en het Amerikaanse blad Forbes noemde hem in 2016 een van de 30 meest interessante Europeanen onder 30: Ernst-Jan Pfauth. Mede-opdrichter en tot voor kort directeur van De Correspondent. Ook is hij maker van de populaire Podcast Over Media, kortweg POM.  Jong en succesvol dus, maar ook gedreven door een chronische ontevredenheid en een constante drang om zichzelf te verbeteren. Het bracht hem op een zoektocht naar het goede leven, of wat hij 'intentioneel leven' noemt. De sleutel ligt voor hem in dankbaarheid. Met zijn 'Dankboek' heeft hij een eigen ritueel bedacht dat door veel mensen is overgenomen. Wat brengt het hen? Ernst-Jan is christelijk opgevoed maar heeft het geloof achter zich gelaten. Waarom eigenlijk? En waarom is hij jaloers op christenen? Een openhartig gesprek over het goede leven, dankbaarheid en verhalen om in te wonen met Ernst-Jan Pfauth en natuurlijk vaste gast, theoloog Stefan Paas.

"Het grootste kunstwerk van de Westerse beschaving", zo noemt de gevierde schrijver Willem Jan Otten de kerk, of specifieker: het kerkelijk jaar. Deze superlatieven zijn niet vanzelfsprekend uit zijn mond, Otten groeide namelijk op in een naar eigen zeggen 'geloofloos' gezin en moest lange tijd helemaal niets van de kerk weten. Wat is er veranderd?
 En waarom is de kerk kunst? Otten zelf is dichter en schrijver van verhalen, toneel, beschouwingen en essays. Hij is eredoctor van de Universiteit van Utrecht en ontving in 2014 de prestigieuze P.C. Hooftprijs voor zijn werk.
  In zijn nieuwe boek 'Zondagmorgen' beschrijft hij het twee jaar lang missen van de kerk door de coronacrisis, en wat dat met een mens doet. Het bracht hem in ieder geval tot unieke en originele inzichten, zoals je zult horen in deze aflevering. Journalist David Boogerd en theoloog Stefan Paas spreken met Willem Jan Otten over heilige saaiheid, de kerk als theater en de kitsch van de opstanding.

Kunnen we nog vechten voor iets dat groter is dan onszelf? Het is een van de vragen die we voorleggen aan Kajsa Ollongren, demissionair minister van Defensie. Alhoewel demissionair, de Kamer heeft haar de bevoegdheid gegeven om te doen wat nodig is in deze tumultueuze tijd. De oorlog in Oekraïne heeft haar ministerschap bepaald, ze bezocht het land vorige week nog. Hoe gaat het daar nu? Kan Oekraïne Rusland van het lijf houden of is het een oneerlijke strijd?  De strijdlustigheid en veerkracht van Oekraïne riep in het Westen veel bewondering op, maar hoe kan het dat als het om vechtbereidheid gaat Nederland steevast onderaan alle internationale lijstjes bungelt? Zijn wij te soft? Kunnen wij ons nog wel inzetten voor iets dat groter is dan onszelf? Poetin motiveert Russen met een nationalistisch en zelfs religieus verhaal, wat kunnen wij daar in Nederland tegenover zetten? Wat is óns verhaal?  David Boogerd in gesprek met demissionair minister en D66-politica Kajsa Ollongren en vaste gast, theoloog Stefan Paas, professor aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) 📖 De Preek van de Leek van Kajsa Ollongren (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2023/10/29/toespraak-minister-ollongren-preek-van-de-leek)

Wat doe je als de leider van jouw kerk Poetin verdedigt en zegt dat de oorlog in Oekraïne 'de schuld is van het decadente Westen met hun Gay Prides'? De preek van Patriarch Kirill, leider van de Russisch-Orthodoxe kerk, en zijn openlijke steun aan Poetin deed veel stof opwaaien. Na de Rooms-Katholieke kerk zijn de Russisch-Orthodoxen het grootste kerkgenootschap ter wereld, en een belangrijke speler in de Russische politiek. Poetin en Kirill, ze lijken twee handen op één buik. Onbegrijpelijk, zou je zeggen. Of toch niet?  In deze Ongelooflijke Podcast praten David Boogerd en Stefan Paas met Theodoor van der Voort, aartspriester in de Russisch-Orthodoxe kerk in Deventer. Een van de veertig parochies in Nederland die onder het patriarchaat van Moskou vallen, dus onder Kirill. Priester Van der Voort kent Kirill persoonlijk en zegt een totaal andere kant van de geestelijk leider gezien te hebben. Maar wat vindt hij van zijn uitlatingen en zijn steun aan Poetin? En wat voor kerk is de Russisch-Orthodoxe kerk nou eigenlijk? Kunnen ze een vuist maken tegen Poetin? En wat bracht Van der Voort ertoe om zich destijds als jonge student aan te sluiten bij een Russische kerk en zelfs priester te worden?

In één week oorlog kan net zoveel veranderen als in 50 jaar vredestijd. Ingrijpende veranderingen, die ons anders laten kijken naar onze samenleving, onze waarden én onze religie. Vaste gasten Beatrice de Graaf en Stefan Paas kijken weer met een scherpe historische en theologische bril naar alle duizelingwekkende ontwikkelingen die nu plaatsvinden. Beatrice duidt in hoeverre de oorlog van Poetin nu echt een religieuze oorlog is. Is dit zo’n oorlog waarvan mensen na afloop zullen zeggen: zie je wel wat voor ellende religie aanricht? En Stefan pleit voor 'het nieuwe normaal' waarbij we ons opnieuw moeten leren verhouden tot het kwaad. Maar hoe doe je dat op een zinvolle manier? Rusland heeft een krachtige maar vernietigende mythe waarmee ze de oorlog in gaan, wat kunnen wij daar in het Westen tegenover zetten?  Journalist David Boogerd gaat daarover in gesprek met historicus Beatrice de Graaf van de Universiteit Utrecht en theoloog Stefan Paas van de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Theologische Universiteit Kampen.

Het is oorlog. Oorlog in Europa. Daarom besloot David Boogerd vaste gasten historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas op te zoeken om met hen te praten over deze rare tijd. Op zoek naar eerste, wijze gedachtes bij dit alles. Beatrice probeert als radicaliseringsexpert in het hoofd van Poetin te kijken aan de hand van zijn toespraken en ziet een duidelijke consistente lijn. Stefan staat deze zondag op de kansel om te preken, wat zeg je na zo'n week? Waar vind je de inspiratie en de juiste woorden voor dit moment? Ook denken we na over de vraag: hoe reageer je op oorlog? Is pacifisme het antwoord, of een zogenoemde rechtvaardige oorlog waarbij je geweld niet schuwt? Veel belangrijke, grote vragen om te bespreken. Vragen die nu leven. Vandaar dat we besloten niet te wachten tot woensdag met deze nieuwe aflevering. Misschien komt de volgende aflevering ook wel weer op een onverwacht moment, abonneer je daarom op deze podcast om geen aflevering te hoeven missen.

Alle ogen van de wereld zijn nu gericht op het conflict tussen Rusland en Oekraïne. Met de invasie van de Russen op Oekraïens grondgebeid is een oorlog lang niet zo dichtbij geweest In deze podcast kijken wij naar het verhaal áchter dit conflict. Specifiek het historische en religieuze verhaal, want dat is cruciaal. Religie is een van de redenen waarom Kiev en Oekraïne zo belangrijk zijn voor Poetin. En over Poetin gesproken, is hij zelf eigenlijk religieus? Wat is de rol van de Russisch-Orthodoxe kerk in dit conflict? Zitten ze op schoot bij Poetin of zijn ze ook een kritische tegenstem? En hoe zijn Rusland en het Westen - als grotendeels christelijke gebieden - zo tegenover elkaar komen te staan?  Kortom: we verdiepen ons in de fascinerende (religieuze) geschiedenis van Rusland.  David Boogerd gaat in gesprek met met Ruslandkenner, journalist en historicus Hubert Smeets. Hij was jarenlang correspondent voor NRC in Moskou en is betrokken bij het kennisplatform Raam op Rusland. Ook te gast is hoogleraar Katya Tolstaya van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Zij doet onderzoek naar religie in voormalige Sovjetlanden en is zelf ook van Russische komaf. Wie trouwens ook professor is aan de VU, is vaste gast theoloog Stefan Paas. Uiteraard is hij ook van de partij!

Deze aflevering is even andere koek. We gaan namelijk in gesprek met een exorcist. Een exorcist? Ja, een exorcist. Dat is niet alleen iets uit enge Hollywoodfilms, ze bestaan echt! Sterker nog, volgens deze exorcist zijn die spectaculaire beelden uit Hollywoodfilms niet eens zo ver naast de waarheid. Hij beseft dat het nogal wat kan losmaken, daarom doet hij zijn verhaal anoniem. Maar wij van de Ongelooflijke Podcast weten uiteraard wie hij is, en dat hij een officiële exorcist is, een priester die naast zijn priesterlijke taken ook door het Vaticaan is opgeleid als exorcist en zijn taken uitvoert in opdracht van het bisdom.  Hoe gaat hij te werk? Is het gevaarlijk? En is exorcisme niet gewoon een achterhaalde, middeleeuwse praktijk die wordt toegepast op mensen die gewoon een goede psychiater of arts nodig hebben? Weten we niet beter inmiddels?  Journalist David Boogerd en vaste gast theoloog Stefan Paas gaan met de exorcist in gesprek.

Van Socrates tot Jezus, Gandhi en Peter R. de Vries: martelaren heb je in alle soorten en maten. Ben jij bereid te sterven voor je geloof of principes? Die vraag dringt zich op bij het nieuwe boek 'Dan Liever Dood, over martelaren en hun religieuze drijfveren'. Het fenomeen martelaar komt de laatste decennia vooral in het nieuws als het gaat om islamitisch terrorisme, maar is het martelaarschap niet een christelijke uitvinding? En hoewel het begrip martelaar vooral een religieuze lading heeft, worden ook seculiere mensen als Peter R. de Vries en Pim Fortuyn martelaar genoemd. Waar komt dat vandaan? En is de ene religie meer geneigd tot martelaarschap dan de andere?
  David Boogerd gaat daarover in gesprek met Bert Jan Lietaert Peerbolte, samensteller van het boek en professor aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij is een meesterverteller, zoals je ook al in aflevering 18 van de Ongelooflijke Podcast hebt kunnen horen, en hij neemt intrigrerende verhalen mee. Vaste gast theoloog Stefan Paas richt zijn blik ook op de martelaren van nu.

Hoog tijd dat de Ongelooflijke Podcast eens stil staat bij seks. Je kan het niet gemist hebben, de afgelopen tijd stond het nieuws bol van seksueel oveschijdend gedrag bij het tv-programma The Voice Of Holland. Maar eerder was er al seksueel misbruik in de sportwereld, Hollywood, jeugdzorg en ook de kerk. Is dat gewoon een kwestie van macht of zit er meer achter? Al sinds de #MeToo-beweging worden steeds meer vraagtekens gezet bij onze seksuele moraal, een moraal die afgelopen eeuwen mede is vormgegeven door religie. Hoe verandert die moraal nu onze samenleving minder religieus wordt? Hoe moeten we terugkijken op de seksuele revolutie van de jaren '60? En welke kant moeten we nu op? Is het tijd voor een nieuwe seksuele revolutie? David Boogerd gaat in gesprek met deze boeiende mensen: Beatrijs Smulders is de meest bekende verloskundige van Nederland, ze zit al meer dan 40 jaar in het vak en heeft in die tijd ook ontzettend veel nagedacht over onze omgang met seks. Ze schreef daar het boek 'Bloed' over en gaf vorig jaar een fascinerend interview waardoor wij dachten: haar moeten we spreken. De andere gast is Cocky Drost: relatietherapeut en sexfluencer (in de aflevering hoor je wat dat is), ook kan je haar kennen van de podcasts 'Deze Week' en 'Seks met Sokken'. Zij pleit voor een nieuwe seksuele revolutie waarbij seks ook wordt gezien als een zaak van de ziel. En uiteraard is vaste gast theoloog Stefan Paas ook van de partij. Hij neemt ons mee terug naar een seksuele revolutie die minder bekend is maar enorm invloedrijk: die van het christendom, zo'n 2000 jaar terug.

Het einde van de coronacrisis is in zicht zeggen experts. Goed nieuws zou je zeggen, maar in de geschiedenis werd een crisis vaak snel opgevolgd door een revolutie. Soms met positieve politieke en sociale veranderingen, maar niet zelden ook met veel bloedvergieten. Zou zo'n revolutie nu ook weer kunnen gebeuren of zijn wij daarvoor te gezapig geworden?
 We kijken in deze aflevering naar de meest roemruchte revolutie uit het verleden: de Franse Revolutie. Een fascinerende periode waarin vrijwel alles, ook op het gebied van religie, overhoop werd gegooid. En we zoomen in op religieuze revoluties. Zijn religies - en het christendom in het bijzonder - niet inherent conservatief? En was Jezus eigenlijk een revolutionair? Presentator David Boogerd vraagt het de enige echte Ongelooflijke Podcastprofessoren: historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas.

'De man die ons wereldbeeld op zijn kop zet', zo werd hij genoemd door NRC: Bernardo Kastrup. Een filosoof en computerwetenschapper die internationaal furore maakt door te stellen dat het materialisme - het idee dat de werkelijkheid alleen bestaat uit materie en er geen God, ziel, of vrije wil is - niet klopt. En hij baseert dat onder andere op recent onderzoek uit de kwantumfysica. We gaan diep deze aflevering, maar Kastrup heeft de gave om moeilijke materie uit te leggen met heldere voorbeelden. David Boogerd gaat in gesprek met Bernardo Kastrup en vaste gast theoloog Stefan Paas.

We beginnen dit seizoen - waarin we voor het eerst wekelijks te horen zullen zijn - met een seculier in hart en nieren: Boris van der Ham. Meer dan 10 jaar was hij Tweede Kamerlid voor D66, hij diende wetgeving in om de speciale status van godsdienst te verminderen, zoals het verbod op godslastering. Ook is hij jarenlang voorzitter geweest van het Humanistisch Verbond. 
Van der Ham vindt dat het individu het uitgangspunt moet zijn, maar kent die individualisering ook schaduwzijden? Religie maken we volgens hem 'te bijzonder', de goede dingen van religie zijn ook te vinden bij een studentenvereniging of in het theater. Maar kan je religie zomaar loskoppelen van God? David Boogerd gaat in gesprek met Boris van der Ham en uiteraard is hij dit seizoen ook weer van de partij: vaste gast, theoloog Stefan Paas.

Presentator, journalist en schrijver Tim Hofman is terug in de Ongelooflijke en dat zijn altijd geanimeerde gesprekken die echt ergens over gaan. Zo komen we in dit gesprek uit bij de vraag: wat is goed en kwaad eigenlijk? Is er een soort absolute moraal of moet iedereen zelf bepalen wat goed of fout is? Maar eerst hebben we het over angst, want dat is het thema van Tims nieuwe boek 'Goede moed, een pleidooi voor een minder bang bestaan'. Daarin kijkt hij kritisch naar de samenleving en constateert dat veel van onze problemen te maken hebben met angst. Zelf worstelde Tim ook ontzettend met faalangst en hypochondrie, soms had hij wel tien angstaanvallen op een dag. Hoe kwam hij daarvan af? En hoe verhoudt zijn activistische houding zich eigenlijk met zijn nihilistische wereldbeeld?  David Boogerd in gesprek met Tim Hofman en natuurlijk vaste gast theoloog Stefan Paas, professor aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📱 Volg ons op Instagram (https://www.instagram.com/deongelooflijke/) 📱 Volg David op X (https://twitter.com/David_Boogerd)of LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/david-boogerd-44207a7b?originalSubdomain=nl) 🎧 Afl. 61 - De zin en onzin van religie met Tim Hofman en Stefan Paas (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/58404/61-de-zin-en-onzin-van-religie-met-tim-hofman-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 174 - De economische en culturele strijd achter de onvrede in onze samenleving (met Paul Schenderling over neoliberalisme) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/101150/174-de-economische-en-culturele-strijd-achter-de-onvrede-in-onze-samenleving-met-paul-schenderling-en-stefan-paas) 🎧 Afl. 180 - De Europese droom van Jan Peter Balkenende en Govert Buijs (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/102942/180-de-europese-droom-van-jan-peter-balkenende-en-govert-buijs) 🎧 Afl. 184 - Wat is de waarde van de mens? Over Poetin, de Bijbel, Romeinen en olifanten (met Beatrice de Graaf en Stefan Paas) (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/104316/184-wat-is-de-waarde-van-de-mens-over-poetin-de-bijbel-romeinen-en-olifanten-met-beatrice-de-graaf-en-stefan-paas)

Aan de hand van vragen van luisteraars blikken we terug op dit merkwaardige jaar: 2021. We komen terug op de spraakmakende aflevering over The Great Reset, maar het was ook het jaar van de Capitoolbestorming. Wat is het beste antigif tegen polarisatie? Volgens Beatrice is er een verzuiling 2.0 gaande, wat houdt dat in? Uiteraard kwamen er ook vragen binnen over de onvermijdelijke Augustinus, het verleidt Stefan tot een gloedvol pleidooi voor het fenomeen erfzonde. En welke nieuwe (wereld)leiders zien we in deze tumulteuze tijd opstaan? Deze vragen en meer in deze terugblik op 2021 van David Boogerd met je favoriete podcast-duo: historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas.

Hij is de allereerste monnik ooit die benoemd is tot Theoloog des Vaderlands: Thomas Quartier. Filosoof, theoloog, schrijver en sinds 2012 ingetreden bij de Benedictijnen. Als hoogleraar houdt hij zich bezig met liturgie en rituelen in de huidige cultuur, met name rondom de dood. Ondanks Thomas' radicale keuze voor het klooster omschrijft hij zichzelf als een 'zoeker', zo niet 'agnostisch' als het om God gaat. Maar kan dat wel: een zoeker zijn in het klooster? Moet je niet meer zekerheid hebben voor je zo'n radicale keuze maakt? En welke kloosterwijsheid kan hij ons meegeven die wij kunnen toepassen in ons vaak gehaaste leven? David Boogerd gaat in gesprek met Theoloog des Vaderlands Thomas Quartier - zonder twijfel een van de meest levendige gasten in de Ongelooflijke Podcast ooit - en vaste gast en voormalig Theoloog des Vaderlands Stefan Paas. Thomas Quartier is als hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen en de KU Leuven.  Stefan Paas is hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Kampen.

Een 'religieuze coming out, zo werd het genoemd in België. De bekende schrijver Kristien Hemmerechts vertelde een paar maanden geleden in het Vlaamse blad Knack dat ze sinds dit jaar naar de kerk gaat. En dat deed nogal wat stof opwaaien. Waarom gaat deze linkse feministische intellectueel opeens naar de kerk? Een paar jaar geleden was Hemmerechts in het tv-programma 'Adieu God?' nog erg kritisch op de kerk en geloof. Wat is er veranderd? Wat vindt zij in de kerk, en hoe gaat zij om met de kritiek die ze altijd heeft geuit op het christendom? En waarom pleit ze ervoor om het woord 'geloven' af te schaffen?  David Boogerd gaat in gesprek met schrijver Kristien Hemmerechts en vaste gast theoloog Stefan Paas.