Explore every episode of the podcast DE BIEB IS MEER

In deze aflevering duikt Irene Harmsen in de Broeiplaats van Bibliotheek Deventer: een experiment in radicaal luisteren.

Lydia Hazelaar en Kasper Scholten vertellen hoe ze in een wijk zonder sociale voorzieningen (geen buurthuis, maar wel armoede, eenzaamheid en laaggeletterdheid) een community hub opbouwen. Centraal staat: eerst luisteren naar behoeften, dan pas aanbod creëren. 

Bibliotheken staan voor enorme uitdagingen: van AI en digitale soevereiniteit tot maatschappelijke opgaven als democratische weerbaarheid en inclusie. Maar hoe zorgen we ervoor dat bibliotheekmedewerkers hierop voorbereid zijn?

In de nieuwste aflevering van De Bieb is Meer stelt Math Göbbels samen met Janneke van Santen, Jonne Vulperhorst, Anke ten Brinke, Frank Huysmans en Irene Harmsen vragen die elke bibliotheekprofessional zou moeten beantwoorden:

- Hoe creëren we een echte leercultuur in een sector waarin de voormalige bibliotheekacademie verder weg is dan ooit?

- Wat is de basiskennis die elke bibliotheekmedewerker in 2026 moet beheersen? Moet een bibliothecaris nog weten hoe een catalogus werkt? Of is mediawijsheid en AI-geletterdheid belangrijker?

- Hoe voorkomen we dat we de traditionele kennis over het vak verliezen en wat betekent dat voor de kwaliteit van ons werk?

- Hoe balanceren we openheid en veiligheid als bibliotheken steeds vaker geconfronteerd worden met polariserende gesprekken? Moeten we hierin beter getraind worden?

Deze aflevering gaat niet over of we moeten leren, maar over hoe we dat doen in een tijdperk waarin iedere dag weer nieuwe kennis wordt toegevoegd aan wat we al denken te weten. De gasten delen praktijkervaringen, kritische reflecties en toekomstvisies die je aan het denken zetten.

De bibliotheek geldt steeds vaker als succesverhaal: meer bezoekers, meer activiteiten, meer maatschappelijke betekenis. Maar wanneer wordt dat succesverhaal ook een risico?

In deze aflevering spreekt Irene Harmsen met Ronald van Steden, bestuurskundige en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Samen onderzoeken ze de stille revolutie van de bibliotheek: van collectie naar connectie. Een beweging die veel heeft gebracht, maar ook scherpe vragen oproept.

Blijft de bibliotheek nog herkenbaar als bibliotheek wanneer zij steeds meer taken krijgt rond eenzaamheid, digitale overheid, burgerschap, veiligheid, welzijn en community building? Waar ligt de grens tussen bibliotheekwerk en sociaal werk? En wat gebeurt er met belezenheid, collectie, kennis en literaire bemiddeling?

Ook veiligheid komt indringend aan bod. De open, gastvrije bibliotheek is van grote waarde, maar vraagt steeds vaker om professionele begrenzing.

Dit is geen lofzang en geen afrekening, maar een kritisch gesprek over publieke waarde, identiteit en professionele moed. Over wat de bibliotheek is, voor wie zij er is — en wat zij vooral niet moet kwijtraken.

In gesprek met Jantien Borsboom, directeur van PublicSpaces, gaat het geheel en al over digitale soevereiniteit en hoe we aan de greep van Big Tech kunnen ontsnappen. We bespreken ook hoe bibliotheken en individuele burgers kunnen bijdragen aan een digitaal leven met minder invloed van Big Tech. 

Voor praktische tips hoe je als organisatie of als individu kunt beginnen met digitale autonomie, kun je een kijkje nemen in de Kennisbank van PublicSpaces. 

In deze aflevering duiken we dieper in de impact van het Boekenspektakel in Bibliotheek Utrecht. Het is een verhaal over het onverwachte succes, hoe de eerste inleverdag tot een bruisende schrijverscommunity leidde en hoe persoonlijke, en soms ook emotionele verhalen mensen motiveert om te schrijven. Het Boekenspektakel toont hoe verhalen mensen verbinden, of het nu als schrijver, lezer of vrijwilliger is.

In deze aflevering staat het Boekenspektakel in Bibliotheek Neude centraal.

Het Boekenspektakel is een unieke bibliotheek met onuitgegeven manuscripten, waar schrijvers hun werk kunnen delen en lezers onverwachte schatten ontdekken.

We spreken met o.a. Deirdre Carasso, directeur van Bibliotheek Utrecht, over de totstandkoming van het idee en hoe het werkt in de praktijk. We spreken ook met vrijwilligers en een van de schrijvers vertelt zijn levensverhaal. 

In deze aflevering gaan we in op actuele ontwikkelingen op het gebied van book banning in de Verenigde Staten en op de patriottisering van het Russische onderwijs. Daarnaast blikken we terug op discussies naar aanleiding van vertoningen van de film The Librarians bij de OBA en in gesprek met David Lankes in Nootdorp. 

Link naar artikel ‘Verboden boeken in Nederland in boekhandel en bibliotheek. Een deelgeschiedenis’ van Renzo Verwer. 

Als iedereen het zo belangrijk vindt, waarom roept diversiteit en inclusie dan toch zo vaak weerstand en ongemak op? En hoe zorg je dat het geen goed voornemen blijft, maar echt onderdeel wordt van je organisatie? Je hoort het in deze podcast.

In deze aflevering gaan podcastmaker Math Göbbels (De bieb is meer), adviseur Marieke Mulder en HR-medewerker en vrijwilligerscoördinator Louise Barendregt met elkaar in gesprek over wat er nodig is om diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid in de praktijk te brengen. 

Want de intentie is er vaak wel: organisaties willen vooruit, experimenteren met andere vormen van werving en selectie en hebben aandacht voor toegankelijkheid van systemen. Maar de echte uitdaging zit in wat daarna komt: hoe zorg je dat inclusie duurzaam wordt geborgd in je organisatie? Hoe maak je het onderdeel van beleid, leiderschap én dagelijks gedrag? 

Ook gaan ze in op de weerbarstige praktijk. Waar komt weerstand vandaan? Wat vraagt het van medewerkers en leidinggevenden om écht ruimte te maken voor andere perspectieven? En hoe ga je om met het ongemak dat daarbij hoort? 

In deze podcast hoor je wat er al goed gaat, waar nog aandachtspunten liggen en vooral: hoe maak je de stap van goede bedoelingen naar blijvende verandering?  

Wetenschappelijke bronnen 

Naar een inclusieve werkomgeving!

Waarom diversiteitsprogramma’s falen

Het effect van inclusief leiderschap

Relevante literatuur

De inclusiemarathon – Zoë Papaikonomou & Kauthar Bouchallikht

Als alle breinen werken – Saskia Schepers

Het antiracismehandboek – Chanel Matil Lodik

Bronnen van organisaties

Inclusief leiderschapstraject VOB

Word partner – De Normaalste Zaak

Wat is inclusief werkgeven? – De Normaalste Zaak

Kennisplatform inclusief werkgeven – De Normaalste Zaak

Top-10 publicaties – De Normaalste Zaak

In deze aflevering blikken we terug op de dag met David Lankes bij CulturA & Zo in Nootdorp. Tijdens deze bijeenkomst werd de film The Librarians vertoond en gingen bibliotheekprofessionals met elkaar in gesprek over de rol van bibliotheken in een tijd van toenemende druk op informatievrijheid.

Een bijzonder moment was de geëmotioneerde reactie van David Lankes op de film. Hij sprak over trots op bibliothecarissen die, ondanks druk en intimidatie, blijven opkomen voor toegang tot informatie en hun gemeenschap. Tegelijkertijd benadrukte hij dat de uitdagingen groot zijn en dat bibliotheken wereldwijd een belangrijke rol spelen als ‘firewall’ tegen uitsluiting en censuur.

Op 9 maart was bibliotheekgoeroe David Lankes opnieuw in Nederland. Het event vond plaats bij CulturAenZo in Nootdorp en werd mogelijk gemaakt door de vereniging Openbare Bibliotheken. Bibliotheekprofessionals met hem in gesprek naar aanleiding van de film The Librarians en zijn nieuwe boek Triptych.

Twee jaar geleden sprak Lankes al in Nootdorp over de bibliotheek als storyhouse: een plek waar niet alleen collecties centraal staan, maar waar relaties tussen mensen en verhalen binnen een gemeenschap samenkomen. Die gedachte vormt ook nu het vertrekpunt.

Maar de wereld is veranderd.

De afgelopen jaren werden gekenmerkt door geopolitieke spanningen, groeiende polarisatie, toenemende druk op democratische instituties en een explosieve ontwikkeling van technologie zoals AI. In deze aflevering reflecteert Lankes op wat er de afgelopen twee jaar in de Verenigde Staten gebeurde en waarom bibliotheken juist nu een cruciale rol spelen.

In deze aflevering gaat het over de implicaties van de nieuwe bibliotheekwet, inclusief de zorgplicht en planplicht voor gemeenten. Daarnaast bespreken we het regeerakkoord en de kansen voor bibliotheken om zich nog nadrukkelijker in en met wijken te verbinden. 

In deze aflevering kijken Math Göbbels en Irene Harmsen uitgebreid terug op 2025, maken zij de balans op en wagen zich aan een Staat van het Bibliotheekwerk. Geen lijstjes of rankings, maar een reflectie op indrukken, wapenfeiten en urgente maatschappelijke ontwikkelingen. Tot slot kraken zij ook enkele kritische noten en blikken zij vooruit op het komende podcastjaar.

In deze laatste aflevering van 2025 gaan Irene Harmsen en Math Göbbels in gesprek met Erik Boekesteijn over het derde en laatste essay uit het nieuwe boek van David Lankes.

In deze podcast staan zogeheten feral librarians centraal: professionals die het bibliotheekwerk vormgeven binnen én buiten de institutionele kaders. Het gesprek wordt gevoerd in het licht van de documentaire The Librarians, die op 15 december werd vertoond in de KB. De film laat op indringende wijze zien hoe bibliotheken in de Verenigde Staten onder druk staan door politieke en culturele strijd rondom censuur, diversiteit en vrijheid van informatie.

In deze aflevering: 

• ⁠Reflectie op het laatste essay uit Triptych: Librarians and their feral kin
• De impact van The Librarians op het denken over activisme in het bibliotheekvak
• De culturele en politieke strijd rondom bibliotheken in de VS
• Waarom bibliotheken plekken van hoop, verbinding en menselijkheid blijven
• Het belang van opleiding, professionele weerbaarheid en juridische kennis
• Verschillen en overeenkomsten tussen de Amerikaanse en Nederlandse context
• Community librarianship als levend en voortdurend veranderend vak
• De rol van AI, digitale vaardigheden en kritisch denken
• Curatie, programmering en de grenzen van “never say no"
• Huizen van burgerschap, makerspaces en samenwerking met de community
• Verhalen verzamelen, bewaren en vertellen als kern van het bibliotheekwerk
• De toekomst van de feral librarian en de bibliotheek als werk- en leerplaats

In deze aflevering duiken Math en Irene in de documentaire How to Build a Library, vertoond op het IDFA-festival. Ze bespreken hoe twee Keniaanse vrouwen de koloniale Macmillan Memorial Library transformeren tot een bruisend community-centrum. 

Daarnaast praten ze met Erik Boekesteijn over het tweede essay uit David Lankes’ nieuwste boek Triptych: AI, Doom or Dream? Een gesprek over digitale twijfel, kansen voor AI, vocational awe, well-being in bibliotheken en de rol van bibliotheken als gids in een snel veranderende informatiesamenleving.

In deze aflevering interview ik voor de verandering mijn podcastmaatje Irene Harmsen. Zij heeft tijdens een bezoek aan het Verenigd Koninkrijk de documentaire The Librarians al kunnen zien.

Irene vertelt meer over deze krachtige, confronterende documentaire over bibliothecarissen in de Verenigde Staten die midden in een politieke en culturele strijd terecht zijn gekomen. Een verhaal over lege boekenkasten, book bans, extremistische pressiegroepen en de onverwoestbare professionaliteit van librarians die opstaan als hoeders van vrijheid en democratie.

In deze aflevering hoor je:

• waarom book bans in de VS explosief toenemen (van 850 naar bijna 2.500 titels);

• hoe conservatieve bewegingen als Patriot Mobile en Moms for Liberty schoolbibliotheken onder druk zetten;

• hoe bibliothecarissen zoals Evelyn Harper en Amanda Jones worden aangevallen, bedreigd en tóch overeind blijven;

• hoe bibliotheken in Nederland tegenwicht kunnen bieden door bewust verhalen en collecties te tonen.

Deze film laat zien hoe kwetsbaar én hoe essentieel vrije toegang tot kennis is. De podcast nodigt uit tot reflectie: hoe bewaak je als bibliotheekprofessional je rol als cultuurdrager, facilitator en verdediger van democratische waarden?

In deze aflevering spreek ik met Wessel Tiesens, planoloog en pleitbezorger van community building vanuit de mens in plaats van vanuit de stenen. Hij werkte jarenlang aan stedelijke vernieuwing en placemakingprojecten en vertelt hoe hij leerde dat echte verandering begint bij verbinding, luisteren en lef.

Aan de hand van voorbeelden - van moestuinen en buurthuiskamers tot stedelijke transformatie - legt hij uit hoe communities ontstaan, wat er vaak misgaat bij stedelijke planning, en welke lessen openbare bibliotheken hieruit kunnen trekken. 

In aflevering 77 bespreken Math en Irene weer een aantal thema's die met community librarianship te maken hebben. 

De Boekenclub van Diedere Carasso en Menno Hurenkamp (Bibliotheek Utrecht). We bezochten een reeks lezingen over conservatieve denkers en reflecteren op de waarde van samen lezen, dialoog en intellectuele verdieping in de bibliotheek.

Math sprak met Floor Brok, community librarian bij Bibliotheek Eindhoven. Zij vertelt hoe ze een jongerencommunity opzette. Ze begon klein en realiseerde uiteindelijke duurzame relaties met deze doelgroep. 

Tenslotte bespreken we uitgebreid het eerste essay uit het nieuwe boek van David Lankes. Dat doen we samen met Erik Boekesteijn, vriend en collega van Lankes. Hij reflecteert op de rol van bibliotheken na corona, de betekenis van menselijkheid in tijden van AI, en het concept van de feral librarian – de bibliothecaris “by heart”.

In deze aflevering van De Bieb is meer spreek ik met Iris de Graaf, voormalig manager collectie bij Bibliotheek Midden-Brabant, reiziger en gepassioneerd bibliothecaris. Iris deelt haar ervaringen uit binnen- en buitenlandse bibliotheken, van Stockholm tot München, en vertelt hoe community librarianship de kern vormt van de bibliotheek van de toekomst.

Ze benadrukt dat bibliotheken plekken zijn waar verhalen, kennis en mensen samenkomen, zonder drempels of verplichtingen. Community librarianship draait volgens haar om gelijkwaardigheid tussen bibliotheek en inwoner, samenwerken aan programma’s, collecties en waarden, en het serieus nemen van ieders stem. Het vraagt om tijd, vertrouwen en transparantie – en om durf om de “black box” van de bibliotheek te openen en samen te onderzoeken welke waarden richting geven aan keuzes.

Iris pleit ervoor om niet te kiezen tussen collectie of connectie, maar om de collectie in te zetten om connectie met burgers te realiseren: boeken en verhalen blijven de basis van ontmoeting en dialoog. Ze ziet bibliotheken als oefenplaatsen voor democratisch burgerschap, waar moeilijke gesprekken gevoerd mogen worden over thema’s als gelijkheid en diversiteit.

Tot slot roept Iris collega-bibliothecarissen op om vaker bij elkaar in de keuken te kijken, kennis te delen en samen te bouwen aan een toekomst waarin community librarianship niet de uitzondering, maar de norm is. 

Hieronder vind je meer informatie over de bibliotheken en documenten die Iris in deze podcast noemt: 

Bibliotheek Rotterdam: https://www.bibliotheek.rotterdam.nl/. 

Bibliotheek Den Haag: https://www.bibliotheekdenhaag.nl/. 

Internationale Jugendbibliothek in München, Duitsland: https://www.ijb.de/en/home. 

Stadtbücherei Gmunden, in Gmunden, Oostenrijk: https://www.gmunden.bvoe.at/. 

TioTretton in Stockholm, Zweden: https://kulturhusetstadsteatern.se/bibliotek/tiotretton. 

Openbare Bibliotheek Amsterdam: https://oba.nl/nl. 

Bibliotheek Midden-Brabant: https://www.bibliotheekmb.nl/. 

Scriptie voor MA Jeugdliteratuur (Tilburg University): The Four Pre-Conditions of Reading Promotion Aimed at Ten to Thirteen Year-Olds in an International Comparison: Close Case Studies of the Central Library of Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) in Amsterdam and TioTretton in Stockholm, Iris de Graaf (augustus 2013): https://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=131040. 

Kernwaarden van de Collectie , Bibliotheek Midden-Brabant: https://www.bibliotheekmb.nl/dam/site/documenten/240401-kernwaarden-van-de-collectie.pdf. 

Terugblik “In gesprek over onze collectie gezondheid”, Bibliotheek Midden-Brabant (27 februari 2025): https://www.bibliotheekmb.nl/nieuws/25-02/terugblik-in-gesprek-collectie.html. 

Terugblik “Tilburg drukt zich uit over omstreden beeld”, Bibliotheek Midden-Brabant (5 mei 2021): https://www.bibliotheekmb.nl/nieuws/oud-maar-goed/gespreksreeks-peerke-donders.html.

In deze inspirerende aflevering bezoeken Math Göbbels en Irene Harmsen een bijeenkomst van Community Librarians on Tour. Ze zijn te gast bij de Mienskip Bibliotheek in Lemmer, één van de bibliotheken die genomineerd is voor Beste Bibliotheek van Nederland. 

Aan tafel zitten: 

- Grietje Vaartjes, één van de drijvende krachten achter de Mienskip Bibliotheek

- Lonneke Jans, adviseur leven lang leren bij Cubiss

- Mike Warners, programmamaker bij Bibliotheek Zuid-Kennemerland

Samen onderzoeken ze wat een bibliotheek tot een echte gemeenschap maakt. De gasten bespreken hoe bibliotheken zich ontwikkelen van traditionele uitleencentra tot plekken van ontmoeting, leren en participatie. Samen bespreken zij hoe je  een community opzet en wat de do's en don'ts daarbij zijn. Grietje vertelt uitgebreid hoe haar team in Lemmer met lokale bewoners samen een plek heeft gebouwd waar iedereen zich gezien voelt. Mike vertelt over hoe je inwoners de sleutels van de bibliotheek in handen geeft en wat daarvoor nodig is. Lonneke komt op voor de beroepsgroep van Community Librarians en doet een belangrijke oproep. 

Andere belangrijke inzichten:

- Het succes van een community librarian meet je niet in cijfers, maar in verbinding en eigenaarschap.

- De bibliotheek is de ultieme derde plek: toegankelijk, veilig en van iedereen.

- Er is behoefte aan erkenning en duidelijke functiebeschrijvingen voor community librarians, zonder lokale vrijheid te verliezen.

- Verandering vraagt visie én vertrouwen — van bovenaf en van onderop.

Afsluitend is er een oproep aan bibliotheekprofessionals om zich te verbinden aan het netwerk van Community Librarians en samen te bouwen aan de bibliotheek van de toekomst: een plek waar mensen, verhalen en gemeenschappen samenkomen.

In deze aflevering staat de Portugese aanpak rondom leesbevordering centraal en ben ik in gesprek met:

- Dia Wesseling, adviseur educatie bij Probiblio

- Kitty Rijkers, adjunct-directeur bij OBS de Tweemaster in Capelle aan den IJssel

- Bart Droogers, specialist de Bibliotheek op school po bij Stichting Lezen

- Esther Erdtsieck, educatiemanager bij Bibliotheek aan den IJssel

Deze enthousiaste professionals delen hun inzichten over structurele samenwerking tussen school en bibliotheek, de rol van boeken en de overheid die leesbevordering aldaar een handje helpt. 

Wat kunnen bibliotheken leren van moedig leiderschap en hoe dragen zij bij aan een veilige en inclusieve samenleving?

In aflevering 73 van De Bieb is Meer duiken we in twee actuele thema’s die bibliotheken raken en verbinden:

Erna Winters (KB en president EBLIDA) vertelt over de IFLA-conferentie 2025 in Kazachstand en wat toekomstgericht leiderschap voor bibliotheken wereldwijd. 

Met Ronald Huizer (KB) gaan we in op veiligheid in de publieke ruimte en waarom de campagne 'Wij eisen de nacht op' aansluit op de kernwaarden van bibliotheken.

In deze aflevering van De Bieb is Meer duikt ik samen met auteur Marjoleine Molenaar in de fascinerende wereld van verboden boeken. Marjoleine schreef het boek "Verboden boeken", waarin zij 24 verhalen vertelt over over boeken die door de tijd heen op verschillende plekken verboden zijn. Van Harry Potter tot de Koran, van prentenboeken tot het brailleschrift: elk verhaal onthult unieke motieven achter censuur, zoals macht, religie en seksualiteit.

Wil je weten hoe bibliotheken omgaan met controverse, welke lessen er te trekken zijn uit het verleden, en waarom het gesprek over verboden boeken nooit ophoudt? Luister dan nu naar deze aflevering!

In deze bruisende aflevering blikken we terug op het Nationale Bibliotheekcongres 2025. Deze aflevering zit vol met interviews, ontmoetingen en initiatieven. 

Thema’s die langskomen: 

• Community librarianship: is het een vak of een hype? 
• Structurele bekostiging vs. tijdelijke subsidies 
• Een gratis knipbeurt met verbinding
• Het faciliteren van gesprekken die schuren, zonder zelf kleur te bekennen
• Internationale solidariteit in het bibliotheekveld

Wat als de bibliotheek niet alleen een plek is voor boeken, maar voor echte ontmoetingen en maatschappelijke verandering?Waarom lukt het sommige bibliotheken wél om inwoners écht eigenaar te maken van hun activiteiten? Durven bibliotheken het aan om het gesprek aan te gaan over gevoelige maatschappelijke kwesties, of blijven ze liever op veilig terrein? 

In deze speciale aflevering, opgenomen tijdens het Nationale Bibliotheekcongres in Utrecht, duiken we dieper in de wereld van community librarianship in Nederland. Wat betekent het om als bibliotheek bruggen te bouwen tussen je organisatie en de lokale gemeenschap? 

We praten met drie community librarians die op het punt staan af te studeren aan de post-HBO opleiding Community Librarianship. Ze delen hun ervaringen over het werken met lokale gemeenschappen, participatie en co-creatie. Hoe zorg je ervoor dat inwoners zich mede-eigenaar voelen van bibliotheekactiviteiten?

Ook gaan we in op recent onderzoek naar community librarianship: wat zijn de eerste bevindingen en wat valt op? 

In deze aflevering duiken Math Göbbels en Irene Harmsen in actuele en urgente thema’s in bibliotheekland. Ze bespreken de opkomst van bewonersbibliotheken zoals de "bibliotoop" in Eindhoven, reflecteren kritisch op de maatschappelijke impact ervan en pleiten voor meer verbinding en debat in de bibliotheek. 

Daarnaast praten ze met zorg én strijdlust over de ontwikkelingen in de VS waar bibliotheken, boeken en bibliothecarissen onder druk staan. Wat kunnen wij in Nederland hiervan leren? En wat moeten wij nu doen?

Verder:

• Verboden boeken en het indrukwekkende boek De Grote Boekenroof

• De filosofie van de kroeg als inspiratiebron voor de bibliotheek

Deze aflevering biedt een indringend en actueel inkijkje in de bedreigingen waar bibliotheken wereldwijd mee te maken hebben. David Lankes analyseert met passie en helderheid hoe bibliotheken in de VS onder druk staan en benadrukt hoe belangrijk het is om als bibliotheek niet weg te kijken.

Zijn oproep tot gemeenschap, verbinding en moed raakt iedere bibliotheekprofessional én betrokken burger. Een must-listen voor iedereen die gelooft in de kracht van informatievrijheid en de rol van bibliotheken in het beschermen van democratische waarden.

Een urgent, persoonlijk en inspirerend gesprek over de rol van bibliotheken in een polariserende wereld.

In deze aflevering ben ik in gesprek met Alice Vlaanderen, directeur-bestuurder van Bibliotheek Rotterdam. 

In het gesprek, dat al bijna een geleden is opgenomen, blikt zij terug op haar eerste jaar aan het roer van een van de grootste bibliotheken van het land moet vanuit dat perspectief beluisterd worden. Het gesprek van toen blijkt nog erg actueel en relevant. 

Alice deelt openhartig wat haar verraste in de sector, wat haar drijft en hoe haar liefde voor complexiteit én samenwerking haar koers bepaalt. 

We duiken in de uitdagingen van een stad met 170 nationaliteiten, in de kracht van community-librarians, en in hoe bibliotheken méér kunnen zijn dan uitleenplekken - namelijk ontmoetingsplekken, leeromgevingen en motoren voor maatschappelijke verandering. Alice pleit voor meer onderlinge kennisdeling, een stevige professionele houding én een gezonde dosis humor en lef.

Of het nu gaat om een jongerenvloer op vrijdag, een reizend handwerktapijt of digitale weerbaarheid: de bibliotheek is in beweging. Maar de grote vraag blijft: sluiten we voldoende aan bij wat écht leeft in de stad?

Luister en laat je inspireren door het verhaal van deze grootse bibliotheek. 

In deze aflevering duikt Math met Irene Harmsen in de grote thema’s van deze tijd: leiderschap in de bibliotheeksector, de impact van maatschappelijke ontwikkelingen zoals Project 2025 in de VS, en de vergelijking van de bibliotheek als ‘derde plek’ met de kroeg. 

We bespreken:

✅ Mark Dekkers’ analyse van bibliotheken in crisistijd en de lessen die we kunnen leren uit de geschiedenis.

✅ Leiderschap in de sector, met inzichten van Peter van Eyck over de rol van de bibliotheek binnen OCW.

✅ De toekomst van lezen en leesbevordering, met een kritische blik op de financiering en effectiviteit.

✅ Community Librarians als leiders, met een inspirerend verhaal van Fons Steggink over hoe bibliotheken lokale kracht kunnen mobiliseren.

✅ Het boek van de maand: "Filosofie van de Kroeg" van Hans Schnitzler, en hoe de dynamiek van een kroeg verrassende inzichten biedt voor de bibliotheek van de toekomst.

💡 Heb jij ideeën of ervaringen? Deel ze met ons! Stuur een bericht via info@onderzoekmeteffect.nl.

Hoe kunnen we 1,7 miljard euro – 4% van de OCW-begroting – inzetten voor informeel leren en een leven lang ontwikkelen?

Hoe rusten we 17 miljoen mensen uit met de juiste digitale vaardigheden in een snel veranderend online landschap?

Welke rol spelen bibliotheken in de toekomst als ontmoetingsplekken voor educatie, debat en maatschappelijke betrokkenheid?

Peter van Eijk nam onlangs afscheid van de bibliotheeksector. Op basis van twee eerdere podcasts met hem heb ik een korte hommage aan hem en zijn visie op bibliotheekwerk samengesteld. 

In deze aflevering staan onder andere de volgende vragen centraal:  

• Hoe transformeer je een traditionele bibliotheek tot een maatschappelijke bibliotheek die midden in de gemeenschap staat?
• Welke leiderschapskwaliteiten zijn nodig om een organisatie door (cultuur)verandering te loodsen?
• Hoe kunnen bibliotheken actief bijdragen aan het bevorderen van geletterdheid en gemeenschapsvorming?

Drie interessante inzichten uit het gesprek:

• Leiderschap begint bij zelfbewustzijn. Fons Steggink benadrukt dat een leider niet alleen anderen begeleidt, maar vooral zichzelf goed moet kennen om effectief te kunnen sturen.
• Een bibliotheek is meer dan boeken. In Horst en de Maas en Venray is de bibliotheek een smeltkroes van cultuur, welzijn en educatie, waar verschillende maatschappelijke organisaties samenwerken.
• Verandering vraagt om schuring. Volgens Stegink moet je verandering ook fysiek ‘voelen’. Zonder wrijving geen glans, en zonder spanning geen vooruitgang.

In deze inspirerende aflevering spreek ik met Fons Steggink, de jonge en openhartige directeur-bestuurder van BiblioNu. Hij deelt zijn inzichten over leiderschap, organisatieverandering en de toekomst van de maatschappelijke bibliotheek. Een gesprek over groei, visie en de kracht van samenwerking.

🔗 Heb je zelf een verhaal over bibliotheken en innovatie? Neem contact op via info@onderzoekmeteffect.nl.

Drie kernvragen in deze aflevering:

1. Hoe helpt Stichting Het Begint met Taal praktijkleerders om hun Nederlands te verbeteren?

2. Welke rol spelen vrijwilligers en werkgevers bij het versterken van taalvaardigheden?

3. Hoe kan de impact van taalcoaching effectief worden gemeten?

In deze aflevering spreek ik met Hanna Hosselet, specialist op het gebied van taalcoaching en vrijwilligersmanagement en tegenwoordig werkzaam als trainer bij Stichting Het Begint met Taal. We bespreken het belang van taal als verbindende factor en hoe de stichting taalleerders ondersteunt bij het leren en oefenen van de Nederlandse taal.

Hanna legt uit hoe Het Begint met Taal werkt als overkoepelende organisatie voor vrijwilligers en taalinitiatieven, met inmiddels zo’n 300 aangesloten organisaties. Ze benadrukt dat taalcoaching niet draait om grammatica, maar vooral om praktijkgericht oefenen en zelfvertrouwen opbouwen.

Daarnaast komt de rol van werkgevers aan bod: hoe kunnen zij hun medewerkers ondersteunen in taalontwikkeling? Initiatieven zoals Taalbuddy's op het werk helpen collega’s om samen te oefenen en werkgerelateerde taalvaardigheden te versterken.

Tot slot wordt besproken hoe bibliotheken en taalhuizen de effectiviteit van hun programma’s kunnen meten, bijvoorbeeld met het registratiesysteem MATCH, en waarom Nederland, vergeleken met andere Europese landen, nog veel meer zou kunnen investeren in basisvaardigheden.

Belangrijke inzichten:

• Vrijwilligers spelen een cruciale rol bij taalontwikkeling, maar samenwerking met professionals is essentieel.

• Werkgevers profiteren van taalondersteuning voor werknemers, zowel in productiviteit als tevredenheid.

• Impact meten is niet alleen een kwestie van aantallen, maar ook van persoonlijke vooruitgang en zelfvertrouwen.

🎙 Luister naar deze aflevering en ontdek hoe taalcoaching een wereld van verschil maakt!

In deze aflevering van De Bieb is Meer duiken we in de wereld van leesbevordering en de uitdagingen rondom laaggeletterdheid in Nederland. Mijn gast, Boudewijn van der Lecq, deelt zijn inzichten uit het onderzoek dat hij in opdracht van het ministerie van OCW uitvoerde naar de effectiviteit van leesoffensieven.

Hoe zorgen we ervoor dat kinderen niet alleen leren lezen, maar ook lezen met plezier en motivatie? Waarom hebben leesoffensieven een sterke lokale kracht, maar een kwetsbare financiële basis? En hoe speelt de bibliotheek een cruciale rol als verbindende factor tussen kinderopvang, onderwijs en andere partijen?

We bespreken de noodzaak van structurele samenwerking en duurzame financiering, én waarom tijdelijke subsidies onvoldoende zijn om een groot maatschappelijk probleem als laaggeletterdheid aan te pakken. Boudewijn reflecteert op succesvolle voorbeelden en deelt praktische tips voor leesoffensieven om hun impact te vergroten.

Deze aflevering biedt een inspirerende kijk op hoe bibliotheken, onderwijsinstellingen en beleidsmakers samen de strijd tegen laaggeletterdheid kunnen aangaan. Een must-listen voor iedereen die zich inzet voor een geletterde toekomst. 

Meer weten of wil je jouw verhaal delen? Neem contact op via info@onderzoekmeteffect.nl. Veel luisterplezier!

Hoe kan een bibliotheek écht bijdragen aan de strijd tegen eenzaamheid? Waarom zou een bibliothecaris zich als activist moeten opstellen? Wat leren we van de revolutionaire ideeën van David Lankes over de rol van de bibliotheek?

In deze aflevering van De Bieb is Meer staat de invloed van David Lankes centraal, een internationale bibliotheekdenker met een revolutionaire kijk op de toekomst van bibliotheken. Math Göbbels en Irene Harmsen reflecteren op zijn inspirerende bezoek van vorig jaar, waarin hij het belang van de bibliotheek als maatschappelijke spil benadrukte. Lankes moedigt bibliothecarissen aan om buiten de traditionele kaders te denken en hun rol te zien als activisten die maatschappelijke verandering stimuleren.

Van de aanpak van eenzaamheid tot de vraag hoe bibliotheken zich kunnen aanpassen aan de uitdagingen van kunstmatige intelligentie: de aflevering zit boordevol inzichten en praktische ideeën. Het idee van "community librarianship" komt uitgebreid aan bod, waarbij bibliotheken niet alleen een fysieke plek zijn, maar juist een plek waar menselijke verbinding en kennisdeling centraal staan.

De kracht van deze aflevering ligt in het uitlichten van hoe bibliotheken een actieve rol kunnen spelen in het versterken van gemeenschappen en het bevorderen van democratische waarden. Lankes’ uitspraak "I am in the conversational business" vormt de kern van zijn missie: bibliothecarissen moeten gesprekspartners en veranderaars zijn. Een boeiende aflevering die je aan het denken zet over de toekomst van bibliotheken en hun maatschappelijke impact.

Luister en laat je inspireren door deze unieke visie!

In deze aflevering kun je luisteren naar de speech van David Lankes tijdens zijn dag bij CulturA & Zo in Nootdorp, de eerste Community Library in Nederland. 

Tijdens zijn speech speelt hij met het aanwezige publiek en zet hij de toon voor het interactieve vervolg van deze dag. Hij gaat dan ook in discussie met het publiek. Om die discussie begrijpelijk te maken voor de mensen die niet aanwezig konden zijn, is - zonder afbreuk te doen aan de inhoud ervan - hier en daar geknipt en geplakt. Voor de mensen die aanwezig waren: het woord 'kliek' is eruit, maar hopelijk niet uit jullie 'memories'. 

Deze speciale podcastaflevering is gemaakt door Math Göbbels en Irene Harmsen met professor David Lankes, de visionaire bibliotheekgoeroe uit Amerika. 

We spraken met hem over de transformatie van het werk van de bibliothecaris. Niet de gebouwen doen er toe, maar bibliothecarissen met een missie.

Volgens Prof. David Lankes is het verbeteren van de samenleving door het faciliteren van kenniscreatie in hun gemeenschap, de missie van bibliothecarissen. Lankes: "Deze missie is overigens ook terug te vinden bij andere beroepsgroepen".

Wat we nodig hebben in onze maatschappij, dat zijn bibliothecarissen die waardegedreven zijn in hun ambitie en hun wijze van werken. Zij zullen moeten leren hoe zij mensen in een wereld met informatietechnologie leren omgaan met de toekomst via Artificial Intelligence. Juist nu is het tijd dat bibliothecarissen laten zien hoe je leren, openheid, diversiteit, intellectuele eerlijkheid (niet onbevooroordeeld), intellectuele vrijheid en veiligheid kunt waarborgen in de maatschappij. 

De nieuwe bibliothecaris is buitengedreven. Anderen toegang geven tot kennis en motivatie om te leren, in gemeenschappen verbinding zoeken en gelegenheden met mensen samen organiseren om elkaar te begrijpen en te waarderen. De bibliotheek heeft de toekomst. Het is de plek in de stad of het dorp met openbare toegang, waar kennis in mensen en collecties aanwezig is, waar de omgeving veilig is en waar motivatie vleugels krijgt.

De Vereniging van bibliotheken in Nederland investeert in de toekomst. Met een opleidingsprogramma voor bibliothecarissen zorgt zij voor een breed en divers aanbod. Het gedachtegoed van Lankes is het uitgangspunt van de succesvolle post-hbo opleiding Community Librarian: https://www.bibliotheekcampus.nl/#/library. 

In deze teaser een klein voorproefje op de podcast gemaakt door Irene Harmsen en Math Göbbels met professor R. David Lankes.

We vroegen hem het volgende: 'In hoeverre vindt u dat alle bibliothecarissen een hogere beroeps- of universitaire opleiding zouden moeten hebben?

Lankes gelooft dat je bibliothecaris kunt worden in de praktijk. In essentie gaat het om informatie, de transitie van informatie en de inzet daarvan door individuen, door netwerken en gemeenschappen. 

Als een van de weinige landen in de wereld, is er in Nederland geen bacheloropleiding meer voor bibliothecarissen vanuit het onderwijsstelsel. Het is aan de sector om haar opleidingsprogramma's voor de bibliothecaris zodanig theoretisch en praktisch in te richten met een erkend accreditatiestelsel door de branche zelf. 

Een toekomstbestendige bibliotheek die haar maatschappelijke waarden wil overdragen zorgt voor een brede deskundigheid van bibliothecarissen.

In deze teaser een klein voorproefje op de podcast gemaakt door Irene Harmsen en Math Göbbels met professor R. David Lankes, de bibliotheekvisionair die momenteel ons land bezoekt. 

Lankes: "Bibliotheken hebben een missie om de maatschappij te verbeteren. Dus waarom zouden bibliotheken dan niet op een positieve manier technologie omarmen en helpen vormgeven".

David Lankes heeft een optimistische kijk op de toekomst en hoe we als mensheid in regie blijven, terwijl we elkaar helpen onszelf te ontwikkelen. 

Eindelijk spreek ik met Mark Deckers, in het werkend bestaan bestuurssecretaris bij Rijnbrink. In zijn vrije tijd schrijft hij blogs en boeken over openbare bibliotheken in oorlogstijd. 

Zijn nieuwste boek speelt zich af bij de toenmalige bibliotheek in Apeldoorn. Het gaat over zaken die ons bevattingsvermogen nog steeds te boven gaan. Hij schrijft niet alleen over een principiële directrice en een moedig bestuurder, maar het boek geeft ook een historische inkijkje in de organisatie van het bibliotheekwerk in die jaren.

In deze aflevering spreek ik met Stella Leenders, Nederlands eerste boekenzoeker. Een tijd geleden alweer kwam zij in het nieuws met de gedachte dat iedere school een boekenzoeker verdient. 

Stella vertelt haar verhaal achter het ontstaan van de boekenzoeker en laat zien hoe zij heel pragmatisch en met gezond boerenverstand bezig is met het bevorderen van lezen en leesplezier. 

Gezien, gehoord worden en mee kunnen doen

In deze nieuwe podcast, gemaakt in opdracht van Stichting BibliotheekWerk, voer ik samen met inspirator en adviseur Halima el Hajoui - Özen en wetenschapper Lise-Lotte Geutjes een open gesprek over diversiteit en inclusie onder personeel en binnen teams bij bibliotheken. Hoe staat het er voor bij bibliotheken? Wat werkt wetenschappelijk gezien om diversiteit en inclusie in de organisatie te vergroten? Hoe werkt ‘includeren’, waar begin je, en kunnen we het ongemak in het gesprek over diversiteit en inclusie eigenlijk wel aan? Lise-Lotte en Halima geven tips over waar je kunt beginnen, het belang van de juiste kennis, de rol van leidinggevenden en hoe je de (eerste, mogelijk kleine) stappen kunt zetten.

In de eerste aflevering van seizoen 3 spreek ik met Matthijs van de Berg, directeur Kennis van de Inspectie Onderwijs. Ik spreek  met hem over de staat van het onderwijs en wat nodig is om het vraagstuk van laaggeletterdheid aan te pakken. Uiteraard spreken we ook over de inspectie zelf en hun nadruk op stimulerend toezicht. 

Matthijs is zeer belezen en deelt zijn samenvattingen van boeken en andere interessante bijdragen dan ook regelmatig op LinkedIn. 

In deze laatste aflevering van 2023 spreek ik uitgebreid en anders dan anders met de minst stoffige archivaris van Nederland. Sylvia Bakker kennen we als voorzitter van de Raad van Toezicht van Bibliotheek Waterland en haar rol als host in podcast What the bieb.

Daarnaast is ze archivaris van beroep, doet dit ook voor de VVD en verzamelt thuis ook van alles en nog wat.  

Met Sylvia spreek ik over het beroep van archivaris, waarom het zo belangrijk is om te bewaren en wat bibliotheken allemaal kunnen met de archiefschatten die Nederland rijk is. 

In deze podcast wordt verslag gedaan van de tweede studiereis die in 2023 plaatsvond naar Storyhouse in Chester. Met een ander reisgezelschap komen we weer nieuwe inzichten tegen over de toepassing van het aansprekende concept in Nederland.

Ik sprak met Alice Vlaanderen (directeur-bestuurder van Bibliotheek Rotterdam), Agmar van Rijn (strategisch beleidsadviseur van Biblionet Groningen) en Paul Adels (directeur-bestuurder van Theek5). 

Deze podcast is gemaakt in opdracht van de Koninklijke Bibliotheek. Ik ben de KB ook zeer erkentelijk voor de soepele samenwerking en de podcastgasten voor het snelle schakelen. 

Stichting Lezen viert dit jaar haar 35 jarig jubileum als de organisatie die staat voor leesbevordering en literatuureducatie. Daartoe organiseerde zij op 5 april 2023 het jaarlijkse congres Lezen Centraal. 

Deze aflevering bevat een impressie van twee bijdrages die gaan over de vraag op welke knoppen we kunnen drukken om jeugd en jongeren weer meer aan het lezen te krijgen. Achtereenvolgens komen Eliane Segers, Roel van Steensel en Anne-Christien Tammes aan bod met waardevolle presentaties. 

In deze aflevering spreek ik met Maria Genova, auteur van boeken waarin onrecht en misstanden aan de kaak worden gesteld. Haar laatste boek Chatbotboy, een boek voor jeugd en jongeren, beschrijft een mooi liefdesverhaal en de rol van ChatGPT hierin. Met Maria ga ik uitgebreid in op de mogelijkheden en gevaren van ChatGPT en de rol die bibliotheken daarbij kunnen spelen.

In deze aflevering gaat het over de opleiding Community Librarian. Aan het woord zijn docent Irene Harmsen (Onderwijsnext) en projectleider Brancheopleiding Jannie van Vugt (VOB). Het gesprek gaat niet alleen over nut en inhoud van deze opleiding, maar ook over de voorwaarden om te komen tot een echte Community Library. 

In de week dat de Koninklijke Bibliotheek haar 225-jarig jubileum viert, spreek ik met een van de directieteamleden. Met veel enthousiasme legt Martijn Kleppe uit waar onze Nationale Bibliotheek van is en hoe deze zich verhoudt tot het netwerk van openbare bibliotheken.

Stiekem heeft de KB zich digitaal doorontwikkeld en kan terecht gesproken worden van onze nationale trots binnen het Nederlandse informatielandschap.

Martijn Kleppe spreekt verder over de Wekelijkse signaleringen die hij via LinkedIn de wereld in stuurt.  

In gesprek met Rineke van Daalen gaan we in op het sociologisch perspectief op lezen. Aan de hand van drie scholen die zij onderzocht heeft wordt duidelijk dat er verschillen zijn qua manier waarop leesonderwijs vormgegeven wordt. Daarnaast vertelt Rineke dat voor het vergroten van leesplezier het lezen als sociale activiteit opgepakt kan worden.

In opdracht van CBCT, het certificeringsbureau voor Bibliotheken, Cultuur en Taal, sprak ik een tijd geleden met directeur-bestuurder Nadine Stolk van de Hillegomse muziekschool over certificering. 

Met Nadine Stolk en een tweetal auditoren van CBCT mocht ik vier podcasts maken over de normen Middelen, Mensen, Samenwerking en Producten & diensten van het certificeringskader Kwaliteit in Beeld. 

Omdat er nog genoeg interessant audiomateriaal over was, mocht ik - met toestemming van Nadine Stolk en CBCT - een nieuwe podcast maken over hoe de Hillegomse muziekschool het certificeringstraject heeft aangepakt. Ze gaat niet alleen in op nut en noodzaak van certificering, maar ook hoe zij de certificeringsnormen heeft toegepast binnen een een kleine organisatie. 

In deze aflevering spreek ik met de prijswinnaars van de podcastwedstrijd op het Stella Maris College in Meerssen. De podcastwedstrijd was onderdeel van een project waarbij middelbare scholieren verleid werden om hun schoolopdrachten voor vakken als Nederlands, Engels en CKV door middel van een podcast te maken. 

De prijswinnaars zijn drie leerlingen die een drieluik maakten over de oorlog in Oekraïne. Ik sprak met hen over hoe ze op het idee zijn gekomen, wat ze hebben gedaan om de podcasts te maken en wat ze ervan vonden om het te doen. 

Hieronder tref je de links naar de drie podcasts:

• Oekraïne: historische aspecten van de oorlog
• Oekraïne: de rol van propaganda  
• Oekraïne: het vluchtelingenvraagstuk