مدتها بود خیز گرفته بودیم که درباره دستدرازی فرهنگی بگوییم. اما هر بار از هیبت ماجرا عقب مینشستیم تا اینکه بالاخره دل به دریا زدیم. ادعا نداریم که همه جنبههای دستاندازی فرهنگی و ربط آن به دنیای فشن را گفتیم و حل و فصل کردیم اما دست کم در گفتگو را باز کردیم. بهانه این گفتگو در گرفتن بحث دوباره درباره کارزار تبلیغاتی زار برند درسا و نیز استفاده برندهای دیگر از حضور اقلیتها در تبلیغات بلک فرایدی بود ولی این بحث همچنان ادامه دارد و ما به ضرورت باز هم به این موضوع بازمیگردیم. این تنها قسمت اول است. از آتفه ، ترنج و فرنوش که در این بحث شرکت کردند و دینا که سوالش موجب پدید آمدن این بحث شد سپاسگزاریم.
دست اندازی فرهنگی یا کالچرال اپروپرییشن چیست ؟
«Cultural appropriation» یا دست درازی فرهنگی یعنی اینکه یک فرد یا گروه (معمولاً از فرهنگی که قدرت/نفوذ اجتماعی بیشتری دارد) عنصر یا عناصر یک فرهنگ دیگر را برمیدارد و استفاده میکند، بدون اینکه زمینه، معنا، تاریخ یا حساسیتهای آن فرهنگ را درست بشناسد یا رعایت کند—و گاهی هم از آن سود میبرد، در حالی که خودِ افراد آن فرهنگ ممکن است بابت همان چیز مسخره شوند، تبعیض ببینند یا کنار گذاشته شوند.
این مفهوم دقیقاً چه میگوید؟
تصاحب فرهنگی معمولاً دربارهی چیزهایی مثل اینهاست:
- لباسها و پوششهای سنتی
- مدل مو و نمادهای ظاهری
- موسیقی، رقص، هنر و سبکهای زیباییشناسی
- نمادهای مذهبی یا آیینی
- زبان، اصطلاحات، یا لهجهها
- غذا یا آیینهای مرتبط با یک جامعه
نکتهی کلیدی این است که مسئله فقط «استفاده کردن» نیست؛ مسئله نابرابری قدرت و بیتوجهی به معنا و زمینه است.
تفاوت با «تبادل فرهنگی» چیست؟
همهی تعاملهای فرهنگی لزوماً بد نیستند. معمولاً این سه مفهوم از هم تفکیک میشوند:
۱) تبادل/تعامل فرهنگی (Cultural exchange)
وقتی دو فرهنگ با احترام، شناخت، و در شرایط نسبتاً برابر از هم یاد میگیرند و الهام میگیرند (مثلاً همکاری هنری با مشارکت واقعی اعضای آن فرهنگ).
چه چیزهایی معمولاً باعث میشود یک کار «تصاحب فرهنگی» تلقی شود؟
مثالهای ساده برای فهم بهتر (کلی و غیرشخصی)
آیا همیشه بد است؟
اگر کسی میخواهد محترمانه از یک عنصر فرهنگی استفاده کند، چه کارهایی کمک میکند؟