Explorez tous les épisodes du podcast Znak na głos
| Titre | Date | Durée | |
|---|---|---|---|
| Filozofia da ci fach w ręku | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 20 Aug 2026 | 00:59:03 | |
Czy filozofia da Ci fach w ręku? Czy dziś jeszcze jest doczegoś potrzebna? I czy pomoże w leczeniu nowotworów? Amerykańscy badacze Michael Prinzing i Michael Vazquezprzeanalizowali dane z 30 lat dotyczące ponad pół miliona studentek i studentów – i okazało się, że to właśnie absolwenci filozofii najlepiej ze wszystkich 60 przebadanych kierunków wypadają w testach na myślenie logiczne i zdolności werbalne. Co więcej, to nie tylko efekt selekcji: studia rzeczywiście uczą myśleć precyzyjniej. Tymczasem – jak alarmuje w „The Atlantic” Rose Horowitch – corazmniej Amerykanów potrafi streścić choćby kilkustronicowy tekst. Czy w epoce, która traci zdolność czytania ze zrozumieniem, filozoficzny trening staje się luksusem, na który nie ma już popytu, czy wręcz przeciwnie – tym cenniejszą umiejętnością? W najnowszym „Polowaniu na idee” – na zakończenie sezonu – wracamy do własnych studiów filozoficznych i zastanawiamy się, do czego tak naprawdę przydaje się filozofia: czy uczy nas myśleć samodzielnie, czy daje pracę,czy może – jak chciał Wittgenstein – pokazuje musze, jak wyjść z muchołapki? I jak kontakt z filozofią naprawdę nas zmienia. Zapraszamy do słuchania! Bibliografia:
Spis treści: (00:08:57) Marzyciele i fachowcy na kampusie (00:24:30) Jak lepiej czytać? (00:44:33) Po co dziś filozofia, czyli o poszerzaniu serca (00:56:45) Droga, z której się nie wraca | |||
| Pulitzer dla „Angel Down”, Salman Rushdie w Łodzi i Bella Tofifest | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 01 Jul 2026 | 00:50:21 | |
„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Poznaliśmy tegorocznych laureatów Pulitzera. Literackie wyróżnienie otrzymał w tym roku autor powieści grozy. Z badań Nielsena wynika, że horror literacki to dziś najdynamiczniej rozwijający i sprzedający się gatunek w krajach anglosaskich. O czym opowiada „Angel Down” i czy horror to słowo niegodne Pulitzera? O jednym z jak dotąd największych zaskoczeń literackich roku rozmawiam z Robertem Ziębińskim. Jednym z gości tegorocznych Igrzysk Wolności będzie Salman Rushdie, pisarz od lat stający w obronie słowa, sam objęty fatwą po publikacji „Szatańskich wersetów”. Ktojeszcze zawita do Łodzi w ramach 13. edycji Igrzysk? O programie, temacie przewodnim i roli kultury w kształtowaniu demokracji opowiada Leszek Jażdżewski.
W trzeciej rozmowie wraz z Kafką Jaworską zapraszamy do Torunia, gdzie z końcem czerwca rozpoczął się Bella Tofifest, czyli święto kina słynące z promowania debiutów reżyserskich (choć nie tylko). Poza pokazami widzowie będą mięli okazję spotkać się z twórcami: w Toruniu odbędzie się też polska premiera „Minotaura”, tegorocznego laureata Grand Prix z Cannes. Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Jak polubić swoje przyszłe „ja”? | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 26 Jun 2026 | 01:01:44 | |
Czy powinniśmy często myśleć o przyszłości, czy żyć raczej „tu” i „teraz”? Dlaczego nasze przyszłe „ja” traktujemy jak kogoś obcego? Kim są longtermiści, wpływowi filozofowie przyszłości hołubieni w Dolinie Krzemowej? Amerykański psycholog Hal Hershfield twierdzi, że gdy myślimy o sobie z przyszłości, nasz mózg traktuje to jak myślenie o kimś obcym. Dlatego zachęca, żeby zwizualizować sobie swoje „przyszłe ja”: postarzając zdjęcia za pomocą AI albo pisząc list do samego siebie z przyszłości. Dzięki trosce o swoją przyszłość mamy być bowiem bogatsi, zdrowsi, a nawet... bardziej moralni. Tymczasem słynny filozof Derek Parfit przekonuje, że koncept przyszłego „ja” jest wątpliwy, bo wynika z założenia, że istnieje w nas jakaś trwała substancja. Może więc przyszłe „ja” to rzeczywiście ktoś obcy, o którego możemy dbać jedynie tak jak o wszystkich innych ludzi? W najnowszym „Polowaniu na idee” przyglądamy się naszemu myśleniu o przyszłości – zarówno o przyszłości własnej, jak i longtermistycznych spekulacjach o przyszłości ludzkości. Zastanawiamy się, w jakie pułapki myślowe popadamy, dlaczego historia futurologii to historia klęsk i czy myślenie o przyszłości może stać się ćwiczeniem duchowym. Zapraszamy do słuchania! Bibliografia:
| |||
| Nowy Gospodinow, 66. Krakowski Festiwal Filmowy i Carrington w Warszawie | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 03 Jun 2026 | 00:55:27 | |
„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Na gruncie literatury: premiera nowej książki jednego z laureatów międzynarodowego Bookera. Georgi Gospodinow już za kilka tygodni będzie gościł w Polsce na Górach Literatury, a 1 lipca polscy czytelnicy dostaną do rąk tłumaczenie kolejnej jego książki: zbioru opowiadań „I wszystko stało się księżycem” (Wydawnictwo Literackie). O książce rozmawiamy z tłumaczką prozy Gospodinowa, Magdaleną Pytlak. Z końcem maja rozpoczął się 66. Krakowski Festiwal Filmowy. To najstarszy w Polsce festiwal poświęcony dokumentowi, animacji i krótkiemu metrażowi. Wydarzenie potrwa do 7 czerwca. Jednym z głównych tematów tegorocznej edycji jest cyfrowy świat, a także sztuczna inteligencja. O tym, dlaczego warto udać się do Krakowa, opowiadają Barbara Orlicz-Szczypuła i Anita Piotrowska, dyrektorki wydarzenia. Sztuka jako akt oporu. Z końcem czerwca w warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej otwarcie wystawy, która rzuca nowe światło na twórczość surrealistyczną na świecie i w Polsce. Zaprezentowane zostaną dzieła m.in. Pabla Picassa i Leonory Carrington. W szczegóły wystawy „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” wprowadza nas jedna z kuratorek, Magda Lipska. W odcinku: (01:30) Nowy Gospodinow, czyli „I wszystko stało się księżycem” (19:24) Jubileusz KFF-u, czyli najstarszy festiwal filmowy w Polsce (40:40) Surrealistyczna Warszawa. „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” już wkrótce w MSN Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Dlaczego zawsze masz rację? | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 30 Apr 2026 | 01:03:30 | |
Dlaczego wydaje ci się, że zawsze masz rację? Czy zmiana zdania jest świadomym aktem woli, czy raczej czymś, na co nie mamy większego wpływu? Czemu fakty nie zmieniają naszych przekonań? John Maynard Keynes twierdził, że „zmienia zdanie wtedy, gdy zmieniają się fakty” i choć brzmi to rozsądnie, to badania z psychologii poznawczej pokazują, że jesteśmy wyposażeni w cały arsenał mechanizmów obronnych, które chronią nasze poglądy przed nowymi informacjami. Bardziej jak w tym zdaniu, które chyba błędnie przypisuje się Heglowi: „jeżeli fakty nie zgadzają się z teorią, tym gorzej dla faktów”. Z reguły wolimy trzymać się starego zdania – czy tego chcemy, czy nie. Gdy ktoś uderza w nasze głębsze przekonania – religijne, polityczne, światopoglądowe – bywa to bolesne: nie tyle chodzi o zmianę opinii w jednej sprawie, ile zagrożona jest cała nasza opowieść o własnym „ja”. Mimo tego zależy nam na skutecznym przekonywaniu do własnej racji, przeciąganiu na swoją stronę. Michał Jędrzejek i Karol Kleczka w kolejnym odcinku „Polowania na idee” zastanawiają się, jak robić to uczciwie – z szacunkiem dla wiedzy i dla naszych rozmówców. Spis treści: (00:08:57) Trzy częste pułapki myślenia (00:24:30) Czyje są twoje przekonania? (00:44:33) Kiedy zmieniliśmy zdanie (ale tak naprawdę) (00:56:45) Jak zmienić czyjeś zdanie? W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Karola z kwietniowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/mam-zawsze-racje/ - J. Barnes, Changing My Mind, London 2025. - J. Barnes, Poczucie kresu, tłum. J. Kabat, Warszawa 2012. - K. Fejfer, Wiem, że wszystko wiem, Miesięcznik „Znak” nr 821, październik 2023. - P. Fernbach, S. Sloman, The Knowledge Illusion. Why We Never Think Alone, New York 2017. - M. Gogol, Martwe dusze, tłum. W. Broniewski, wiele wydań. - J. Haidt, Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli polityka i religia, tłum. T. Bieroń, Poznań 2012. - E. Kolbert, Why Facts Don’t Change Our Minds, „The New Yorker”, 27 lutego 2017. - T.S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tłum. M. Szczubiałka, J. Nowotniak i H. Ostromęcka, Warszawa 2012. - J.-W. van Prooijen, K.M. Douglas, Conspiracy theories as part of history: The role of societal crisis situations, „European Journal of Social Psychology” vol. 10 (3), 2017. - L. Wittgenstein, O pewności, tłum. M. Sady, W. Sady, Warszawa 1993. Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Najsmutniejsze zdanie w literaturze, Rzeki Literatury i „Nikt was tu nie chce” | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 24 Apr 2026 | 00:48:17 | |
Niebawem do rąk polskich czytelników trafi tłumaczenie powieści „Flesh”. To opowieść o tym, co to znaczy być męskim ciałem we współczesnym świecie. Proza surowa – bo taka właśnie ma być. David Szalay, autor znany już w Polsce, został za nią uhonorowany Nagrodą Bookera. Jak przyznaje Dobromiła Jankowska, polska tłumaczka jego książek, zdanie wieńczące tę opowieść było jednym z najsmutniejszych zdań w literaturze, jakie przyszło jej tłumaczyć. O czym opowiada „Ciało” i co warto wiedzieć o twórczości Szalaya? W odcinku rozmawiamy też o pierwszej edycji Festiwalu Rzeki Literatury – nowym wydarzeniu na festiwalowej mapie Polski. Jak podkreśla Irek Grin, dyrektor festiwalu, Rzeki i Góry Literatury to dwa odrębne byty, które będą rządzić się swoimi prawami. Jak zapowiada, podczas tegorocznych edycji będzie można przedpremierowo wysłuchać fragmentu najnowszej powieści Olgi Tokarczuk (która ukaże się w październiku tego roku). Czym są współczesne terytoria i dlaczego warto na nowo pytać dziś o to, co znaczy tożsamość? Na gruncie sztuki zapraszamy do warszawskiej Zachęty. Z końcem maja zostanie tu zaprezentowana wystawa Krzysztofa Gila „Nikt was tu nie chce”. Artysta, sam romskiego pochodzenia, nie ma ambicji, by objaśniać, jacy Romowie są bądź nie są. Jego prace nie są prośbą o akceptację – sztuka ta przede wszystkim obnaża uniwersalne mechanizmy wykluczenia. Jak zapowiada producentka wystaw w Zachęcie, Dominika Kaszewska, na wystawie nie wszystko będzie tym, czym może wydawać się na pierwszy rzut oka. „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. W odcinku: (02:00) „Flesh” Davida Szalaya. Dlaczego otrzymała Nagrodę Bookera? (18:02) Irek Grin o Festiwalu Rzeki Literatury i tym jak mają się do Gór? (37:17) Czym jest gettoizacja? Wystawa „Nikt was tu nie chce” w Zachęcie Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Maciek Myśliwiec: Kosmos i przezwyciężanie kryzysów | Czterdziestolatek | Mateusz Burzyk | 15 Apr 2026 | 01:12:14 | |
Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. W czwartym odcinku rozmawiam z Maćkiem Myśliwcem, szefem Space Agency, ekspertem branży kosmicznej i popularyzatorem nauki. Nawigacja, baterie słoneczne, ale też filtry do wody, koce termiczne, poduszki z pianką memory czy popularne rzepy w butach dla dzieci – to rozwiązania, które z technologii kosmicznych przyswoiliśmy do codziennego życia. Czy warto inwestować w sektor technologii kosmicznych? Dlaczego to ważne, by dzieci marzyły o byciu astronautą? Ale rozmawiamy także o przezwyciężaniu całkiem przyziemnych kryzysów, o doświadczeniu depresji i o tym, jak zebrać siły, by się z nią mierzyć. „Czterdziestolatek” to inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. Spis treści: (00:04:10) Jak zachować radość ze swojej pracy? (00:06:53) Co robi polski biznes w sektorze kosmicznym? (00:12:59) Po co latać w Kosmos? Pożytki masz na co dzień (00:25:28) Wujek Sławosz. Jak inspirują polscy astronauci? (00:37:39) Chcieć rzeczy niemożliwych - wychowanie z pasją (00:47:25) Doświadczenie depresji - komu mogę pomóc? (01:01:18) Lista 40 rzeczy do odhaczenia na 40. urodziny Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| "Moi przyjaciele", "Requiem dla snu" i słońce wschodzi na Zachodzie | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 27 Mar 2026 | 00:44:23 | |
We wrocławskim Pawilonie Czterech Kopuł można zobaczyć wystawę "Wschód słońca na Zachodzie". To prezentacja twórczości trzech współczesnych artystów urodzonych w Japonii, którzy na początku swoich karier podjęli decyzję o przeprowadzce do Europy. We Wrocławiu spotkali się po raz pierwszy. Jaką historię opowiadają ich prace? By nadrobić "Requiem dla snu", jako nastolatek uciekł ze szkoły, by obejrzeć film na wypożyczonym DVD. Jakub Skrzywanek opowiada nam o przygotowaniach do premiery najnowszego spektaklu – o czym dzisiaj mogłoby być "Requiem dla snu"? Jak podkreśla reżyser: tytułowe dream czyta bardziej jako marzenie niż sen. A rozmawiając o marzeniach, warto zadać sobie pytanie o to, czego nam brakuje. "Jestem Libijczykiem, ale jestem też kimś innym". Na gruncie literatury wraz z tłumaczką Hanną Jankowską rozmawiamy o przekładzie najnowszej książki Hishama Matara. Autor, laureat Pulitzera, przyznał w jednym z wywiadów, że pierwszy akapit tej powieści nosił w sobie przez lata, zanim w końcu postanowił go rozwinąć. "Moi przyjaciele" uchodzą za najbardziej polityczną z jego książek. Czy polski czytelnik będzie w stanie przejrzeć się w tej historii? „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. W odcinku: (01:30) „Wschód słońca na Zachodzie”, czyli Japonia we Wrocławiu. Rozmowa z kuratorką Iwoną Dorotą Bigos (12:33) „Requiem dla snu” i Jakub Skrzywanek w Teatrze Studio (27:46) Booker, Orwell i „Moi przyjaciele”. Najnowsza powieść Hishama Matara Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Kiedy czujesz flow | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 20 Mar 2026 | 00:57:26 | |
Są chwile, gdy przestajesz myśleć o sobie - godziny mijają jak minuty, a umysł skupia się na tym jedynym działaniu. Czy to na parkiecie, przy szachownicy, podczas improwizacji jazzowej, czy w trakcie wspinaczki, może nawet w pracy. To flow czyli "przepływ", zjawisko opisane przez psychologa Mihálya Csíkszentmihályiego, który przez lata poszukiwał odpowiedzi na pytanie: kiedy czujesz się naprawdę żywy? W najnowszym odcinku "Polowania na Idee" Michał Jędrzejek i Karol Kleczka przyglądają się temu, czym są "optymalne doświadczenia" i gdzie ukrywają się najlepsze chwile naszego życia. Tropią flow w filozofii futbolu, rozmawiają o tym, dlaczego głęboka satysfakcja rodzi się z wysiłku i skupienia, a nie z relaksu. Zastanawiają się nad "ciemną stroną" przepływu: czy flow może stać się pułapką autooptymalizacji i zniewolenia w pracy? Immanuel Kant zachwycał się niebem gwiaździstym i prawem moralnym, dlatego próbując złapać flow pytamy o pokrewne pojęcia: zachwytu, zdumienia czy wzniosłości. Emocji podstawowych, będących na granicy między znanym i nowym. Razem wędrujemy po mapie doświadczeń, bez których życie traci kolory: chwil pochłonięcia, zaskoczenia i fascynacji. Spis treści: (02:18) Najlepsze momenty twojego życia (10:12) Z czego składa się flow (22:40) Pożytki z niepokoju (32:01) Ciemne strony flow (44:57) Zachwyt, zdumienie i namiętności duszy W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Michała z marcowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/kiedy-czujesz-flow/ - M. Balaska, Anxiety and Wonder. On Being Human, London 2024. - S. Critchley, What We Think About When We Think About Football, London 2017. - H. de Cruz, Wonderstruck. How Wonder and Awe Shape the Way We Think, Princeton 2024. - M. Csíkszentmihályi, Flow. Stan przepływu, tłum. A. Haduła, Łódź 2024. - T. Jackson, Postwzrost. Życie po kapitalizmie, tłum. J. Grygieńć, E. Bieńczyk, Toruń 2024. - S. Kotler, The Art of the Impossible, New York 2021. - A. Sikora, Jak wyjść z siebie, Kraków 2026 (w przygotowaniu). - B. Soderman, Against flow. Video Games and The Flowing Subject, Cambridge-Massachussetts 2021. Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Basia Kłosińska: sztuka jedzenia i gościnności | Czterdziestolatek | Mateusz Burzyk | 13 Mar 2026 | 01:11:58 | |
Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. W trzecim odcinku rozmawiam z Basią Kłosińską, restauratorką, współwłaścicielką restauracji Lupo Pasta Fresca i Baru Wozownia, która istotnie kształtuje warszawską scenę kulinarną. Mówi się, że restauracja to trudny biznes, ale... ważniejsze od gotowania i organizacji pracy w knajpie jest sztuka gościnności i ucztowania. „Najbardziej lubię te imprezy, które sama organizuję” - mówi Basia. A to dlatego – dodaje – że „po prostu uwielbiam ludzi gościć”. Jak wyćwiczyć doświadczenia smaku? Czym jest dyplomacja kulinarna? Co pozwala zachować w biznesie bliskość i autentyczność? „Czterdziestolatek” to inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. Spis treści: (00:03:10) Od PKP do rozkręcania modnej knajpy (00:11:30) Co jest ważne przy otwarciu restauracji? (00:17:40) Gotowanie, czyli odpoczynek i wyciszenie (00:22:00) Jak nauczyć się doświadczenia smaku? (00:28:26) Zmysły i autentyczność w sztuce kulinarnej (00:34:00) Smak to język kultury, czyli trochę o dyplomacji kulinarnej (00:40:18) Bliskość i motywacja w biznesie (00:50:45) Przestrzenie nieoczywiste i tworzenie modnych miejsc (01:00:00) Presja czterdziestki? Realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Osobista Szapocznikow, wielki "Solenoid" i Rebecca Solnit w teatrze | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 27 Feb 2026 | 00:50:35 | |
„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Wiosną przypada setna rocznica urodzin Aliny Szapocznikow. Jedną z form upamiętnienia twórczości wybitnej rzeźbiarki będzie przygotowywana w Krakowie wystawa „Szapocznikow. Osobista”. Dlaczego warto dziś wracać do tej twórczości i czy sztuka jest najlepszym językiem do wyrażenia tego, co niewysławiane? Na gruncie literatury przenosimy się do Rumunii. W dziwnym domu w kształcie parowca niedoszły pisarz spędza życie na tworzeniu w swojej głowie alternatywnych rzeczywistości, zapisywaniu snów i koszmarów w szalonym dzienniku. Blisko 10 lat po rumuńskiej premierze polscy czytelnicy otrzymują w 2026 roku do rąk tłumaczenie książki „Solenoid”, powieści uchodzącej za opus magnum Mircei Cărtărescu. O wyjątkowości tej prozy rozmawiamy z tłumaczką, Joanną Kornaś-Warwas. Książkę wydał ArtRage. Książka znajduje się także w centrum trzeciej premiery. Pod koniec marca w Teatrze Narodowym w Warszawie odbędzie się premiera sztuki „Mężczyźni objaśniają mi świat”. Czy głośne teksty Rebeki Solnit – autorki, za sprawą której przez świat przeszła fala ruchu #metoo, a do języka weszło określenie „mansplainingu” – mają dziś wciąż coś do zaoferowania na gruncie feminizmu? O sztuce rozmawiamy z reżyserką, Klaudią Gębską oraz z dramaturgiem, Patrykiem Kozłowskim. W odcinku: (01:15) Kuratorka Agata Małodobry o wystawie „Szapocznikow. Osobista” (15:54) „Solenoid” i Mircea Cărtărescu. Czy Rumun dostanie Nobla? (33:32) „Mężczyźni objaśniają mi świat” w Teatrze Narodowym. Czego uczy Rebecca Solnit? Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Test na g*wno wartą pracę | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 20 Feb 2026 | 00:58:25 | |
Średnio spędzamy w niej aż 80 tys. godzin, a mimo to rzadko poddajemy ją egzystencjalnej refleksji, dopóki nie zostaniemy przyparci do muru prostym pytaniem: „czy lubisz to, co robisz?”. Praca – dla jednych to spełnianie marzeń, dla innych siermiężna konieczność, którą bez większej straty (oprócz wypłaty!) mógłby zastąpić prosty algorytm. Jak zmienia Ciebie: daje drogę do samorealizacji, czy raczej prowadzi w pułapki bezwzględnego za*ierdolu, w którym zdrowy podział czasu pracy i odpoczynku zanika? W najnowszym odcinku „Polowania na Idee” Karol Kleczka i Michał Jędrzejek analizują napięcie między ambicjami moralnymi, a brutalną koniecznością opłacenia rachunków. Zastanawiają się, dlaczego zawody o największym znaczeniu społecznym – te oparte na opiece i relacji – są systemowo czynione niewidzialnymi i najsłabiej opłacanymi. Pytają na czym polega fenomen bullshit jobs, czyli prac bez sensu, których istnienie domaga się jednak ciągłego usprawiedliwienia. Wyruszamy w intelektualną podróż przez głośne diagnozy Davida Graebera o zjawisku „g*ówno wartych” prac, po matematyczny pragmatyzm ruchu efektywnego altruizmu spod znaku „80,000 Hours”. Szukamy nadziei w „pracy emocjonalnej” i nowym paradygmacie wspólnotowości, dowartościowując pracę opiekuńczą. Zastanawiamy się jak odkryć, w którym momencie twoja praca traci sens – i ten moment być może wyprzedzić. Spis treści: (01:45) Praca jako tożsamość (10:47) Co tworzy dobrą pracę? (23:08) Jakie prace są "bez sensu"? (42:30) Niewidzialne etaty i praca opiekuńcza (49:54) Bardzo potrzebna utopia W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Karola Kleczki z lutowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/mniej-mailowania-wiecej-gadania/ - Jonathan Crary, 24/7. Późny kapitalizm i celowość snu, tłum. D. Żukowski, Kraków 2022. - Wiesławiec Deluxe, Każda praca hańbi. Pozdrowienia z późnego kapitalizmu, Kraków 2022. - Olga Gitkiewicz, Co się stało z naszą pracą, „Znak”, wrzesień 2025, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/co-sie-stalo-z-nasza-praca/ - David Graeber, Praca bez sensu. Teoria, tłum. M. Denderski, Warszawa 2019. - David Graeber, The Revolt of The Caring Classes [w:] Ultimate Hidden Truth of the World. Essays, New York 2024. - Jan Lucassen, Historia pracy. Nowe dzieje ludzkości, tłum. T. Markiewka, Kraków 2023. - Rose Hackman, Praca emocjonalna. Jak niewidzialna praca kształtuje nasze życie i jak poznać się na własnej sile, tłum. A. Paszkowska, Warszawa 2025. - Zuzanna Kowalczyk, Czy jesteśmy swoją pracą, „Pismo”, maj 2024 r., https://magazynpismo.pl/idee/esej/czy-jestesmy-swoja-praca-zuzanna-kowalczyk/ - Will McAskill, Doing Good Better, New York 2015. Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Adrian Wolny: o sztucznej inteligencji i leku na raka | Czterdziestolatek | Mateusz Burzyk | 06 Feb 2026 | 00:50:48 | |
Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. Inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. W drugim odcinku spotkałem się z Adrianem Wolnym, programistą i ekspertem wizji maszynowej, który uzyskał doktorat na prestiżowym Uniwersytecie w Heidelbergu w Niemczech, a następnie kilka lat pracował badawczo na EMBL-u, czyli w najbardziej zaawansowanym laboratorium biologii molekularnej w Europie. Dziś mieszka w Berlinie i jest członkiem grupy szukającej leków na raka dla firmy farmaceutycznej Bayer. Przyglądamy się roli sztucznej inteligencji w badaniach naukowych, głównie jej wykorzystaniu w pracy nad rozwojem nowych leków. Dyskutujemy o obawach, jakie wiążą się z AI, np. w jakich zadaniach możesz zastąpić człowieka? Zastanawiamy się nad moralnym aspektem naszej pracy, a więc czy przynosi ona komuś pożytek. I oczywiście, jak w każdym odcinku „Czerdziestolatka”, sprawdzamy, co pozwala odpocząć od pracy i dobrze funkcjonować. Krótkie wyjaśnienie: w naszej rozmowie stosujemy momentami uproszczenia, np. używając słowa „rak” jako skrótu dla chorób nowotworowych. Nie zawsze jest to ścisłe z punktu widzenia onkologii, ale pozwalało zachować płynność rozmowy.
Spis treści: (03:10) Czym jest wizja maszynowa? (05:45) Jak AI wykorzystywana jest w naukach biologicznych? (09:29) Jakie są możliwe ścieżki rozwoju programisty w dobie AI? (14:30) Sztuczne inteligencja wykorzystana do rozwoju leków (20:26) Czy maszyny zastąpią patomorfologów? (24:23) Jakich leków na raka możemy się spodziewać? (26:50) Kwestia „ciężaru wiedzy” i wyzwania w komunikowaniu odkryć naukowych (31:28) Jak sztuczna inteligencja przyspiesza programowanie i w jakich zadaniach możesz zastąpić informatyka lub tłumacza? (40:31) Ambicja moralna: czy nasza praca przynosi jakieś pożytki innym ludziom? (42:50) Czy wiek to tylko liczba? Przeszkody i pożytki z życiowego doświadczenia (47:55) Co pozwala odpocząć od pracy i dobrze funkcjonować? Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Saunders, Sasnalowie i "Języki z wody" | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 30 Jan 2026 | 00:52:21 | |
„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje - i rozmowy o tytułach, o których wkrótce będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Z końcem stycznia w USA ukazała się najnowsza książka Georga Saundersa. „Vigil” to druga powieść w dorobku tego pisarza. Pierwsza, „Lincoln w Bardo”, została nagrodzona Bookerem. „Vigil” — powieść w tłumaczeniu Agi Zano, ukaże się w Polsce jesienią nakładem Wydawnictwa Znak — to rodzaj literackiego ostrzeżenia. Nie jest to jednak rodzaj radykalnej satyry, do której pisarz przyzwyczaił nas w ostatnich latach. W nowej powieści Saunders ponownie zabiera nas do świata, w którym kluczowym momentem życia okazuje się sama śmierć. O książce rozmawiamy z Justyną Sobolewską. Po literaturę, i to nie byle jaką, sięgnęli też Anka i Wilhelm Sasnalowie. Ich najnowszy film, „Człowiek do wszystkiego”, to przeniesiona na ekran opowieść Roberta Walsera o człowieku zniewolonym. Joseph Marti jest jak guzik na luźnej nitce, to typ bohatera nieważnego — funkcjonującego gdzieś na obrzeżach rzeczywistości. Co się stanie, gdy osoba o takiej kondycji zdoła w końcu nitkę zerwać? O filmie rozmawiamy wraz z twórcami w krakowskiej pracowni Wilhelma Sasnala. Na gruncie sztuki zaglądamy do warszawskiej Zachęty. W trakcie prób udaje się nam porozmawiać z Ewą Chomicką, jedną z kuratorek instalacji „Języki z wody”, jaka zostanie w tym roku zaprezentowana w ramach Pawilonu Polskiego na 61. Biennale Sztuki w Wenecji. Projekt eksploruje język migowy oraz dźwięki wydawane przez wieloryby. Instalacja stworzona przez Bognę Burską i Daniela Kotowskiego to rodzaj artystycznego poszukiwania godności na gruncie języków — choć niekoniecznie tych, którymi większość przywykła komunikować się na co dzień. W odcinku: (01:35) Justyna Sobolewska i najnowsza powieść George'a Saundersa (17:05) Anka i Wilhelm Sasnalowie o „Człowieku do wszystkiego”, czyli filmowej adaptacji Roberta Walsera (35:50) Ewa Chomicka, kuratorka instalacji „Języki z wody”, o dziele, które zaprezentuje w Pawilonie Polskim na 61. Biennale Sztuki w Wenecji Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Jak te kwiaty | z Ursulą Wirtz rozmawia Justyna Dąbrowska | ZNAK 848 | 28 Jan 2026 | 00:13:34 | |
„Rozmawiamy o wszystkim. O przeszłości, naszych szczęśliwych chwilach, a także o wielkiej niewiadomej, która nas czeka. Pytamy: jak to będzie? Czy coś przetrwa poza ciałem? Czasami mój ukochany mówi do mnie: »Będę czekał na ciebie po drugiej stronie«” Całość przeczytasz tutaj 👉https://www.miesiecznik.znak.com.pl/jak-te-kwiaty/ Tekst przeczytała dla Was: Małgorzata DzięciołowskaŚledźcie nasze profile w social mediach, już wkrótce więcej niespodzianek audio https://www.instagram.com/miesiecznik_znak | |||
| Nic do ukrycia | Krzysztof Kornas | ZNAK 848 | 28 Jan 2026 | 00:24:08 | |
„Dawny aparat inwigilacji, choć jego pole manipulacji było szerokie, skupiał się na utrzymaniu władzy i na kontroli obywatela w relacji z państwem. Dzisiejszy nadzór ingeruje w to, co najbardziej osobiste. »Nic« do ukrycia nie jest pustką – to rezerwuar niepewności, ryzyka, kontrowersji czy kreatywności. To przestrzeń ex nihilo, w której możemy popełniać błędy bez świadków” - pisze Krzysztof Kornas w styczniowym numerze Miesięcznika „Znak”. Całość przeczytasz tutaj 👉https://www.miesiecznik.znak.com.pl/nic-do-ukrycia/ Tekst przeczytała dla Was: Katarzyna NiedzielskaŚledźcie nasze profile w social mediach, już wkrótce więcej niespodzianek audio https://www.instagram.com/miesiecznik_znak | |||
| Czy rodzice są wampirami? | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 23 Jan 2026 | 01:04:32 | |
Czy sprowadzenie dziecka na świat w obliczu katastrofy klimatycznej jest niemoralne? Dlaczego tak rzadko pytamy o powody zostania rodzicem, uznając to za „biologiczną oczywistość”? W czym decyzja o rodzicielstwie przypomina przemianę w wampira? I jak pomóc dzieciom w nauce „wielkich cnót”, by nie stały się zakładnikami lęku przed życiem? Rodzicielstwo – dla jednych najwyższa forma bezinteresownej miłości, dla innych projektowanie własnych lęków na kogoś, kto nie mógł wyrazić zgody na istnienie. W najnowszym odcinku „Polowania na Idee” Karol Kleczka i Michał Jędrzejek z perspektywy ojców i filozofów przyglądają się tej prawdopodobnie najważniejszej decyzji w życiu. Nie tylko dla dziecka, lecz również dla ciebie. Wyruszamy w podróż od radykalnego pesymizmu Davida Benatara, przez koncepcje doświadczeń transformujących Laurie Ann Paul, aż po poruszające i budujące teksty Natalii Ginzburg czy Karla Ovego Knausgårda. Spis treści: (00:55) Co się udało milenialsom? (05:28) Dlaczego zdecydowaliście się na dziecko? (23:55) Antynatalizm, czyli czy lepiej bez dzieci (38:10) Jak to jest być wampirem (49:46) Małe (i wielkie) cnoty, pisarskie inspiracje i ulubiona komedia romantyczna Michała W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Michała Jędrzejka ze styczniowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/jak-to-jest-byc-wampirem/ - David Benatar, Najlepiej – nie urodzić się. Zaistnienie jako krzywda, tłum. P. Gołębiowski, Kraków 2023. - Marc Boutavant, Astrid Desbordes, Polcia i Helcia. Wielka przygoda, tłum. J. Mulczyk-Skarżyński, Warszawa 2018. - Michael Chabon, Pops. Fatherhood in pieces, London-New York 2018 - Natalia Ginzburg, Małe cnoty, tłum. W. Korzeniecka, Warszawa 2025 - Lucy Jones, Jak rodzi się matka, „Znak”, sierpień 2025 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/matczynienie-wstep/ - Karl Ove Knausgaard, cykl Cztery pory roku, tłum. M. Skoczko-Nakielska, Kraków 2016-2017 - Karl Ove Knausgaard w rozmowie z Karolem Kleczką, Moje dzieci nie należą do mnie, "Znak", styczeń 2025, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/moje-dzieci-nie-naleza-do-mnie/ - Saul Kripke, Nazywanie a konieczność, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa 2021 - Alicja Neumann-Karpińska, Doświadczenie transformujące w ujęciu Laurie A. Paul, „Analiza i Egzystencja”, 2025 (71) - Christine Overall, Why Have Children? The Ethical Debate, Cambridge-London 2012 - L. A. Paul, Transformative Experience, Oxford 2014 - Joshua Rothman, Nie urodzić się wcale, „Znak”, styczeń 2020 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/benatar-nie-urodzic-sie-wcale/ - Maurice Sendak, Tam, gdzie żyją dzikie stwory, tłum. J. Jedryas, Warszawa 2014 - Agata Sikora, Lepiej by nie? Dylematy rozmnażania, „Znak”, styczeń 2025 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/lepiej-by-nie-dylematy-rozmnazania/ - Mikołaj Starzyński, Przeciw złudzeniom. Antynatalizm i jego argumenty, „Znak”, styczeń 2020 r., https://www.miesiecznik.znak.com.pl/przeciw-zludzeniom-antynatalizm-i-jego-argumenty/ Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Mira Marcinów: o zmianie, sprawczości i akceptacji | Czterdziestolatek | Mateusz Burzyk | 09 Jan 2026 | 01:07:34 | |
Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. Inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. Z Mirą Marcinów, pisarką, filozofką, psycholożką, autorką książek m.in. „Bezmatek” i „Historia polskiego szaleństwa”, wykładowczynią w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, próbujemy rozstrzygnąć, gdzie lepiej inwestować energię: w pracę nad sobą czy w zmianę świata? Dyskutujemy o pożytkach z prowadzenia dziennika ikonfrontowania się ze sobą, gdy miało się 6, 17 czy 28 lat. Szukamy momentów, które nas zmieniły i czym różnią się od tego, co wyobrażaliśmy sobie, gdy byliśmy młodsi. O tym, dlaczego w żadnym wieku nie wolno odmawiać sobie spełniania marzeń, nawet jeśli to podróż dookoła świata. I wreszcie – zastanawiamy się, jak z przytupem i sensem celebrować 40-ste i inne cezury wiekowe.
Krótki spis treści: (00:02) Postanowienia noworoczne – czy to ma sens? (00:07) Co zmieniać: siebie czy świat? (00:22) O sprawczości i akceptacji tego, co od nas niezależne (00:33) Czy mając 6, 17 czy 40 lat jesteśmy wciąż tą samą osobą? (00:55) Jak z przytupem i sensem celebrować 40 i inne cezury wiekowe? | |||
| Pynchon, Warlikowski i "Miasto Kobiet" | Przed premierą | Amelia Sarnowska | 29 Dec 2025 | 00:39:00 | |
„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje - i rozmowy o tytułach, o których wkrótce będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Jednym ze słów roku w polskim środowisku literackim został„Tęczon”, jak przyjęło się mówić o wydaniu poprawionego tłumaczenia monumentalnej „Tęczy grawitacji” Thomasa Pynchona. 88-letni pisarz, jeden z najważniejszych przedstawicieli amerykańskiej awangardy XX wieku, po 12 latach powraca z nową powieścią. Książkę „Shadow ticket” przekłada obecnie na język polski Piotr Siemion. Na czym polega fenomen pisarski Pynchona i co jego najnowsza książka, powieść o narodzinach dyktatury, mówi nam o współczesności? Kryzys dotyka również tożsamość europejską. Na początku stycznia w warszawskim Nowym Teatrze odbędzie się premiera „Europy” w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego. W nowej sztuce reżyser bada problem odpowiedzialności i winy, zakorzeniając nowożytne konflikty w tradycji tragedii greckiej. Na co dziś pozwala taka optyka i do jakiej Europy zabiera nas Warlikowski? Temat niesprawiedliwości, ale i kluczowe pytanie o to, w jakim miejscu swojej historii znalazł się dziś feminizm, znalazły się w centrum wystawy „Miasto Kobiet”, jaka zainaugurowała kolejny rok działalności Muzeum Sztuki Nowoczesnej. W „Mieście kobiet” można usłyszeć głosy i perspektywy, które odnoszą się do znanych i ugruntowanych tematów badawczych związanych ze sztuką tworzoną przez artystki, ale także pytają, czy feminizm musi wymyślać współczesny świat na nowo - i o kogo tak naprawdę walczą dziś artystki? W odcinku: (00:43) Piotr Siemion opowiada o Thomasie Pynchonie #Pynchon (18:01) dramaturg Piotr Gruszczyński o „Europie” Krzysztofa Warlikowskiego #Warlikowski (28:14) kuratorki Michalina Sablik i Vera Zalutskaya o „Mieście Kobiet” w MSN Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Dla wszystkich, którzy nie lubią świąt | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 19 Dec 2025 | 00:52:01 | |
Czy zdarzyło się Wam uczestniczyć w Wigilii tylko ze względu na kogoś bliskiego? Jak w święta poczuć się jak w domu niezależnie od tego czy się wierzy, czy nie? Dlaczego się w nie angażować, chociaż towarzyszący im konsumpcyjny przepych może przytłaczać? Czy w świecie zdominowanym przez narcyzm rytuał może uczyć bliskości? Rytuały - powtarzalne gesty, których nie potrafimy racjonalnie wyjaśnić, czy techniki zadomowienia? W świątecznym odcinku "Polowania na Idee" zapraszamy w podróż od śląskiego wigilijnego stołu, przez eseje Byung-Chul Hana i Ludwiga Wittgensteina, aż po poruszające przemyślenia Nicka Cave’a. Dowiedz się, jak rytuały stabilizują nasze życie i stają się potrzebnymi narzędziami w coraz bardziej wyobcowanym świecie. Spis treści dla leniwców: (00:25) Czy odwiedził cię Święty Mikołaj? (02:49) Święta niewierzących (17:15) Rytuał, czyli wspólnota bez słów (29:10) Czy da się w pojedynkę? Prywatne rytuały (42:40) Jak świętować bez nadmiaru? W odcinku wspominamy poniższe lektury:
Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Jak sprawić, by rozmowa stała się naprawdę ciekawa? | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 21 Nov 2025 | 00:44:04 | |
Czy dobra rozmowa to talent, sztuka, czy może filozoficzna dyscyplina? Co odróżnia rozmowę, która nas wciąga, od takiej, która tylko zapełnia ciszę? Michał Jędrzejek i Karol Kleczka dyskutują, czy w codziennych pogawędkach da się ukryć wielkie idee - i jak nie utknąć w rozmowach o pogodzie, bolących zębach czy planach na wakacje. Czy można rozmawiać o ludziach i wydarzeniach tak, by nie zgubiły się w tym sens, refleksja i głębia? Od Sokratesa, przez paryskie salony, po Eleanor Roosevelt i Davida Bohma, od plotek po dialog - ten odcinek pokazuje, jak małymi pytaniami otworzyć drogę do wielkich tematów. W odcinku wspominamy poniższe lektury: - Felieton Michała: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/o-czym-rozmawiac/ - David Bohm, Dialog, tłum. K.Gurczyńska-Sady, Warszawa 2023 - Benedetta Craveri, Złoty wiek konwersacji, tłum. K. Żaboklicki, Warszawa 2009 - Michael Hebb, Porozmawiajmy o śmierci przy kolacji, tłum. M. Koziej, Warszawa 2019 - Stephen Miller, Conversation. A History of a Declining Art, New Haven 2006 - Stephanie Ross, How do good conversations work? Philosophy has something to say https://psyche.co/ideas/how-do-good-conversations-work-philosophy-has-something-to-say Wstęp do odcinka znajdziesz w felietonie Michała https://www.miesiecznik.znak.com.pl/o-czym-rozmawiac/ Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Dlaczego potrzebujemy nudy? | Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek & Karol Kleczka | 24 Oct 2025 | 00:34:48 | |
Nuda to luksus. Czym innym jest się nudzić, a czym innym czytać nudną książkę (albo słuchać nudnego podcastu). Ale nie nudzić się wcale? To niebezpieczny sygnał, objaw choroby – ucieczki od siebie, pisze Karol Kleczka we wprowadzającym felietonie z październikowego "Znaku". Wraz z Michałem Jędrzejkiem szukają sensu w bezczynności — od Brodskiego i Pascala po Byung-Chul Hana i Arystotelesa. Kiedy ostatnio tak naprawdę się nudziliście? Dlaczego lepiej się nudzić, niż nie? Czego słuchać w trakcie spaceru żeby najlepiej odpocząć? W odcinku wspominamy poniższe lektury: - Felieton Karola: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/prosze-o-nude/ - Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. D. Gromska, wiele wydań. - Josif Brodski, Pochwała nudy, tłum. A. Kołyszko, Kraków 2016. - Nicholas Carr w rozmowie z Krzysztofem Kornasem, Technologie, którymi myślimy, „Znak”, czerwiec 2021, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/technologie-ktorymi-myslimy/ - Małgorzata Halber, Czy naprawdę tęsknimy za nudą?, „Znak”, wrzesień 2025 https://www.miesiecznik.znak.com.pl/czy-naprawde-tesknimy-za-nuda/ - Byung-Chul Han, Vita contemplativa albo o bezczynności [w:] Duch nadziei i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Warszawa 2025 - David Nobbs, Upadek i wzlot Reginalda Perrina, tłum. F. Podejko, Rudno 2019. Naszego podcastu "Polowanie na Idee", który właśnie powraca w nowej odsłonie! Zostaw komentarz, jesteśmy ciekawi czy Wam się podobało. Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk | |||
| Hubermania | Krzysztof Kornas | ZNAK 832 | 24 Sep 2024 | 00:21:23 | |
"Andrew Huberman przeistoczył dbanie o siebie z praktyk kojarzonych z magazynami kobiecymi w optymalizację własnej biologii. Niestety, z analiz jego błędów, manipulacji i konfliktów interesów zebrałaby się już co najmniej mała książka, a jego publiczny wizerunek racjonalnego naukowca znacznie odbiega od realiów życia prywatnego" - pisze Krzysztof Kornas w 832 numerze ZNAKu. Wraz z numerem wrześniowym testujemy nagrania audio niektórych artykułów z Miesięcznika ZNAK. Nagranie powstało dzięki technologii ElevenLabs przy współpracy z Elibri, za pomocą głosów wygenerowanych przez AI. Postprodukcja Tomasz Kruk. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Po co nam rasy psów | Magdalena Czubaszek | ZNAK 832 | 24 Sep 2024 | 00:38:24 | |
"Nowoczesny pies to wynalazek epoki wiktoriańskiej, czasów darwinizmu i raczkującej eugeniki. To wtedy zakochano się w rasowych okazach, których życie okupione jest jednak często chorobami i cierpieniem" - pisze Magdalena Czubaszek w 832 numerze ZNAKu. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Jak psychologia rozumie miłość? | Wojciech Kulesza, Martyna Słowik | 05 Jan 2024 | 01:25:41 | |
Bogdan Wojciszke w „Psychologii miłości” pisze, że składa się ona z trzech elementów: namiętności, intymności i zobowiązania. Który z nich jest najistotniejszy? Jakie są etapy związku i czy każdy musi się kończyć rozpadem? Jak dbać o trwałość relacji z partnerem czy partnerką? Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o niebezpiecznym czytaniu Azar Nafisi | 23 Dec 2023 | 00:34:36 | |
Dlaczego Platon uważał poetów za niebezpiecznych? To niebezpieczeństwo związane było z wyobraźnią, która wymagana jest zarówno do tworzenia literatury, jak i do jej odbioru. Ta nieskrępowana wyobraźnia jest prostą drogą do odkrycia wolności, do działań wywrotowych. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Jak cieszyć się kruchością życia | Franczak, Stawiszyński, Burzyk | Premiera numeru 822 | 30 Nov 2023 | 01:38:10 | |
Przez wieki żyliśmy w kulturze, w której tematy przemijania i śmierci były postrzegane przez pryzmat chrześcijańskiej wyobraźni religijnej. Wizja życia po śmierci miała niemal powszechną siłę oddziaływania. Religia dostarczała też zbiorowych rytuałów, które pomagały radzić sobie z utratą bliskich i przeżywaniem żałoby. Postępująca sekularyzacja mocno podważyła te wyobrażenia. Nie wypracowała jednak jak dotąd wyrazistej i społecznie zakorzenionej alternatywy. Indywidualnie szukamy dziś sensu życia i sami musimy wypracowywać mechanizmy obronne, by zmierzyć się z jego końcem. Chcemy poszukać innej drogi. Takiej, która nie tylko pozwoli przerwać tabuizację śmierci, lecz także będzie budować wrażliwość wobec przemijania. Może wręcz otwierać na perspektywę słodko-gorzkiego wzruszenia wynikającego z doświadczenia kruchości wszystkiego, co istnieje. ANJA FRANCZAK TOMASZ STAWISZYŃSKI Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o „Chłopkach” Joanny Kuciel-Frydryszak | 15 Nov 2023 | 00:32:18 | |
„Chłopki” Joanny Kuciel-Frydryszak wywołują kolejne opowieści. To książka konieczna, bo autorka zwraca uwagę na konieczność przedefiniowania myślenia o losach jednostki, by włączać namysł nad warunkami, w których żyły bohaterki jej książek. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Niewidzialny filozof | Polowanie na Idee: Hans Blumenberg | 31 Oct 2023 | 00:21:54 | |
Jego twórczość jest wciąż mniej znana niż prace Heideggera czy Habermasa, ale zarówno na świecie, jak w i Polsce spotyka się z rosnącym zainteresowaniem. To autor-erudyta piszący o znaczeniu metafor i mitów w filozofii, wielki teoretyk i badacz przemian nowożytnego świata i rewolucji kopernikańskiej; autor ciekawie i krytycznie komentujący także teologię chrześcijańską. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Carson McCullers | 18 Oct 2023 | 00:28:45 | |
Carson McCullers sama ukrywała się w twórczości ze swą tożsamością seksualną czy kondycją zdrowotną. Jej bohaterki miały marzenia i wyrażały ambicje, których autorka nie mogła zrealizować, ukazując wyjątkową moc literatury. Czytanie z twórczości życia McCullers to coś więcej niż powinność odkrywania tego, co ukryte w milczeniu. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Co złego robi nam kapitalizm? | Polowanie na Idee: Mark Fisher | 04 Oct 2023 | 00:29:11 | |
Mark Fisher, bohater dzisiejszego odcinka Polowania na Idee, nie tworzył figury teoretycznego demona zwodziciela, ale opisywał rzeczywistość za oknem, taką jaką wszyscy znamy i przyjmujemy za pewnik. Co więcej – chcemy w niej żyć, a przynajmniej nie wyobrażamy sobie życia poza nią. To realizm kapitalistyczny, który brytyjski myśliciel, krytyk kultury i bloger wyłożył w eseju pod tym samym tytułem. Odpowiada Karol Kleczka. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Annie Cieplak | 13 Sep 2023 | 00:42:19 | |
Anna Cieplak to pisarka zaangażowana. Wprowadza postaci, które wcześniej padały ofiarą stereotypów, były krzywdzone i poniżane. W „Ciele huty”, najnowszej książce, pisze o „przetrwankach”, tych, dzięki którym dzieło zniszczenia nie jest dokonane. Dopóki są, rzucają wyzwanie rolom społecznym i nie dają się uciszyć. „Ciało huty” omija pokusę wybicia się na mit, ale demitologizuje. Dowartościowuje heroski, ale nie stawia ich na piedestale, nie unieruchamia ich. Jej bohaterki są w procesie. „Ze świecą by szukać drugiej takiej piszącej osoby, która nie idzie na skróty, nie ułatwia sobie zadania i nie przesuwa się w gatunkową, obyczajową niszę” - mówi w najnowszym odcinku podcastu „Stacja: Literatura na głos” Anna Marchewka. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek o Charlesie Taylorze | 03 Aug 2023 | 00:35:25 | |
Od lat 60. XX w. w Europie Zachodniej spada liczba osób wierzących w Boga i chodzących do kościoła. W takich krajach jak Szwecja czy Holandia jest dziś więcej ateistów niż ludzi religijnych, a do kościoła zagląda ok. 3% społeczeństwa. W Polsce w ostatnich latach także doświadczamy galopującej sekularyzacji – zwłaszcza w najmłodszym pokoleniu. Jaka będzie zatem przyszłość religii? Kanadyjski filozof Charles Taylor przekonuje, że religia nie zniknie z naszego życia. Tym, co zniknie, a właściwie już zniknęło, jest jedynie „christianitas”, świat chrześcijański, w którym religia przenikała wszystkie sfery życia: politykę, gospodarkę, ekonomię, prawo. Pozostają jednak dostępne rozmaite ścieżki wiary. O tym, czy czeka nas świecka Polska, czemu wciąż wierzymy w duchy i dlaczego czciciele Latającego Potwora Spaghetti nie mogą założyć u nas swojego Kościoła opowiada w nowym odcinku „Polowania na idee” Michał Jędrzejek.
Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Karol Kleczka o Davidzie Graeberze | 06 Jul 2023 | 00:22:14 | |
Czy Twoja praca daje światu coś sensownego? Jak w jednym zdaniu opisał/abyś to, czym się zajmujesz? Jesteś w stanie pokazać fizyczne efekty swojej pracy oprócz własnego zmęczenia? David Graeber, od wczesnych lat związany z aktywizmem, ruchem lewicowym i anarchistycznym, ukuł pojęcie „bullshit jobs”. Pisał o nich tak: O Davidzie Graeberze oraz o zmianie perspektywy, jaką przyniosło zetknięcie z tym nietuzinkowym myślicielem społecznym, opowie w dzisiejszym podcaście Karol Kleczka. Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Katerynie Babkinie | 19 Jun 2023 | 00:31:19 | |
Ukraińska poetka, dziennikarka, scenarzystka Kateryna Babkina to bohaterka dzisiejszej Stacji: Literatura na głos. Jej najnowsza książka „Nie boli”, wydana przez Warstwy, to szczególnie ciekawy przekład z języka ukraińskiego. Ściszanie bólu, o którym pisze Babkina, to ułuda. Nowa książka poetki nie tyle rozdrapuje rany, co raczej manifestuje strategię poważniejszą niż przetrwanie w trakcie wojny. Odpowiedzią na zniszczenie jest miłość. Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Can Xue | 15 May 2023 | 00:24:07 | |
Can Xue to jedna z najwybitniejszych chińskich pisarek. Jej literacki pseudonim oznacza „śnieg, który nie chce się stopić” jak śnieg na szczycie góry i symbolika tego znaczenia jest uderzająca. Jej historia to opowieść o oporze i olbrzymiej sile talentu pokonującej przeszkody, które zdają się nie do pokonania. Jej rodzice uznani zostali za wrogów ludu i gdy pisarka była dzieckiem, rodzina została rozbita. Wychowała ją babcia, żyły w głodzie. Zablokowano jej drogę do nauki, odmówiono prawa do edukacji. Przerażającą typowość tego losu podkreśla jeszcze inna książka, „Tysiąc lat radości i trosk” Ai Weiweia. O wielkości literatury Can Xue i jej powieści „Ulica Żółtego Błota: mówi w najnowszym odcinku „Stacji: Literatura na głos” Anna Marchewka. Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Mateusz Burzyk o Rebecce Solnit | 01 May 2023 | 00:17:32 | |
Feminizm i sprzeciw wobec praktyk niedemokratycznych, nadzieja, swoboda wędrowania oraz walka ze zmianami klimatycznymi – to wiodące tematy Rebekki Solnit, bohaterki dzisiejszego podcastu. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Kathy Acker | 17 Apr 2023 | 00:30:09 | |
Proza Kathy Acker jest głęboko muzyczna, bo też sama Acker wyrosła ze sceny punkowej i jazzowej. Tekst jej powieści „Krew i flaki w szkole średniej” się dzieje, stosuje technikę zakłóceń, najlepiej brzmi na głos. Niemniej wciąż można czuć opór przed odczytywaniem jej w przestrzeni publicznej. Uznawano ją za skandaliczną, powieść była na przykład objęta zakazem publikacji w Niemczech w 1986 r., ale inni widzieli w niej tekst rewolucyjny. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek o Nassimie N. Talebie | 04 Apr 2023 | 00:15:30 | |
Nassim N. Taleb to myśliciel zajmujący się ryzykiem, przypadkiem i rynkową grą. Można powiedzieć, że to ktoś, kto chciałby starożytny sceptycyzm wprowadzić na Wall Street. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Karol Kleczka o Dereku Parficie i tożsamości osobowej | 15 Mar 2023 | 00:18:22 | |
Wyobraź sobie, że przeglądasz album ze zdjęciami z dzieciństwa. Czy pamiętasz cokolwiek z twojego pierwszego roku życia? Z pierwszych trzech? Czy jesteś w stanie powiedzieć co łączy cię z tamtym małym człowieczkiem? Albo choćby ze sobą z dnia wczorajszego? Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Monie Chollet | 27 Feb 2023 | 00:33:32 | |
„Tak bym chciała mówić o miłości jedynie w ten sposób, przywołując w nieskończoność najpiękniejsze historie jakie znam. Istnieje ścisłe pokrewieństwo między impulsem miłosnym, a impulsem narracyjnym, a ja nigdy nie potrafiłam się oprzeć dobrej historii. Zakochać się znaczy poczuć się tak, jakbyśmy przeniknęli przez stronę książki czy ekran i ujrzeli jak nasze życie uruchamia fascynujące mechanizmy i procesy będące zwykle dziełem genialnego pisarza czy dobrego scenarzysty”.
Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o opowiadaniach węgierskich | 16 Dec 2022 | 00:28:11 | |
„Zdarzają się przecież dni, kiedy jesteśmy samą wrażliwością, otwartą raną”. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Mateusz Burzyk o Roberto Esposito | 21 Oct 2022 | 00:14:50 | |
Co łączy grodzone osiedle i prywatną edukację z murem budowanym na granicy Polski i Białorusi? Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek o Michaelu Sandelu | 21 Sep 2022 | 00:20:15 | |
Co łączy Ronalda Reagana i 3 kg żelek? Bohater najnowszego odcinka „Polowania na Idee” Michael Sandel. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Annie Ernaux | 15 Jul 2022 | 00:29:54 | |
Nie byłoby „Historii przemocy” Édouarda Louisa czy „Powrotu do Reims” Didiera Eribona, głośnych książek wypowiadających społeczne wstydy, gdyby wcześniej nie ukazały się książki Annie Ernaux. Piętno pochodzenia z nieuprzywilejowanych, robotniczych środowisk, niby egalitarna Francja, okazująca się od środka wykluczającą – wszystko to opisywała wcześniej Ernaux. Szczęśliwie udało się tę lukę wypełnić autobiograficznymi „Latami”. To literatura mierząca się z wielkimi pytaniami. Skąd jestem? Jakie znaczenie ma miejsce mojego pochodzenia i droga, która pokonałem? Czy jestem w stanie o tym opowiedzieć? Ernaux zdaje się wierzyć w to, a na pewno podejmuje to wyzwanie, budując skomplikowany i niełatwy portret. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o literaturze ukraińskiej | 22 Mar 2022 | 00:38:11 | |
Trwa wojna. Ukraina została zaatakowana przez Rosję, która dokonuje zbrodni wojennych, strzela do bezbronnych ludzi. Nastawiona jest na zniszczenie całego kraju, a zatem również jego dziedzictwa kulturowego. Przyklejeni do ekranów zadajemy sobie pytania: co mogę zrobić? Tym razem widok cudzego cierpienia podziałał na wielu z nas mobilizująco, otwieramy własne domy, karmimy strudzonych i utrudzonych. Bierzemy udział w pospolitym ruszeniu, reagując na sytuację utraty bezpieczeństwa, na rozpacz i strach. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Wojciech Bonowicz o Wiesławie Myśliwskim | 09 Mar 2022 | 00:16:31 | |
Umówić się z Wiesławem Myśliwskim na wywiad prawie graniczy z cudem. Pisarz zgadza się na nie rzadko, nie często też pojawia się publicznie. Mówi, że szanuje czytelników, ale nie chce ich zajmować swoją osobą. „To nie pisarz jest ważny, ważne są jego dzieła” - powtarza. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Polowanie na Idee | Michał Jędrzejek o filozofii Pierre'a Hadota | 24 Feb 2022 | 00:24:25 | |
Filozofia kojarzy nam się z tym, że kolejni myśliciele tworzyli pewne systemy teoretyczne mające jakoś objaśnić świat, albo to, czym jest wiedza, dobro i zło czy piękno. Ewentualnie z tych teoretycznych rozważań mogą wynikać jakieś konsekwencje praktyczne, wskazówki dla postępowania jednostek czy społeczeństwa. Pierre Hadot twierdził że filozofowie starożytni oczywiście prowadzili takie „teoretyczne rozważania najsubtelniejszych kwestii”, ale odróżniały ich jednak od współczesnych filozofów dwie istotne kwestie. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Anna Marchewka o Siri Hustvedt | 17 Feb 2022 | 00:38:12 | |
Opowieść o najnowszej książce Siri Hustvedt można rozpoczynać na wiele sposobów. Kolejna powieść jednej z najwybitniejszych współczesnych autorek nie zawodzi: to złożona, wielowątkowa i awanturnicza lektura. To książka rozbrykana, ale i dojrzała. Nasuwają się porównania z „Portretem artysty z czasów młodości” Jamesa Joyce'a, lecz jeszcze mocniejszym odniesieniem jest powieść Laurence'a Sterne'a „Życie i myśli JW Pana Tristrama Shandy”. Hustvedt nie ukrywa zresztą skąd czerpie inspiracje, nie zaciera tropów swoich czytelniczych doświadczeń: „Jeśli o mnie idzie, jestem w rzemiośle pisarskim nowicjuszem i wiem o nim mało. Wydaje mi się przecież, że pisać książkę to kubek w kubek to samo co nucić melodię – byleby nie fałszując” – to jej motto i plan. Udaje się go zrealizować – Hustvedt nie fałszuje, lecz wygrywa partytury ze swobodą, odwagą i inwencją. Na podstawie tradycji tworzy własne melodie. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||
| Stacja: literatura na głos | Wojciech Bonowicz o Egonie Hostovským | 02 Feb 2022 | 00:14:51 | |
Lista pisarek i pisarzy zapomnianych, przeoczonych, niedocenionych, jest z oczywistych powodów znacznie dłuższa niż tych żywo obecnych w doświadczeniu czytelniczym. Literatura to, jak powiadają, wielkie cmentarzysko, a zmartwychwstania zdarzają się niezwykle rzadko. (...) Wydobyć kogoś z niepamięci, spróbować w ramach ustalonej hierarchii dokonać niewielkich przesunięć, to wysiłek godzien podziwu. Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/ | |||