تفسیر آیه به آیه قرآن – Détails, épisodes et analyse

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (۱)

بگو: پناه می‌برم به پروردگارِ مردم (١)

مَلِكِ النَّاسِ (۲)

فرمانروای مردم (٢)

إِلَٰهِ النَّاسِ (۳)

معبودِ مردم (٣)

مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ (۴)

از زیان وسوسه‌گرِ کمین‌گرفته و پنهان (۴)

الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ (۵)

آن‌که همواره در سینه‌های مردم وسوسه می‌کند (۵)

مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ (۶)

چه از جنّیان باشد، چه از آدمیان‌ (۶)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (۱)

بگو: پناه می‌برم به پروردگارِ سپیده‌دم (١)

مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ (۲)

از زیان هر مخلوقی (٢)

وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ (۳)

و از زیان شب، زمانی که [تاریکی‌اش] درآید و فراگیر شود (٣)

وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ (۴)

و از زیان نفوس افسون‌گری که [با ترفند و زبان بازی و حیله‌های گوناگون] در تصمیم‌ها و اراده‌ها می‌دمند [و نهایتاً امور مردم را دچار مشکل کرده، و نظام حیاتشان را مختل می‌سازند] (۴)

وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (۵)

و از زیان حسود، چون حسدش را به کار گیرد‌ (۵)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ (۱)

وای بر هر طعنه‌زنِ عیب‌جوی! (١)

الَّذِي جَمَعَ مَالًا وَعَدَّدَهُ (۲)

همان که ثروتی را به دست آورده، و [همواره] آن را شماره کرده (٢)

يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ (۳)

گمان می‌کند ثروتش به او عمر جاودانه داده، [و هیچ خطری متوجّه او نیست] (٣)

كَلَّا ۖ لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ (۴)

چنین نیست [و گمان او واهی و بی‌دلیل است،] یقیناً او را در آن شکننده اندازند (۴)

وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحُطَمَةُ (۵)

و تو چه می‌دانی آن شکننده چیست؟ (۵)

نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ (۶)

آتش برافروختۀ خداوند است (۶)

الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ (۷)

که بر دل‌ها برآید و چیره شود! (٧)

إِنَّهَا عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ (۸)

آن آتش بر دوزخیان سربسته است، [به‌گونه‌ای که هیچ راهِ گریزی از آن ندارند] (٨)

فِي عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ (۹)

در ستون‌هایی بسیار بلند و کشیده‌! (٩)

‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

هَلْ أَتَىٰ عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا (۱)

آیا [جز این است که] روزگاری طولانی بر انسان گذشت که چیزی درخور ذکر نبود؟ (١)

إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا (۲)

ما انسان را از نُطفه‌ای آمیخته [از عناصر گوناگون] آفریدیم، و او را [در همۀ امور] در معرض آزمایش می‌گذاریم، و به این سبب او را شنوا و بینا قرار دادیم‌ (٢)

أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَمَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ (۱۹۷)

آیا این‌که دانشمندان بنی‌اسرائیل قرآن را [با تکیه بر تورات و انجیلشان] می‌شناسند برای منکران دلیلی [بر صِدق و حقّانیت آن] نیست؟ (١٩٧)

وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَىٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ (۱۹۸)

اگر آن را [که مایۀ هدایت همگان است] بر بعضی از غیر عرب نازل کرده بودیم‌ (١٩٨)

فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (۱۹۹)

و او آن را بر عرب‌ها خوانده بود، [باز هم] به آن ایمان نمی‌آوردند‌ (١٩٩)

كَذَٰلِكَ سَلَكْنَاهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (۲۰۰)

این‌گونه [که به زبانی روشن و قابل فهم است] آن را در دل‌های گنه‌پیشگان وارد کرده‌ایم [که حق‌بودنش را بفهمند] (٢٠٠)

لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّىٰ يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ (۲۰۱)

[ولی این متکبّرانِ لجوج]

به آن ایمان نمی‌آورند تا آن عذاب دردناک را ببینند‌ (٢٠١)

فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (۲۰۲)

که ناگهان درحالی‌که [از آمدنش] بی‌خبرند بر آنان درآید‌ (٢٠٢)

فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (۲۰۳)

[در آن لحظه که فرصت از دست رفته]

فریاد می‌زنند: آیا مهلتمان می‌دهند [تا گذشتۀ خود را جبران کنیم و مؤمن به قرآن شویم]‌؟ (٢٠٣)

أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (۲۰۴)

،[با این وصف]

آیا [باز هم] به [آمدن] عذابِ ما شتاب دارند؟! (۲۰۴)

أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ (۲۰۵)

پس مرا خبر ده که اگر ما سالیانی آنان را [از نعمت‌های مادّی] بهره دهیم (۲۰۵)

ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا كَانُوا يُوعَدُونَ (۲۰۶)

سپس عذابی که همواره به آن تهدید می‌شدند بر آنان درآید‌ (۲۰۶)

وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (۱۹۲)

مسلّماً این [قرآن] فرستاده شدۀ پروردگار جهانیان است‌ (١٩٢)

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (۱۹۳)

که روح‌الاَمین آن را فرود آورده است‌ (١٩٣)

عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ (۱۹۴)

بر قلب تو، تا از هشداردهندگان باشی‌ (۱۹۴)

بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ (۱۹۵)

به زبانی روشنگر و گویا‌ (۱۹۵)

وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ (۱۹۶)

بی‌تردید [خبر] این [قرآن] در کتاب‌های پیشینیان موجود است‌ (۱۹۶)

وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ (۱۸۴)

و از آن که شما و امّت‌های پیشین را آفرید پروا کنید‌! (۱۸۴)

قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (۱۸۵)

گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی! (۱۸۵)

وَمَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (۱۸۶)

تو جز بشری مانند ما نیستی، یقیناً ما تو را از دروغ‌گویان می‌دانیم‌ (۱۸۶)

فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (۱۸۷)

اگر [در ادّعایت] راست‌گویی پاره‌هایی از آسمان را بر ما فروریز‌ (١٨٧)

قَالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (۱۸۸)

[شعیب]

گفت: پروردگارم به آنچه [از مفاسد اقتصادی و اجتماعی] انجام می‌دهید داناتر است‌ (١٨٨)

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ ۚ إِنَّهُ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (۱۸۹)

پس او را انکارکردند، در نتیجه عذابِ روزِ ابرِ آتش‌بار آنان را فراگرفت، همانا آن عذابِ روزی بزرگ بود! (١٨٩)

إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (۱۹۰)

بی‌تردید در این [سرگذشت] عبرت و درس بزرگی است، و [قوم شعیب] بیشترشان ایمان‌آور نبودند‌ (١٩٠)

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (۱۹۱)

به‌راستی پروردگارت همان توانای شکست‌ناپذیر [و] مهربان است‌ (١٩١)

كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ (۱۷۶)

مردمِ«اَیکه» پیامبران را انکار کردند‌ (۱۷۶)

إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۷۷)

هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [ازفرجام شومِ شِرک و ستم و جنایت به مردم] نمی‌پرهیزید؟ (١٧٧)

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۷۸)

بی‌تردید من فرستاده‌ای امین برای شمایم‌ (١٧٨)

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۷۹)

بنابراین از خداوند [اطاعت کرده، از محرّماتش] اجتناب کنید و از من فرمان ببرید‌! (١٧٩)

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ الْعَالَمِينَ (۱۸۰)

من در برابر [ابلاغ رسالتم] هیچ پاداشی از شما نمی‌خواهم، پاداش من فقط برعهدۀ پروردگار جهانیان است‌ (١٨٠)

أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ (۱۸۱)

پیمانه را کامل کنید، و از کم‌فروشان نباشید‌! (١٨١)

وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ (۱۸۲)

و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید‌! (١٨٢)

وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (۱۸۳)

و از [ارزش] اشیاء و اجناس مردم [به هنگام خرید و فروش با حیله و ترفند] نکاهید! و در زمین تبهکاری و فتنه‌انگیزی نکنید [که بسیار زشت و ناپسند است‌] (١٨٣)

قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ (۱۶۷)

گفتند: ای لوط! اگر [از ابلاغ پیام‌هایت] بازنایستی حتماً از تبعیدشدگان خواهی بود (۱۶۷)

قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقَالِينَ (۱۶۸)

[لوط]

گفت: همانا من نسبت به عمل شما به شدت [متنفّر و] دشمنم‌ (۱۶۸)

رَبِّ نَجِّنِي وَأَهْلِي مِمَّا يَعْمَلُونَ (۱۶۹)

پروردگارا! مرا و خانواده‌ام را از [نتایج و وِزر و وَبال] آنچه مرتکب می‌شوند نجات بده‌! (۱۶۹)

فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ (۱۷۰)

پس او و همۀ خانواده‌اش را نجات دادیم‌ (۱۷۰)

إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ (۱۷۱)

مگر پیره‌زنی [را که] در [میان] باقی‌ماندگان [در شهر بود]‌ (١٧١)

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ (۱۷۲)

سپس دیگران را نابود کردیم‌ (١٧٢)

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا ۖ فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (۱۷۳)

و بارانی [از سنگِ گِل] بر آنان فروریختیم، بد بارانی بود بارانِ بیم‌داده‌شدگان‌! (١٧٣)

إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (۱۷۴)

بی‌تردید در این [سرگذشت] عبرت و درس بزرگی است، و [قوم لوط] بیشترشان ایمان‌آور نبودند‌ (۱۷۴)

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (۱۷۵)

و به‌راستی پروردگارت همان توانای شکست‌ناپذیر [و] مهربان است‌ (۱۷۵)

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ (۱۶۰)

قوم لوط پیامبران را انکار کردند‌ (۱۶۰)

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۶۱)

هنگامی که برادرشان لوط به آنان گفت: آیا [از فرجام شومِ شِرک و ستم و جنایت به مردم] نمی‌پرهیزید؟ (۱۶۱)

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۶۲)

بی‌تردید من فرستاده‌ای امین برای شمایم‌ (۱۶۲)

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۶۳)

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید‌! (۱۶۳)

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ الْعَالَمِينَ (۱۶۴)

من از شما در برابر [ابلاغ رسالتم] هیچ پاداشی نمی‌خواهم، پاداش من فقط برعهدۀ پروردگار جهانیان است‌ (۱۶۴)

أَتَأْتُونَ الذُّكْرَانَ مِنَ الْعَالَمِينَ (۱۶۵)

آیا [نه این است که] از بین مردمِ جهان [فقط شما هستید که] با مردان آمیزش می‌کنید؟! (۱۶۵)

وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ ۚ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ (۱۶۶)

و همسرانتان را که پروردگارتان برای شما آفریده رها می‌کنید؟ [بر این کار بسیار زشت دلیلی ندارید،] بلکه شما قومی متجاوز [از حدود خدا] هستید‌ (۱۶۶)