Met de tand des tijds duiden we aan dat de tijd knagend aan ons bestaan het vergankelijke aantast. Op zoek naar waar dit gezegde zijn oorsprong heeft gevonden, stuit Max Waterreus op verschillende theorieën. De etymologie is interessant, omdat je er ook aan kan zien uit welk taalgebied een woord afkomstig is. Zo is 'radio' een ingeslikte vorm van het Engelse 'radio-receiver', wat weer van 'radius' komt, Latijn voor 'straal'. De etymologie van het gezegde over tanden en tijd brengt ons naar de klassieke oudheid, van Ovidius, via Shakespeare en naar het heden. Tanden en tijd hebben nog veel meer met elkaar te maken. Materiaal dat onder andere wordt gevonden in tanden speelt een sleutelrol in archeologisch onderzoek. Het vertelt ons iets over afkomst, tijdvak, locatie en nog meer. Zoals de etymologie van 'tand des tijds' ons diagonaal door allerlei tijdvakken en plekken meeneemt, zo neemt ook het isotopenonderzoek naar tanden ons door de geschiedenis mee. Met vandaag in de uitzending: dr. Lisette Kootker, specialist in archeologisch en forensisch onderzoek en verbonden aan de VU. Wat vertelt de tand des tijds ons allemaal nu? Met een column van Brechtje Hartong van Ark. Een aflevering van Max Waterreus. Met dank aan Tabe Bakker voor de techniek.

In films en series zijn personages vaak onderdeel van een klein, hecht groepje vrienden dat te pas en te onpas bij elkaar aan de deur staat. Maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Vriendschappen veranderen of verwateren, mensen verdwijnen of komen onverwacht dichter bij je te staan. Dat fascineert niet alleen redacteur Maaike Kooijman, maar ook de wetenschap. Aristoteles hield zich al bezig met de theorie en praktijk van vriendschappen en vandaag de dag gebeurt dat nog steeds. We praten met hoogleraar sociologie Beate Völker en Anne van der Steen, maker van 'Anne zoekt vrienden', over vriendschap in de hedendaagse maatschappij.

Geld; het is in onze levens zó alomtegenwoordig dat het haast lijkt alsof het er altijd al geweest is. Maar geld kwam er niet vanzelf en op een dag zal het misschien weer verdwijnen. Momo Schaap spreekt met Elon Heijmans, historicus en archeoloog, die in zijn boek The Origins of Money in the Iron Age Mediterranean World (2021) de diepe ontstaansgeschiedenis van geld beschrijft als een langdurige economische, sociale én politieke ontwikkeling. Met een column van Jens Rummens. Tweede presentator en techniek: Max Waterreus.

De column die Sebbe Pol schreef voor de uitzending van 27 maart 2022 over relatieproblemen, hechting en relatietherapie.

Wanneer is een ruzie met je partner een relatieprobleem? En wanneer ga je in relatieherapie of kan je het beter gewoon uitmaken? Vragen die u misschien wel eens met vrienden bespreekt, maar ook vragen waar de wetenschap antwoorden op heeft! Deze antwoorden hoort u in de aflevering van 27 maart 2022, waar Teuntje van Heese en Lilian Kingma met dr. Henk Jan Conradi spreken, assistant professor Klinische Psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en tevens psychotherapeut. In de uitzending hebben zij het over het ontstaan en de impact van relatieproblemen en hoe dit relateert aan hechting in de kindertijd. Ook relatietherapie komt aan bod, waarbij het belang van fysiek contact naar voren komt. De techniek van deze uitzending werd verzorgd door Tanne van der Wal. De column is verzorgd door Sebbe Poll.

Column Anne-Fleur Schep: Mecenaat by Radio Swammerdam

Een mecenas is iemand die zich opricht als beschermer van de kunsten. Sinds 2020 bestaat er een leerstoel mecenaatstudies aan de Universiteit Utrecht om de relaties tussen gevers en kunstenaars of kunstinstellingen te onderzoeken. In deze uitzending bespraken we de betekenis van geven voor cultuur in Nederland met zelfstandig onderzoeker Renee Steenbergen en Voordekunst directeur Kristel Casander.

Column Renee van Amerongen: Toeval II by Radio Swammerdam

In deze tweede aflevering over toeval bespreekt psycholoog en neurowetenschapper dr. Michiel van Elk wanneer en waarom mensen gebeurtenissen als toevallig ervaren, en legt hij uit hoe het komt dat mensen zich vaak niet bij toeval neer kunnen leggen, maar graag naar een verklaring zoeken.

Column Gabriella Darmasaputra: Nederland Onder Water by Radio Swammerdam

In deze uitzending gaan Thomas Verhage en Mariël Doedens in gesprek met Toon Haer en Jantsje Mol over de overstromingsisico’s waar Nederland in de toekomst mee te maken gaat krijgen. Toon is expert op het gebied van water- en klimaat risico en zal vertellen hoe groot het probleem van een alsmaar stijgende zeespiegel is voor Nederland. Jantsje zal vertellen over haar onderzoek waarin virtual reality proefpersonen meer laat investeren in het overstromingsbestendig maken van hun huizen.

In deze uitzending reizen redacteurs Tanne van der Wal en Teuntje van Heese af naar het museum Vrolik in het UMC AMC en spreken daar conservator Laurens de Rooy over deze bijzondere collectie preparaten, hoe deze tot stand kwam in de 19e eeuw, hoe er toen naar werd gekeken en hoe we er nu naar kijken. Ook bespraken ze een aantal bijzondere stukken, ben jij bijvoorbeeld benieuwd wat mensen in die tijd op hun arm getatoeëerd hadden? Luister nu terug.

Kan je geschiedenis tot leven wekken? Anke Spekman en Mariël Doedens gingen op bezoek bij het 4D Research Lab en praatten met Patricia Lulof, Jitte Waagen en Tijm Lanjouw over digitale archeologie, drones en 3D visualisaties. Een voorbeeld van een 3D reconstructie ziet u hier(filmpje van Vlooienburg/Waterlooplein): https://www.youtube.com/watch?v=HuHrrle1kWs

Vanaf jongs af aan wordt ons al verteld dat we zuinig moeten zijn op ons gebit. De glazuurlaag op onze tanden groeit immers niet terug en daarom moeten we goed poetsen. Maar het lichaam heeft ook zelf een systeem wat ons beschermt tegen gaatjes en infectie, namelijk mondvloeistoffen. In deze aflevering praten we over de samenstelling en functionaliteiten hiervan. Max Waterreus sprak met Marja Laine en Toon Ligtenberg over de verschillende functies van speeksel, een slechte adem en boomhars-kauwgom.

De column van de uitzending van 13 februari 2022, geschreven door Sebbe Poll.

"Hún Brussel, óns Nederland" was de titel van het partijprogramma van de PVV in 2012. Ook de afgelopen jaren gebruikten rechts populistische partijen slogans waarin grondgebieden als collectief eigendom worden geformuleerd. In deze uitzending van Radio Swammerdam spreekt Teuntje van Heese met Tom Nijs over zijn binnenkort te verdedigen proefschrift, getiteld This place is ours - Collective psychological ownership and its social consequences. Hiervoor onderzocht hij of, hoe en waarom het idee dat een grondgebied tot een bepaalde groep behoort, verschillende sociale consequenties kan hebben, waaronder negatieve sentimenten ten aanzien van immigranten in Nederland. Dit proefschrift is onderdeel van het OWNERS project, waarvoor een subsidie van de Europese Onderzoeksraad (ERC)werd toegekend aan Dr. Borja Martinović (Universiteit Utrecht). https://owners-ercproject.eu/

De column van Annefleur Schep over toeval

Hoogleraar mathematische fysica Dr. Klaas Landsman schreef over toeval in de biologie, de natuurkunde, de filosofie en het dagelijks leven. In deze uitzending gaat hij in op vragen zoals: Heeft toeval een objectief bestaan? Wat voor betekenis moeten we hechten aan de toevallige oorsprong van onze liefdes? Waarom doen dobbelstenen niet aan toeval? Waarom doet licht dat door een ruit gereflecteerd wordt dat wel? Veel luisterplezier, en deel uw eventuele meningen over toeval n.a.v. de uitzending met ons via joost@radioswammerdam.nl De volgende wetenschapper in de driedelige serie over toeval is neurowetenschapper dr. Michiel van Elk. Op 13 maart zal hij ingaan op de vraag hoe het 'magisch' denken van de mens in een hoofdzakelijk areligieuze maatschappij is te verklaren.

Column Renee van Amerongen: De Prehistorie van Nederland by Radio Swammerdam

Het verleden wordt getekend door wereldoorlogen, revoluties en politieke hoogtepunten. Een deel van het verleden waar meestal minder aandacht aan wordt besteed, is de prehistorie. Het belangrijk om niet te vergeten dat de mens het grootste deel van zijn bestaan heeft geleefd onder de omstandigheden van de prehistorie en dat deze periode een grote impact heeft gehad op de mens van vandaag de dag. In deze uitzending spreken Thomas Verhage en Pelle Yntema met dr. Arjan Louwen over alles wat er bekend is uit archeologisch onderzoek in Nederland. Van Neanderthaler tot Romeinen, alle prehistorie komt aan bod deze uitzending.

Column Gabriella Darmasaputra: HIV in Nederland en Tanzania by Radio Swammerdam

Hoe gaat het met de HIV-zorg vandaag de dag? Hoogleraar Marc van der Valk licht ons in deze uitzending in over de situatie in Nederland. Met medisch antropoloog Josien de Klerk praten we over haar onderzoek in Tanzania en ze vertelt meer over ethische dilemma’s tijdens veldwerk.

Column Milan Teunissen van Manen: Amsterdam Kraakstad by Radio Swammerdam

Nieuw Elan in de Kraakbeweging! Afgelopen najaar kraakte leden van actiegroep pak mokum terug voormalig Hotel Marnix aan de Marnix straat. In deze aflevering spraken we met Stadshistoricus Tim Verlaan en Charlie van actiegroep Pak Mokum terug over het hoe en waarom van kraken en of er voor kraken nog wel toekomst is in de moderne stad. Daar bleek onder andere de Amerikaanse filosoof Marshall Berman heet en ander over te vinden.

Bij het koffieapparaat, in je favoriete serie of door je koptelefoon, in de hedendaagse (pop)cultuur gaat het altijd en overal over de liefde. Het narratief is meestal hetzelfde: mensen in een relatie zijn gelukkig, singles zijn zielig. Juist voor twintigers, waarvoor het pad der liefde regelmatig wordt overwoekerd door onkruid, kan het belangrijk zijn om te investeren in tijd met jezelf. Of zoals Carrie Bradshaw al zei: 'The most exciting, challenging and significant relationship of all is the one you have with yourself'. Lonneke van den berg ontdekte hoe vrijgezel zijn in je jongvolwassenheid je weerbaarder maakt in latere fases van je leven. In deze podcast vertelt ze over de verschillende kenmerken van je twintiger jaren in 2024 en de relatie met 'singlehood'. Hoeveel belang heeft Gen Z bij sex and the city?

Column Annefleur Schep: Het Kerstverhaal Door De Tijd Heen by Radio Swammerdam

Met Kerst vieren we de geboorte van Jezus, meer dan twee duizend jaar geleden. Maar waar komen de os en de ezel vandaan in het kerststalletje? En is Jezus geboren in een grot of een stal? In deze uitzending van Radio Swammerdam wordt verteld hoe het kerstverhaal en de iconografie van het kerstverhaal tot stand gekomen zijn. Te gast zijn emeritus hoogleraar dr. Jan Willem van Henten en dr. Esther Mulders. Zij vertellen u alles over de geschreven bronnen en afbeeldingen van de geboorte van Jezus en plaatsen deze in de tijd waarin deze bronnen ontstaan zijn.

Column Sebbe Poll: Zwaartekracht en Donkere Materie by Radio Swammerdam

Ik zie ik zie wat jij niet ziet en het is donkere materie. In deze aflevering spreekt Tanne van der Wal samen met Thomas Verhage met sterrenkundige en natuurkundige dr. Margot Brouwer. Ze vertelt in deze uitzending over hoe je aan de hand van zwaartekracht onderzoek kan doen naar de aanwezigheid van donkere materie in andere sterrenstelsels. Hierbij komen ook de theorieën van Einstein en Newton aan bod. Meer informatie over Margot Brouwer kunt u vinden op haar website: https://www.margotbrouwer.nl/

Column Gabriella Darmasaputra - Verloskundige Wetenschap by Radio Swammerdam

Te gast in deze uitzending is prof. dr. Ank de Jonge, ze is als eerste verloskundige benoemd tot hoogleraar verloskundige wetenschap aan het Amsterdam UMC en is dé expert op het gebied van de verloskundige wetenschap in Nederland. Dr. Carola Groenen is net gepromoveerd en vertelt over de nieuwe wetenschappelijke inzichten die voortkomen uit haar promotie onderzoek. Vera Mertens van Zelfbewust Zwanger ligt toe hoe de stem van de zwangere vrouw doorklinkt in onderzoek en beleidsvorming. De uitzending wordt gepresenteerd door Mariël Doedens en de techniek is in handen van Thomas Verhage. Ook hoor je een mooie column van Gabriella Darmasaputra. P.S. Tijdens een uitzending van Radio Swammerdam worden er in Nederland 20 baby’s geboren! (Uitgerekend op basis van het verwachtte aantal baby’s dat geboren wordt in 2021 volgens het CBS rekening houdend met de corona geboortegolf.) Wil je meer weten over de wetenschap achter een zwangerschap? Neem dan eens een kijkje op het Childbirth Network: https://www.childbirthnetwork.nl/ Meer informatie over stichting Zelfbewust Zwanger vind je hier: https://zelfbewustzwanger.nl/ Of duik in het proefschrift van Carola Groenen: https://books.ipskampprinting.nl/thesis/568784-groenen/

Column Milan Teunissen van Manen Zingeving by Radio Swammerdam

In deze uitzending legt filosoof, theoloog en religiewetenschapper Laurens ten Kate uit wat zingeving tegenwoordig precies inhoudt, wordt er ingegaan op hoe zingeving door de tijd heen veranderd is, en bespreken we het verschil in zingeving binnen en buiten religies.

De Column door Aafke kok

Moet je je anno 2021 als westers kunstenaar of wetenschapper nog wel bezig houden met kennisproductie over Afrika? En wat kunnen beide disciplines daarbij van elkaar leren? Een gesprek met fotograaf Lard Buurman en antropologe dr. Mirjam de Bruijn van de Universiteit Leiden over auteurschap , dekolonisatie en co-creatie.

Het gefluister dat zich als een lopend vuurtje verspreidt en gewone verhalen in sappige geheimen verandert - iedereen heeft vast weleens met roddelen te maken, of je nu deelneemt aan de conversatie of onderwerp van gesprek bent. Het is de brandstof voor elk drama, het sensationele gerucht dat mensen geboeid houdt; het kan ons verbinden, maar het kan óók de grenzen tussen feit en fictie doen vervagen. In deze aflevering van Radio Swammerdam licht postdoctoraal onderzoeker Terence Dores Cruz (UvA) de functie én het belang van roddelen in zowel gesprekken met vrienden als op de werkvloer met collega’s toe. Hoe hangt roddelen bijvoorbeeld samen met reputatievorming, partnerkeuze en samenwerking? Wanneer vinden we een roddel geloofwaardig? En wat zegt dat over ons inlevingsvermogen of ons vertrouwen in anderen? Met een column van Jens Rummens en het nummer "Hendrik Haan" uit Ja Zuster Nee Zuster.

Column genocide en het genocidale proces by Radio Swammerdam

Wat is genocide? Een gesprek met antropoloog Anthonie Holslag over onder meer over het genocidale proces en seksueel geweld.

De column van de uitzending op 7 november over wijn, geschreven door Annefleur Schep.

In deze uitzending luistert u naar een reportage, opgenomen op het Betuws Wijndomein. Hier gaan Teuntje van Heese en Mariel Doedens in gesprek met moleculair bioloog Koen Klemann over vinificatie en de rol van wetenschap in de wijnwereld. Zij nemen een kijkje in de wijngaard, krijgen inzicht in het complexe proces van wijn maken en er wordt uiteraard geproefd! https://wijnwetenschap.nl/ https://www.betuwswijndomein.nl/

Column Sebbe Poll by Radio Swammerdam

Tegenwoordig lijkt de burn-out zo wijdverspreid te zijn als een ons allen welbekend virus. Toch bestaat in de medische wereld verwarring over wat een burn-out precies is. Volgens dr. Coolen hangt de prevalentie van burn-out samen met het feit dat mensen tegenwoordig hun identiteit moeten ontlenen aan een verhaal dat ze over zichzelf vertellen. Op het moment dat mensen niet in staat zijn om dit 'levensverhaal' voor anderen én zichzelf vol te houden, belanden ze in de identiteitscrisis die de medische wereld associeert met burn-out. Coolen pleit ervoor hier gemeenschappelijk een oplossing voor te vinden, in plaats van de verantwoordelijk louter op de schouders van de persoon met burn-out te leggen.

Het leven in de stad kan druk en hectisch zijn en veel stress met zich meebrengen. Als je de huidige mannier van leven vergelijkt met die van mensen tienduizenden jaren geleden zul je gigantische verschillen zien en kan je je afvragen of wij wel “gemaakt zijn” voor die huidige omstandigheden. Worden we depressief van het wonen in een stad? En komt dat omdat we niet goed aangepast zijn aan deze nieuwe omgeving? In deze aflevering gaan Thomas Verhage en Tanne van der Wal hier op in. Te gast zijn Annemie Ploeger, assistent professor op UvA op de afdeling ontwikkelingpsychologie en Junus van der Wal, promovendus bij het onderzoekszwaartepunt Urban Mental Health van de UvA.

De Column van Renee van Amerongen

Column van Milan Teunissen van Manen uit de aflevering over biodiversiteit en milieufilosofie van 10 oktober 2021.

Veel soorten zijn met uitsterven bedreigd en door klimaatverandering worden dat er steeds meer. Maar is dat eigenlijk erg? En zou de mens ook kunnen uitsterven? In deze aflevering gaan bioloog Gerard Oostermeijer van de Universiteit van Amsterdam en filosoof Floris van den Berg van de Universiteit Utrecht in gesprek over biodiversiteit, milieufilosofie en de toekomst van de mens met Lilian Kingma en Anke Spekman.

Onderweg naar je werk fietsend langs de beverdammen en meanderende rivieren. Met aan de zijkant enorme holle zomereiken, eekhoorns en vliegende gele kwikstaarten. Of het spotten van een Eland en een Pelikaan onderweg. De natuur in Nederland is niet meer wild, maar dat kan het wel weer worden. Rewilding is de term voor het verwilderen van onze natuur. Rijk Landsmeer praat in deze aflevering over alle ins en outs van Rewilding met buitengewoon hoogleraar Wildlife Ecology and Conservation Liesbeth Bakker en met illustrator en schrijver Jeroen Helmer.

Column Aafke Kok Klimaatverandering en Migratie by Radio Swammerdam

Massamigratie als gevolg van klimaatverandering? 1 en 1 is 2 zou je zeggen. Maar wat leren we van de mensen die in risico gebieden als Bangladesh en op kleine eilanden leven? En hoe combineer je informatie uit grote datasets met empirisch onderzoek? Universitair hoofddocent en Vidi-onderzoeker aan de onderzoeksgroep milieubeleid van de Universiteit Wageningen Ingrid Boas is te gast.

Genocide? Holocaust? In deze uitzending meer over slachtoffers, omstanders en daders. Hoogleraar Holocaust en Genocide studies UvA en senior onderzoeker NIOD Ugur Ungor is te gast.