Explorez tous les épisodes du podcast O prawach człowieka po ludzku

Apartheid najpowszechniej znany jest jako system obowiązujący w Republice Południowej Afryki (RPA) do roku 1990, w którym obowiązywał zakaz małżeństw mieszanych, oddzielna edukacja dla dzieci białych i o innym kolorze skóry czy podział ziemi i przestrzeni publicznej ze względu na rasę. Jednak prawo definiuje apartheid szerzej. 

Czy apartheid to pieśń przeszłości czy mroczny rozdział historii ludzkości, którego nie udało się zamknąć? Jakie przejawy apartheidu widzimy współcześnie? Dlaczego organizacje międzynarodowe i ONZ mówią o apartheidzie wobec Rohindża czy wobec Palestyńczyków?  

W Międzynarodowy Dzień Walki z Dyskryminacją Rasową przedstawiamy rozmowę, z której dowiecie się, jak apartheid jest rozumiany przez prawo i czym apartheid różni się od dyskryminacji. 

Spojrzymy jednak szerzej – porozmawiamy także o tym, czym jest „ukryty apartheid” (hidden apartheid) – termin, którym organizacje pozarządowe czy ONZ posługiwały się, określając sytuację Dalitów, czyli ludzi historycznie przypisywanych do kasty (warny) tzw. niedotykalnych w Indiach.  

Zadamy sobie także pytanie, czy sytuację kobiet i dziewcząt w Afganistanie czy Iranie można widzieć jako apartheid ze względu na płeć (gender apartheid) i co zmieniłoby wprowadzenie takiego terminu do prawa międzynarodowego. 

Z Anną Błaszczak-Banasiak, dyrektorką Amnesty International Polska, rozmawia Joanna Zawada. 

Kurs Akademii Praw Człowieka Amnesty International o apartheidzie: https://academy.amnesty.org/learn/courses/385/izraelskiego-apartheidu-wobec-palestynczykow-i-palestynek?utm_source=Podcast&utm_medium=Social&utm_campaign=podcast_akademia 

Prawa człowieka łamane są w ciszy. Wesprzyj głos tych, których nie słychać https://www.amnesty.org.pl/wspieraj/?utm_source=Podcast&utm_medium=Social&utm_campaign=podcast_wspieraj  

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie. 

Kto stoi za tym, że kobiety mają więcej praw? W jaki sposób i kto upominał się o prawa kobiet?  

Czy działaczki w pierwszym polskim parlamencie popierały rewolucyjną ideę, że kobiety także mogą mieć prawa polityczne? Czy kobiety były bardziej liberalne czy bardziej konserwatywne? 

Jak kobiety, które walczyły o prawo do edukacji, do pracy zawodowej czy prawa wyborcze, widziały inne kobiety – czy widziały w nich bohaterki czy wichrzycielki? Jak na prawa kobiet patrzyły warstwy uprzywilejowane – inteligencja, mieszczaństwo, a z czym mierzyły się służące? I czy walczące o równość posłanki, działaczki społeczne, nauczycielki i inteligentki patrzyły z równą przychylnością na pracujące na zapleczu pomocnice, kucharki czy pokojówki?  

Prawa kobiet są ważne, nie powinny być już kwestionowane, a jednak dyskusja o równości nadal budzi ogromne emocje. Jak ma się walka kobiet o prawa wyborcze, edukację, brak ubezwłasnowolnienia i możliwość decydowania o własnym losie, do praw reprodukcyjnych? Jak kobiety w przeszłości podchodziły do kwestii seksualności? Co miały do powiedzenia o relacjach damsko-męskich?  

O tym, kto i jak kształtował prawa kobiet na ziemiach polskich – pod zaborami, w II Rzeczpospolitej czy później, czym różniły się sufrażystki i działaczki polskie od ruchów równościowych w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy innych krajach oraz jak kobiety kształtowały walkę o swoje prawa, rozmawiają Anna Błaszczak-Banasiak, dyrektorka Amnesty International Polska, prof. Dobrochna Kałwa oraz Katarzyna Wężyk. 

Prof. Dobrochna Kałwa – historyczka związana z Wydziałem Historii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizująca się w historii kobiet i historii mówionej 

Katarzyna Wężyk – dziennikarka „Newsweeka”, twórczyni podcastu o historii kobiet Herstorie, autorka książki „Zuchwałe. Kobiety, które chciały więcej” (Wyd. Agora) (fot. na grafice odcinka: Mikołaj Starzyński)

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.  

Prawa człowieka łamane są w ciszy. Wesprzyj głos tych, których nie słychać! https://www.amnesty.org.pl/wspieraj/?utm_source=Podcast&utm_medium=Social&utm_campaign=podcast_wspieraj 

Lena Khalid opowiada o życiu Sahrawi - rdzennych mieszkańców pustyni w Saharze Zachodniej, którzy od lat domagają się prawa do samostanowienia. Niezwykle ważna rolę pełnią w tej walce kobiety. Omeima jest przedstawicielką Sahrawi przed ONZ i podnosi kwestie łamania praw człowieka na arenie międzynarodowej. Sultana Khaya jest ikoną niezłomności - choć za swój sprzeciw płaci ogromną cenę i traci oko w wyniku pobicia. W jej obronie stają organizacje pozarządowe, także Amnesty International. 

Kobiety organizują życie w obozach dla uchodźców, aktywnie kształtują życie społeczne i polityczne. Niezależnie czy upominają się o prawa społeczności, czy o prawa jednostek, upominają się o wybór. Ta walka będzie miała inne oblicze w Saharze Zachodniej, inne w Iranie, inne w Arabii Saudyjskiej. Poznamy także historie innych działaczek na rzecz praw kobiet, w które angażowało się Amnesty International - Yasaman Aryani i Manahel al Otaibi.

W przeddzień Dnia Kobiet o kobietach - liderkach zmiany, o pozycji kobiet w Saharze Zachodniej, o kobietach w islamie, które upominają się o wybór, o arabskim czy muzułmańskim feminizmie i o różnych obliczach walki o prawa człowieka rozmawiają Anna Błaszczak-Banasiak, dyrektorka Amnesty International Polska i Lena Khalid.

Lena Khalid - twórczyni internetowa znana jako @polkanapustyni, autorka książki "Córki chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej" (Wydawnictwo Poznańskie) oraz zwyciężczyni nagrody medialnej Amnesty International Pióro Nadziei 2023.

Prawa człowieka łamane są w ciszy. Wesprzyj głos tych, których nie słychać: https://www.amnesty.org.pl/wspieraj/?utm_source=Podcast&utm_medium=Social&utm_campaign=podcast_wspieraj 

Sport to nie tylko zdrowie, może być także... wsparciem dla praw człowieka. Już wkrótce, 30 marca, odbędzie się kolejna edycja akcji #BiegamDobrze, podczas której, biegnąc określony dystans (5 km lub półmaratonu), można jednocześnie wspierać działania Amnesty International na rzecz więźniów i więźniarek sumienia w Białorusi. Z tego odcinka dowiecie się więcej o samej akcji #BiegamDobrze oraz o metodzie slow joggingu, która pozwala na przebiegniecie tych dystansów, w dobrym zdrowiu, każdemu.  

O metodzie slow joggingu i o tym, jak dbać o zdrowie i równocześnie zrobić coś dobrego dla innych, w rozmowie z Adamem Ploszką opowie Edyta Dawiskiba ze Stowarzyszenia Slow Jogging Polska. 

30 marca wspólnie pobiegniemy dla białoruskich więźniów sumienia: Alesia Bialackiego, Marfy Rabkowej, Marii Kalesnikawej i Andrzeja Poczobuta i innych więzionych na Białorusi. Włącz się w akcję: każdy Twój krok w 19. Nationale-Nederlanden Półmaratonie Warszawskim lub 12. New Balance Biegu na Piątkę sprawi, że świat o nich nie zapomni.  

Pobiegnij z Amnesty: https://www.amnesty.org.pl/wydarzenia-cykliczne/biegam-dobrze/ 

Wesprzyj zbiórkę Edyty Dawiskiby: https://rejestracja.maratonwarszawski.com/pl/fundraising/432dd566-9d4d-4e8b-8705-d043fd5477d0  

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.

Prawa człowieka w przestrzeni medialnej. Teksty, które warto znać 

Książka, artykuł, a może zdjęcie? Niezależnie od formy, teksty pojawiające się w mediach potrafią wywołać reakcję łańcuchową, a nawet doprowadzić do zmiany w rzeczywistości. 

W dzisiejszym odcinku przyglądamy się, jak prawa człowieka poruszane są w mediach. Oś odcinka stanowi Pióro Nadziei – nagroda Amnesty International za działalność medialną, przyznawana od ponad 20 lat. Początkowo dedykowana tekstom dziennikarskim wraz z biegiem lat zmieniła formułę, by objąć różne formy działalności medialnej: od tradycyjnego dziennikarska, przez fotoreportaż, pisarstwo, prowadzenie mediów społecznościowych czy blogowanie. 

Odcinek rozpoczyna cykl o tekstach kultury z prawami człowieka w tle. Przyjrzymy się w nim książkom, filmom, grom czy innym sposobom wyrazu, dzięki którym możemy lepiej zrozumieć zjawiska obok nas, drugiego człowieka lub przyjrzeć się samemu sobie.  

Pierwszy, przekrojowy odcinek, dotyczy działalności medialnej i opowiada o twórczości osób wyróżnionych w ubiegłych roku, a także o osobach nominowanych w tegorocznej edycji konkursu Pióro Nadziei.  

Rozmawiamy o książce Joanny Kuciel-Frydryszak “Chłopki. Opowieść o naszych babkach” (wyd. Marginesy), która w zeszłym roku zdobyła wyróżnienie oraz o działalności Leny Khalid, ubiegłorocznej laureatki Pióra Nadziei za profil Polkanapustyni, która w tym roku wydała książkę “Córki chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej” (Wydawnictwo Poznańskie).  

Przedstawiamy także nazwiska, których działalność medialna szczególnie wyróżniła się w roku 2024 i które będą konkurować o nagrodę Pióro Nadziei w tym roku. Są to: 

• Oliwia Bosomtwe – dziennikarka, autorka książki „Jak biały człowiek. Opowieść o Polakach i innych”, 

• Maciej Chołodowski – dziennikarz białostockiego oddziału Gazety Wyborczej,  

• Ignacy Dudkiewicz – filozof, bioetyk, publicysta, redaktor naczelny Magazynu Kontakt,  

• Miłka Fijałkowska – dziennikarka zajmująca się tematyką międzynarodową, humanitarną i Bliskim Wschodem,  

• Paulina Januszewska – dziennikarka Krytyki Politycznej,  

• Renata Kim – dziennikarka, szefowa działu „Społeczeństwo” w tygodniku Newsweek, autorka książek,  

• Anna Mikulska – dziennikarka i badaczka, w mediach społecznościowych jako @historieoczlowieku,  

• Angelika Pitoń – dziennikarka krakowskiego oddziału Gazety Wyborczej,  

• Kamil Stępniak – doktor prawa, znany na instagramie jako @konstytucjonalista,  

• Filip Zieliński – dziennikarz „Przeglądu Sportowego Onet” 

Spośród nich jury konkursowe wyłoni zwycięzcę lub zwyciężczynię, a dzięki głosom internautów i internautek przyznana zostanie Nagroda Publiczności. Głosowanie trwa do 24 lutego: https://www.amnesty.org.pl/pioro-nadziei-2024-glosowanie/  

Rozmawiają: Joanna Zawada i Aleksandra Galant, koordynatorka konkursu Pióro Nadziei. 

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie. 

Po kontrowersyjnych wyborach prezydenckich w sierpniu 2020 r. urzędujący prezydent Aleksander Łukaszenka ogłosił swoje zwycięstwo pomimo licznych doniesień o nieprawidłowościach wyborczych i oskarżeń o oszustwa. Wybuchły pokojowe protesty, które białoruskie władze brutalnie stłumiły, używając bezprawnej siły, zatrzymując dziesiątki tysięcy demonstrantów i poddając wielu z nich torturom oraz innemu złemu traktowaniu. Jak sytuacja wygląda przed wyborami w 2025? Czy represje nadal są powszechne? Opowiadają dyrektorka Amnesty International Polska Anna Błaszczak-Banasiak oraz analityk ds. prawnych w Amnesty International Polska Alexander Stachurski.

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.

Temat związków partnerskich co i rusz czas wraca do debaty publicznej, wzbudzając gorące dyskusje. W dzisiejszym odcinku wyjaśniamy dlaczego jest to tak ważna kwestia dla społeczności LGBT+, co może zmienić wprowadzenie związków partnerskich w życiu queerowych osób (i nie tylko), co na to wszystko Konstytucja oraz jak oceniamy nowy rządowy projekt ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich.

Dr Adam Ploszka rozmawia z Anną Matras - analityczką ds. prawnych w Amnesty International Polska

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.

Zjawisko migracji to niezwykle kontrowersyjne zagadnienie w naszej debacie publicznej. Często w tej debacie pojawiają się różne półprawdy i przekłamania. W tym odcinku rozwiewamy podstawowe mity o migracji, rozwiewamy wątpliwości czy mur na granicy jest w stanie powstrzymać migrację oraz analizujemy zgodność z prawami człowieka nowej strategii migracyjnej. 

Dr Adam Ploszka rozmawia z Alexandrem Stachurskim, specjalistą - analitykiem ds. prawnych w Amnesty International Polska.

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.

Prawa człowieka to nie tylko zakaz tortur czy wolność słowa. To także granice dla władzy- chronią nas w styczności z aparatem państwa, przedstawicielami służb, wielkimi korporacjami. Co nam dają prawa człowieka? Kim są obrońcy i obrończynie praw człowieka? Z tego odcinka dowiesz się także jak wspierać prawa człowieka [i domagać się ich przestrzegania w Polsce i na świecie] -choćby u cioci na imieninach. 

Dr Adam Ploszka rozmawia z Anną Błaszczak-Banasiak, dyrektorką Amnesty International Polska.

Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.

Czym jest ludobójstwo i co naprawdę ten termin oznacza? Czy ludobójstwo to zabijanie wielu ludzi?  Jak je udowodnić? Czy można je usprawiedliwić? Jakie czyny i w jakiej skali oznaczają zbrodnię ludobójstwa? Amnesty dokumentuje, że właśnie teraz dochodzi do ludobójstwa. To ludobójstwo na Palestyńczykach w Strefie Gazy popełniane przez Izrael na przestrzeni ostatniego roku po zbrodniczych atakach Hamasu z 7 października. Posłuchaj, skąd ten wniosek, jak zbieraliśmy dowody i co Ty możesz zrobić w tej sprawie.

Jakub Szymczak rozmawia z Anną Błaszczak-Banasiak, dyrektorką Amnesty International Polska

Czy listy mogą zmienić czyjeś życie? Uwolnić niesłusznie skazanych z więzienia, połączyć rodziny, zmienić złe prawo? Maraton Pisania Listów Amnesty International od wielu lat udowadnia, że tak.  

Maraton Pisania Listów to największa na świecie akcja na rzecz praw człowieka. Co roku, w okolicach Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka 10 grudnia miliony osób z całego świata łączy siły, aby poprzez pisanie listów i wiadomości upomnieć się o kilka konkretnych osób z różnych zakątków świata, które trafiły do więzienia, są prześladowane albo zastraszane przez to, że sprzeciwiły się niesprawiedliwemu systemowi.  

Maraton Pisania Listów udowadnia, że suma niewielkich gestów robi kolosalną różnicę i że nie warto z góry zakładać, że nic nie da się zrobić. Świadczą o tym historie chociażby Germaina Rukuki z Burundi – prawnika działającego na rzecz ochrony praw człowieka, skazanego na 32 lata więzienia i uwolnionego po 4 latach czy Yasaman Aryani, skazanej na 16 lat więzienia za to, że z odsłoniętymi włosami rozdawała pasażerkom teherańskiego pociągu białe kwiaty i uwolnionej po 4 latach. 

Na czym polega akcja? Jak można się włączyć i dołożyć swoją cegiełkę, aby zmienić czyjeś życie? W czyich sprawach piszemy w tym roku? Dowiedz się więcej!