In het nieuwe pensioenstelsel voeren pensioenuitvoerders risicopreferentieonderzoeken uit. Deze onderzoeken geven pensioenfondsen en verzekeraars inzicht in de mate waarin deelnemers bereid en in staat zijn om risico te nemen rondom hun pensioen. Over het afnemen van deze onderzoeken is in de wetenschap al veel gezegd en geschreven. Maar hoe benut je de uitkomsten hiervan om het beleggingsbeleid zo vorm te geven dat het de welvaart van deelnemers optimaal ondersteunt?

Anne Balter, universitair hoofddocent aan Tilburg University, stelde zichzelf deze vraag. Samen met collega-onderzoekers Javier Garcia en Nikolaus Schweizer deed zij hier onderzoek naar. Hoofdeconoom Rogier Potter van Loon van TKP is zelfverklaard fan van dit onderzoek waarin heterogeniteit centraal staat. Hij ziet dat de verschillen binnen de groep deelnemers enorm zijn: de ene deelnemer kan wel tien keer meer of minder risicoavers zijn dan de andere.

Heterogeniteit is dus een cruciale factor, zeker wanneer alle uiteenlopende voorkeuren moeten worden vertaald naar een gezamenlijk beleid. In deze podcast bespreekt gespreksleider Saskia ter Ellen het onderzoek met Balter en Potter van Loon. Een belangrijke bevinding is dat de welvaartseffecten voor deelnemers vooral bepaald worden door verschillen in risicopreferenties, en niet zozeer door inkomensprofielen. Dat inzicht is essentieel bij het zoeken naar een werkbaar compromis.

• Netspar Industry Paper: Welvaartseffecten van collectieve investering voor heterogene deelnemers van Anne Balter, Javier Garcia en Nikolaus Schweizer
• Netspar Industy Paper: The impact of uncertainty in risk preferences and risk capacities on lifecycle investment van Anne Balter, Nikolaus Schweizer en Rob van den Goorbergh
• Netspar Industy Paper: Matchmaking in pensioenland: welk pensioen past bij welke deelnemer? van Marike Knoef, Rogier Potter van Loon, Marc Turlings, Marco van Toorn, Floske Weehuizen, Bart Dees en Jorgo Goossens
• Paper: Robust decisions for heterogeneous agents via certainty equivalents van Anne Balter en Nikolaus Schweizer in het European Journal of Operational Research
• Paper: Solving Maxmin Optimization Problems via Population Games van Anne Balter, Johannes M. Schumacher en Nikolaus Schweizer in het Journal of Optimization Theory and Applications
• Paper: Meten is weten: naar meer geluk door accurate risico-optimalisatie van Rogier Potter van Loon in Het Verzekerings-Archief
• Het Servicedocument Nadere onderbouwing risicohouding van de Pensioenfederatie (alleen toegankelijk voor leden), dat Rogier Potter van Loon noemt en waaraan hij meeschreef met Marcel Lever, Chantal de Groot en Mark Irwin

De solidariteitsreserve is een collectief element in het nieuwe pensioenstelsel. Het zorgt ervoor dat pensioenfondsen in staat zijn om pensioenvermogens en -uitkeringen aan te vullen. Bijvoorbeeld bij (dreigende) verlagingen van pensioenuitkeringen. Sliem el Ela deed in het kader van zijn promotie onderzoek naar deze reserve. Volgens El Ela zorgt de manier waarop veel pensioenfondsen de reserve inrichten ervoor dat kenmerken van een omslagelement terugkomen in het nieuwe stelsel.

Bij een omslagelement van jong naar oud is er een verschil tussen het financieel nadeel van de deelnemers in het eerste deel van hun levensloop en een later financieel nadeel. Dat is onder meer het geval bij de AOW, waarbij werkenden de pensioenen betalen van gepensioneerden. In een paper waaraan El Ela werkte met Servaas van Bilsen, Roel Mehlkopf en Stephan van Stalborch, hebben de ze vooral gekwantificeerd hoe groot dit omslagelement is.

Volgens Jan Bonenkamp, teammanager ALM bij APG, is het belangrijk dat onderzoek plaatsvindt naar de financiële stromen die in en uit de solidariteitsreserve vloeien. Deze reserve is namelijk een collectief vermogen binnen het nieuwe pensioencontract dat niet toebedeeld is aan persoonlijk vermogen. Gespreksleider Saskia ter Ellen bespreekt met El Ela en Bonenkamp de belangrijkste conclusies uit het onderzoek.

• Netspar Industry Paper: Kwantificering van het omslagelement van de solidariteitsreserve in het nieuwe pensioenstelsel van Servaas van Bilsen, Sliem el Ela, Roel Mehlkopf en Stephan van Stalborch
• Korte uitleg over de solidariteitsreserve op het informatieplatform Werken aan ons pensioen

Het was niet eerder gebeurd op deze schaal en op zo’n grondige manier: pensioendeelnemers met elkaar in dialoog laten gaan en ze op die manier betrekken bij een belangrijk thema. Begin 2024 organiseerde Pensioenfonds Detailhandel voor het eerst een Deelnemersdialoog over verantwoord beleggen. Dit initiatief is geïnspireerd door het burgerberaad, een manier om mensen te betrekken bij besluitvorming. In deze podcast spreekt gespreksleider Saskia ter Ellen met twee mensen die deze Deelnemersdialoog mede hielpen opzetten.

Een van die betrokkenen is Rob Bauer, hoogleraar Finance aan Universiteit Maastricht. Zijn universiteit werkt sinds lange tijd op onderzoeksgebied samen met Pensioenfonds Detailhandel. Hij vroeg zich af hoe je op een betere manier dan met vragenlijsten de daadwerkelijke duurzaamheidsvoorkeuren van pensioendeelnemers kunt meten. Een van de problemen van vragenlijsten zijn namelijk de sociaal wenselijke antwoorden die ze kunnen opleveren.

Pensioenfonds Detailhandel ging aan de slag met deze vraag, samen met onder anderen Bauer en politiek wetenschapper Emmeline Cooper. Al snel haakte Louise Kranenburg aan als manager verantwoord beleggen bij het bestuursbureau van het fonds. Ze legt in de podcast uit dat voor het bestuur de resultaten van eerdere vragenlijsten waardevol maar beperkt waren. Er was meer context nodig om keuzes te maken over het beleggingsbeleid. Hoe konden ze bijvoorbeeld deelnemers inbreng geven in de onderwerpen? Of ze het belang ervan laten aangeven?

Dit kwam uiteindelijk samen in de Deelnemersdialoog. Hierbij ging het om de vraag welke overwegingen pensioendeelnemers maken als je ze meer informatie geeft. Bauer en Kranenburg delen hoe zo’n dialoog eruitziet en wat het heeft opgeleverd, zoals 49 concrete aanbevelingen aan het fondsbestuur. Hoe vertaal je die naar acties en welke dilemma’s spelen mee? En wat zijn mogelijkheden om dit door te ontwikkelen, bijvoorbeeld naar een continue dialoog met deelnemers?

• Netspar Design Paper 253: Hoe pensioenfondsen democratiseren? Het ontwerpen van een deelnemersdialoog (DMP) bij Pensioenfonds Detailhandel van Emmeline Cooper en Rob Bauer
• De pagina over de Deelnemersdialoog van Pensioenfonds Detailhandel, inclusief een videoverslag

Deelnemers in zogenoemde premieregelingen hebben een wettelijk keuzerecht. Ze hebben de keuze tussen een vastgesteld of een variabel pensioen vanaf de pensioendatum. Deze keuze is complex en kan grote financiële gevolgen hebben. Daarom is het belangrijk dat deelnemers hierbij een goede begeleiding krijgen.

Welke mogelijkheden heb je om dit zo goed mogelijk in te richten? En kun je eigenlijk wel meten of deelnemers een goede keuze hebben gemaakt? Saskia ter Ellen gaat hierover in gesprek met Bas Donkers en Jonne Niesing. Donkers is hoogleraar Marketing aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Niesing werkt als senior communicatieadviseur bij Stichting Pensioenfonds voor Huisartsen.

Donkers deed met collega’s onderzoek naar keuzebegeleiding bij deze specifieke keuze. Op welke manieren kun je de keuze aanbieden en wat levert dit op? En welke rol spelen visualisaties hierin? Naast deze vragen gaat Donkers in op de grootste bias waar deelnemers bij deze keuze te maken hebben: dat ze geen keuze maken, omdat ze deze zo moeilijk en complex vinden. Oftewel de status quo-bias.

Vanuit de praktijk vertelt Niesing over de uitdaging om deelnemers daadwerkelijk te bereiken en de keuze te laten maken. Hoe pakt zijn werkgever dit aan en stimuleren ze het maken van een actieve en zo bewust mogelijke keuze? En hoe weet je of deelnemers tevreden zijn met deze keuze? Hij deelt de aanpak van Stichting Pensioenfonds voor Huisartsen, waar gemiddeld 85 procent van de deelnemers een actieve keuze maakt.

• Netspar Design Paper 248: Keuzebegeleiding bij de keuze tussen een vast of een variabel pensioen van Bas Donkers, Benedict Dellaert, Marc Turlings, Annemarie van Hekken, Martin van ’t Zet en Iris Wiggerts
• Uitgebreide uitleg over keuzebegeleiding op het informatieplatform Werken aan ons pensioen
• Het dossier keuzebegeleiding op de website van Netspar

Voor een deel van de werkgevers in Nederland gelden gedifferentieerde premies. Deze financiële prikkels moeten ervoor zorgen dat zij voldoende re-integratie-inspanningen bieden voor hun zieke of arbeidsongeschikte werknemers. Dit heet ook wel werkaccommodatie en is mogelijk door bijvoorbeeld aangepaste werktijden, werkomgeving of werkzaamheden.

Wat is het effect van deze financiële prikkels? En wat bepaalt dat werkgevers zich meer inspannen? Met die vragen ging promovenda Laura Jansen aan de Rijksuniversiteit Groningen samen met haar coauteurs aan de slag. Over de uitkomsten gaat ze in gesprek met Anneloes Goossens, beleidssecretaris Sociale zaken bij werkgeversorganisatie VNO-NCW en MKB-Nederland. Het gesprek wordt geleid door Saskia ter Ellen, directeur kennisdeling bij Netspar.

Ze gaan onder meer in op een wetswijziging van 2013, die ook werknemers zonder vast contract onder de gedifferentieerde premies liet vallen. Jansen vond op basis van haar data geen bewijs voor het mechanisme waarop de wijziging gebaseerd is. Zo leidde de premiedifferentiatie niet tot grotere re-integratie-inspanningen bij deze werknemers.

Goossens deelt in de podcast verder dat 80 procent van het langdurig verzuim niets met het werk te maken heeft. Tegelijk zijn werkgevers er verantwoordelijk voor, zowel financieel als in alles wat ze moeten doen in het kader van de re-integratie. Jansen stelt hier tegenover dat je als werkgever wel iemand in een andere functie kunt accommoderen. Maar hoe pakt dat uit in de praktijk?

• Netspar Design Paper 246: Bepalende factoren van re-integratie-inspanningen voor langdurig zieke werknemers van Viola Angelini, Max Groneck, Laura Jansen en Raun van Ooijen
• Een overzicht van de regels bij ziekte voor werkgevers en werknemers vanuit de Rijksoverheid
• Uitleg voor werkgevers over de gedifferentieerde premie Werkhervattingskas van het UWV

Deelnemers kunnen nogal wat keuzes maken bij de invulling van hun pensioen. Hoe kunnen wetenschappelijke inzichten helpen om ze op een adequate manier geautomatiseerd te begeleiden bij deze keuzes? En wat zijn daarbij de ethische afwegingen? In deze aflevering gaat Saskia ter Ellen hierover in gesprek met Minou van der Werf en Yuri Leysner.

Minou van der Werf is senior onderzoeker en projectmanager bij het Brightlands Institute for Smart Society (BISS) van de Universiteit Maastricht. Ze vertelt in de podcast dat ethische uitdagingen vaak ondergesneeuwd zijn. Daarbij is het niet alleen belangrijk om na te denken over wat mogelijk is, maar ook over wat wenselijk is.

Yuri Leysner is Group Digital Officer bij pensioenuitvoerder APG. Hij geeft aan dat het lastige bij ethiek is dat iets niet altijd goed of fout is. De waarde zit juist in het gesprek met de juiste mensen. Als je een bepaald product bespreekt in een bredere context, dan kun je achter zaken komen waar je geen rekening mee houdt.

Luister naar dit gesprek over onderzoek naar ‘holistisch’ geautomatiseerd financieel advies en de raakvlakken met keuzebegeleiding. Daarbij gaan Van der Werf en Leysner onder meer in op de ethische overwegingen wanneer je hiermee aan de slag gaat. Ook bespreken ze het belang van een definitie van goed geautomatiseerd advies of goede geautomatiseerde begeleiding.

• Netspar Design paper 236: Uitdagingen bij geautomatiseerd financieel advies: Definitie en ethische afwegingen van Robert Gianni, Minou van der Werf, Lisa Brüggen, Darian Meacham, Jens Hogreve, Thomas Post en Jonas Heller
• Uitgebreide uitleg over keuzebegeleiding op het informatieplatform Werken aan ons pensioen
• Het dossier keuzebegeleiding op de website van Netspar

In 2005 is Netspar opgericht als academisch kennisnetwerk rond pensioenen en vergrijzing. In dit netwerk participeren onderzoekers uit alle Nederlandse universiteiten. De initiatiefnemers waren Theo Nijman en Lans Bovenberg, die kort daarvoor de NWO-Spinozapremie had gewonnen. Netspar heeft zich sindsdien ontwikkeld tot een invloedrijke bron van kennis rond pensioenen.

In deze aflevering twee prominente stemmen uit het debat van de afgelopen decennia. Dit debat heeft geleid tot de nieuwe pensioenwet, de Wet toekomst pensioenen (Wtp). We spreken met Peter Gortzak en Theo Nijman. Gortzak is voormalig vicevoorzitter bij de FNV en tot voor kort hoofd beleid bij APG. Nijman is nu nog hoogleraar Econometrie van de financiële markten aan Tilburg University en onderzoeksdirecteur bij Netspar.

In de podcast gaan Nijman en Gortzak in op de rol die de wetenschap speelt in het pensioendebat. Daarnaast bespreken zij de rol die de wetenschap heeft gespeeld in de aanloop naar de huidige pensioenhervormingen. Gespreksleider is Saskia ter Ellen, directeur kennisdeling bij Netspar.

• De NWO-Spinozapremie, de onderscheiding die Lans Bovenberg in 2003 ontving en de aanleiding was om samen met Theo Nijman Netspar op te richten
• Rapport van de Commissie Frijns (2010): Pensioen: “Onzekere zekerheid”
• Rapport van de Commissie Goudswaard (2010): Een sterke tweede pijler. Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Deze podcast is een vraaggesprek met Yves Stevens, professor sociaal recht aan de Universiteit van Leuven en lid van de Scientific Council van Netspar. Hij was spreker op het Pensioen & Wetenschap Jaarcongres 2023 van Netspar. Daar besprak hij het buitenlandse perspectief op de Wet toekomst pensioenen (Wtp) en welke verschuivingen de wet teweegbrengt in de Nederlandse pensioenidentiteit. Later werkte hij dit uit in een paper voor Netspar. In deze podcast gaat hij dieper in op de boodschap in zijn keynote en paper.

Deze Netspar podcast is een vraaggesprek tussen Eline ten Bosch, onderzoeker bij Netspar en Erasmus Universiteit, en Sheila Reneerkens, communicatieadviseur bij Netspar. Eline vertelt over het onderzoek en de publicatie van haar paper over SDG’s en staatobligaties. Het paper schreef ze samen met Mathijs van Dijk en Dirk Schoenmaker, beiden van Erasmus Universiteit. Het paper is in het Engels en speciaal voor het Nederlandse publiek licht zij het paper toe in deze podcast.

Deze Netspar podcast is een weergave van de speech van Lans Bovenberg gehouden op het Netspar symposium van 10 maart ter ere van zijn afscheid. Als één van de oprichters van Netspar heeft Lans Bovenberg een grote rol gespeeld in de discussie rondom de hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel.

Deze Netspar podcast gaat over de Wet toekomst pensioenen. In februari 2023 waren twee deskundigenbijeenkomsten in de Eerste Kamer over het wetsvoorstel. Lans Bovenberg, Theo Nijman en Marike Knoef waren als deskundige uitgenodigd om hun visie te geven. Sheila Reneerkens, communicatieadviseur van Netspar, stelde dit drietal enkele vragen naar aanleiding van hun optreden in de Eerste Kamer.

Gespreksleider Marike Knoef praat met Cristel van de Ven, voorzitter vereniging zelfstandigen Nederland en netwerk zelfstandig ondernemers, lid van de SER, zelf ook zelfstandige ondernemer van Factor Vijf organisatieontwikkeling, Erik Lutjens, hoogleraar pensioenrecht  aan de VU en pensioenrechtadvocaat en Casper van Ewijk, emeritus hoogleraar en onderzoeker bij Netspar.

In het nieuwe pensioenstelsel speelt de risicohouding een belangrijke rol. Aan de hand hiervan bepaalt een pensioenfonds het beleggingsbeleid. Een fonds is daarom verplicht om een risicopreferentieonderzoek te houden dat inzicht geeft in de mate waarin pensioendeelnemers beleggingsrisico kunnen en willen lopen. Daarbij zijn de risicotolerantie en het risicodraagvlak relevant. Bij de risicotolerantie gaat het om hoeveel risico deelnemers willen nemen om hun pensioendoel te bereiken en bij het risicodraagvlak om het risico dat ze kunnen dragen gegeven hun financiële situatie.

Raun van Ooijen is onderzoeker en universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij deed onderzoek naar een betrouwbare manier om het risicodraagvlak van pensioendeelnemers te meten, waarbij ook hun menselijk kapitaal werd meegenomen. Dit gebeurde in samenwerking met Rob Alessie, Marike Knoef en Gonzalo Paz-Pardo. Op welke definitie van risicodraagvlak kwamen ze uit? En hoe wordt hier vanuit de praktijk naar gekeken? Gespreksleider Saskia ter Ellen bespreekt dit met Van Ooijen en Anne Kock, bestuurder bij Pensioenfonds PGB.

Kock ziet een grote correlatie tussen de risicotolerantie en het risicodraagvlak. Zo voelt iemand die minder risico kan nemen dat vaak al zelf aan. Daardoor zal deze persoon ook een lagere risicotolerantie hebben. Van Ooijen vertelt verder dat zijn onderzoek bevestigt dat het menselijk kapitaal een groot onderdeel is van het vermogen van mensen, waarbij er grote verschillen zijn tussen groepen. Dit impliceert dat het belangrijk is om in het pensioenbeleid met deze verschillen rekening te houden. Ziet Kock deze verschillen ook bij Pensioenfonds PGB en hoe gaat het fonds hiermee om in de praktijk?

• Netspar Industry Paper: Het meten van risicodraagvlak op basis van levenslange inkomsten en totale vermogensportefeuilles in Nederland van Rob Alessie, Marike Knoef, Gonzalo Paz-Pardo en Raun van Ooijen
• De pilotversie van de pensioenvergelijkingstool die aan het eind van de podcast naar voren komt; Raun van Ooijen ontwikkelde deze tool samen met Max Groneck van de Rijksuniversiteit Groningen
• Een pagina van de AFM met informatie over risicopreferentieonderzoek voor pensioenuitvoerders
• Uitgebreide uitleg over de risicohouding op het informatieplatform Werken aan ons pensioen

Gespreksleider Anneke van der Giezen praat met Daniël van Vuuren, hoogleraar Sociale Zekerheid en Economie aan Tilburg University en onderzoeker bij Netspar en Gijs Roelofs, hoofd Ziekte & Arbeidsongeschiktheid bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Deze aflevering gaat over de relatie tussen de WIA en arbeidsparticipatie. Gespreksleider Anneke van der Giezen praat hierover met Arthur van Soest, hoogleraar Econometrie aan Tilburg University en onderzoeker bij Netspar en Michiel van den Hauten, directeur Strategie, Beleid en Kenniscentrum bij UWV.

In welke mate biedt de WIA inkomensbescherming aan kwetsbare groepen? Gespreksleider Anneke van der Giezen praat hierover met: Amma Asante: voormalig Voorzitter Landelijke Clientenraad Sociale Zekerheid en Jan-Maarten van Sonsbeek: programmaleider bij het CPB en onderzoeker bij Netspar

Nieuwe pensioenwetgeving betreft niet alleen veranderingen voor het ouderdomspensioen maar zeker ook voor uitkeringen aan nabestaanden.

Daarover gaat onafhankelijk communicatiestrateeg Alfred Kool in gesprek met Theo Nijman, onderzoeksdirecteur Netspar en Jacqueline van Kampen, bedrijfskundige bij Aegon.

Nieuwe pensioenwetgeving betekent een transitie naar een nieuw pensioenstelsel. Straks kennen we solidaire en flexibele premieregelingen. Welke keuzeruimte kennen deze regelingen?  

Daarover gaat onafhankelijk communicatiestrateeg Alfred Kool in gesprek met Lisa Brüggen, hoogleraar financiële dienstverlening aan de Universiteit van Maastricht en Eveline Smeets, Hoofd Actuariële Zaken van Shell Pensioenbureau Nederland.

Onafhankelijk communicatiestrateeg Alfred Kool in gesprek met Bas Werker (hoogleraar Enonometrie aan Tilburg University) en Agnes Joseph (Expert actuaris bij Achmea PensioensServices) 

Deel III met Tanachia Ashikali (LU) en Tarik Uçar (BPF Schoonmaak). Zij sluiten af met een gesprek over gender en diversiteit in pensioenfondsbesturen.

Deel II van deze serie met Jim Been (LU) en Joanne Kellermann (PFZW) over hoe pensioen is geregeld in typische vrouwenberoepen.

In deel I van deze serie gaat gespreksleider Jannie Benedictus (freelance journalist en onder andere columnist voor het FD) in gesprek met Suzanne Kali (LU) en Lillian van Eijk (APG) over de impact van zorgtaken op je pensioen.

Door een aanpassing van het beleggingsbeleid tijdens de opbouw van pensioen is het mogelijk om pechgeneraties onder gepensioneerden te voorkomen. Antoon Pelsser is in deeltijd hoogleraar Finance en Actuariële Wetenschappen aan Universiteit Maastricht. Hij onderzocht samen met Luke Servat, Rob van den Goorbergh en Mark Irwin hoe dit mogelijk is zonder dat vermogenstransfers tussen generaties nodig zijn.

Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de nutsfunctie. Deze modelleert hoe gelukkig of ongelukkig deelnemers zijn met de uitkomst van hun pensioenbelegging, oftewel het ‘nut’ dat ze eraan beleven. In de nutsfunctie die pensioenfondsen nu hanteren, kijken deelnemers alleen maar naar hun eigen pensioen, onafhankelijk van dat van anderen. Pelsser observeert dat deelnemers in de praktijk de hoogte van hun pensioen juist meten ten opzichte van de generaties om hen heen. Hij onderzocht hoe het beleggingsbeleid zou veranderen als je dit expliciet modelleert door de nutsfunctie aan te passen.

Chantal de Groot, Team Leader Client Servicing bij Ortec Finance, is enthousiast over het onderzoek en vindt dit een goed startpunt. Gespreksleider Saskia ter Ellen gaat in deze podcast met Pelsser en De Groot in gesprek over hoe een aanpassing in de nutsfunctie in de praktijk leidt tot een ander beleggingsbeleid, dat voor jongere deelnemers voorzichtiger is dan zonder die aanpassing. De Groot en Pelsser bespreken verder het belang om rekening te houden met de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel en de invloed daarvan op het beleggingsbeleid.

• Netspar Industry Paper: Optimaal Beleggen met Intergenerationele Benchmarking van Luke Servat, Antoon Pelsser, Rob van den Goorbergh en Mark Irwin
• Antoon Pelsser verwijst aan het eind van de podcast naar een videofragment met twee makaken en hun reactie op ongelijke beloning. Dit fragment komt naar voren in een TED Talk van primatoloog Frans de Waal.

Deel III met Rieneke Slager (RUG) en Xander Urbach (VBDO). Zij sluiten af met een gesprek over engagement. Hoe kom je aan tafel bij de grote bedrijven? 

Deel II van de serie Pensioen & Duurzaam beleggen. Oscar van Zadelhoff in gesprek met Rob Bauer (MU) en Wilte Zijlstra (AFM) over duurzaam beleggen en of deelnemers dit wel willen?

Gespreksleider Oscar van Zadelhoff, van BeFrank, gaat in gesprek met Martine Koridon – Rommen van MN en met Mathijs van Dijk, verbonden aan EUR en Netspar. 

We sluiten af met Raymond Montizaan en Jaap Oude Mulders, zij praten in deel III over de vergrijzende arbeidsmarkt.

Deel II van deze serie gaat over de arbeidsmarkt van de toekomst met Ton Wilthagen en Marjolein ten Hoonte.

Deze podcast gaat over de noodzakelijke hervorming van het pensioenstelsel tegen de achtergrond van ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, meer specifiek: hoe kunnen we zzp-ers aan een redelijk pensioen of een ‘maatschappelijk aanvaardbaar minimum pensioen’, een MAP, helpen en hoe maken we pensioenen meer dynamisch, zodat mensen het kunnen inzetten voor het verbeteren van hun kansen en duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt.

Gespreksleider Thomas van Zijl, van BNR Nieuwsradio, gaat in gesprek met Casper van Ewijk, hoogleraar economie Universiteit van Amsterdam en verbonden aan Netspar, en Niels Kortleve, Expert ALM-adviseur bij PGGM.

Hoe wordt de burger die pensioen opbouwt, geholpen bij de planning van zijn pensioenvoorziening? Wie is waarvoor verantwoordelijk? Die vragen stonden centraal voor een projectgroep onder leiding van Fieke van der Lecq (VU) en René Maatman (RU). De projectgroep heeft nagedacht over de gevolgen van de stelselwijziging die rond 2026 in werking treedt, uitgaande van vier scenario’s in 2036. De belangrijkste conclusie: wat de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel ook gaat brengen, niemand kan achteroverleunen. Deze podcast is een registratie van het event van deze projectgroep op 1 juli 2021.

In deze Netspar podcast geeft Gerard van Olphen zijn visie op de verre toekomst van pensioen. De podcast is een registratie van een voordracht van Gerard van Olphen tijdens het Netspar bestuurdersevent op 30 maart 2021.

Stelling 4: Ook zzp-ers moeten verplicht pensioen opbouwen. In dit deel van het Netspar verkiezingsdebat 2021 op 10 maart bespreken Evert Jan van Asselt (CDA), Paul Smeulders (Groenlinks), Steven van Weyenberg (D66) en factchecker Marike Knoef (Universiteit Leiden/Netspar) onder leiding van Thomas van Zijl (BNR) vanuit studio Nieuwspoort deze stelling.

Stelling 3: Geen verplichte pensioenopbouw over salaris boven 60.000 euro. In dit deel van het Netspar verkiezingsdebat 2021 op 10 maart bespreken Evert Jan van Asselt (CDA), Paul Smeulders (Groenlinks), Steven van Weyenberg (D66) en factchecker Marike Knoef (Universiteit Leiden/Netspar) onder leiding van Thomas van Zijl (BNR) vanuit studio Nieuwspoort deze stelling.

De pensioensector heeft traditioneel een sterke focus op techniek. De nadruk ligt daarom vaak op cijfers. Prof. dr. Lisa Brüggen en prof. dr. Bas Werker benadrukken juist het belang van woorden én cijfers: ze moeten in overeenstemming zijn en één verhaal vertellen. Dit was de hoofdboodschap tijdens hun dubbele inaugurele rede aan Tilburg University op 16 mei 2025. Ze spraken deze uit wegens hun door Instituut Gak gefinancierde leerstoelen.

Brüggen en Werker vinden dat de communicatie over pensioenen momenteel nog te ingewikkeld is. In deze podcast gaat gespreksleider Saskia ter Ellen hierover met de twee hoogleraren in gesprek. Zo vertelt Brüggen dat het ontzettend belangrijk is dat pensioenaanbieders de voorkeuren van hun deelnemers goed begrijpen. Ook richten ze hun organisatie het beste in vanuit de deelnemer en niet vanuit de interne processen of de techniek.

Werker noemt in de podcast de heersende opvatting dat communicatie de techniek onvoldoende zou begrijpen. Hij geeft aan dat we het dan te ingewikkeld hebben gemaakt. Niet de instrumenten – met termen als spreiden, solidariteitsreserve en beschermingsrendementen – maar de wensen van deelnemers zouden het beginpunt moeten zijn. Daardoor weet je waarin je ze kunt meenemen en welke afwegingen er allemaal zijn rond de pensioenuitkomsten.

De wetenschappers gaan verder in op het onderzoek dat ze gaan doen vanuit hun nieuwe leerstoelen. Zo zal Brüggen onder de loep nemen welke mogelijkheden er zijn voor meer maatwerk in pensioencommunicatie. Mogelijk kunnen pensioenaanbieders hiermee beter aansluiten bij de behoeftes van deelnemersgroepen. Werker wil daarnaast kijken hoe je met de verschillen tussen deelnemers rekening kunt houden zonder in te boeten op collectiviteit en solidariteit.

• De leerstoelen op de website van Instituut Gak, met ook een omschrijving van de leerstoelen van Lisa Brüggen en Bas Werker.

Deze podcast komt in de plaats van een boekje met een redetekst, zoals dat meestal verschijnt bij een inaugurele rede.

Stelling 2: Pensioenfondsen die nu geld tekortkomen moeten de pensioenen nu verlagen. In dit deel van het Netspar verkiezingsdebat 2021 op 10 maart bespreken Gijs van Dijk (PvdA), Roald van der Linde (VVD), Martin Nijkamp (50+) en fact checker Bas Werker (Tilburg University/Netspar) onder leiding van Thomas van Zijl (BNR) vanuit studio Nieuwspoort deze stelling.

Stelling 1: Een metselaar moet na 45 jaar kunnen stoppen met werken. In dit deel van het Netspar verkiezingsdebat 2021 op 10 maart bespreken Gijs van Dijk (PvdA), Roald van der Linde (VVD), Martin Nijkamp (50+) en fact checker Bas Werker (Tilburg University/Netspar) onder leiding van Thomas van Zijl (BNR) vanuit studio Nieuwspoort deze stelling.

Communicatie is een belangrijk speerpunt in de hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel. In drie Netspar Pensioen en wetenschap podcast gaat Ellen Kraft - communicatiespecialist Pensioenen bij Nationale Nederlanden - in gesprek met experts uit de wetenschap én de praktijk over effectieve pensioencommunicatie. In deze aflevering delen onderzoeker Bas Donkers van de Erasmus Universiteit Rotterdam en pensioeninnovatie expert Koen Vaassen van Achmea Pensioenservices hun kennis en inzichten over keuzebegeleiding. Hoe stel je een realistisch pensioendoel? En hoe geef je mensen beter inzicht in de bijbehorende risico’s?  

Communicatie is een belangrijk speerpunt in de hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel. In drie Netspar Pensioen en wetenschap podcast gaat Ellen Kraft - communicatiespecialist Pensioenen bij Nationale Nederlanden - in gesprek met experts uit de wetenschap én de praktijk over effectieve pensioencommunicatie. In deze aflevering delen onderzoeker Thomas Post van Maastricht University en strategisch marketeer Wilmar Zomer van a.s.r. hun kennis en inzichten over het activeren van deelnemers. Welke beproefde methoden biedt de wetenschap om mensen in actie te krijgen voor hun pensioen? En hoe werkt dat in de praktijk?

Communicatie is een belangrijk speerpunt in de hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel. In drie Netspar Pensioen en wetenschap podcasts gaat Ellen Kraft - communicatiespecialist Pensioenen bij Nationale Nederlanden - in gesprek met experts uit de wetenschap én de praktijk, over effectieve pensioencommunicatie. In deze aflevering delen onderzoeker Marijke van Putten van Universiteit Leiden en beleidsadviseur Floske Weehuizen van het Verbond van Verzekeraars hun kennis en inzichten over uitstelgedrag, ofwel: waarom zijn mensen zo passief als het gaat om pensioen?

In deze tweede aflevering over de lage rente gaat een panel van experts vanuit de wetenschap en de praktijk met elkaar in debat en beantwoorden zij vragen over de langdurig lage rente. Wat betekent dit voor de consument of pensioendeelnemer? En hoe komt de financiële planning over de levenscyclus eruit te zien?

Het 15-jarig bestaan van Netspar werd gevierd met een online congres over een actueel en toekomstgericht thema: de lage rente en het effect op pensioenen. Beluister in deze podcast de keynotes van experts Casper van Ewijk van de Universiteit Amsterdam, Klaas Knot van de Nederlandsche Bank en econoom Bas Jacobs van de Erasmus Universiteit. Zij gaan in op de uitdagingen van langdurig lage rente en de impact op korte en lange termijn.

Het Nederlandse pensioenstelsel is volop in beweging; wie houdt het bij en wie begrijpt het nog? In deze podcast van kennisnetwerk Netspar gaat verslaggever Martine Wolzak van het Financieele Dagblad in gesprek met experts uit de wetenschap over pensioencommunicatie, begrijpelijkheid en betrokkenheid bij het pensioen.

In juli 2020 is de hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel op hoofdlijnen een feit. In deze podcast van kennisnetwerk Netspar gaat verslaggever Martine Wolzak van het Financieele Dagblad in gesprek met experts uit wetenschap en praktijk over dit nieuwe pensioencontract en de verdeling van risico’s en rendementen over generaties. 

Het Nederlandse pensioenstelsel is volop in beweging. In deze podcast van kennisnetwerk Netspar gaat verslaggever Martine Wolzak van het Financieele Dagblad in gesprek met experts uit de wetenschap over de geschiedenis én de toekomst van het pensioenakkoord.

De cijfers liegen er niet om. Een substantiële groep Nederlanders – ongeveer één op de vijf – vermijdt actief pensioeninformatie. Zij nemen een actieve beslissing om deze informatie te vermijden, op dezelfde manier als bijvoorbeeld zorgmijders: mensen die eigenlijk naar de dokter zouden moeten gaan, maar dit nalaten. Kène Henkens is hoofd van een onderzoeksgroep op het gebied van werk en pensioen bij het NIDI en hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij deed samen met zijn collega Harry van Dalen onderzoek naar wie pensioeninformatie vermijdt.

Uit hun onderzoek komen drie factoren naar voren die de kans op het vermijden van pensioeninformatie vergroten: zorgen hebben over je pensioen, problemen hebben met het begrijpen van alle complexiteit rondom pensioen en weinig vertrouwen hebben in de pensioensector. Kan er iets worden gedaan aan de oorzaken van dit probleem en is beleid hierop mogelijk? Gespreksleider Saskia ter Ellen gaat hierover in gesprek met Kène Henkens en Corine Schep, productmanager pensioen bij a.s.r.

Schep geeft aan dat het voor de pensioensector belangrijk is dat hier aandacht voor is. Er wordt veel van de sector verwacht, onder andere op het gebied van keuzebegeleiding van deelnemers. Welke rol kunnen werkgevers spelen in het bereiken van mensen die pensioeninformatie vermijden? En waarom is het belangrijk dat de default van pensioenproducten goed ingericht is? Schep en Henkens hebben het over de mogelijkheden en onmogelijkheden en het belang van benoemen dat dit iets is om over na te denken.

• Netspar Industry Paper: Wie vermijdt pensioeninformatie? Het belang van financiële vaardigheden, vertrouwen en pensioenzorgen van Harry van Dalen en Kène Henkens
• Website van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut  (NIDI), dat is aangesloten bij de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) en geaffilieerd met de Rijksuniversiteit Groningen

De coronacrisis heeft wereldwijd impact op gezondheid en economie en dus ook op pensioenen. Kennisnetwerk Netspar inventariseerde welke thema’s nu leven in de Nederlandse pensioensector en welke antwoorden de wetenschap kan geven. Gedragseconoom Marike Knoef gaat in deze podcast in gesprek met Peter Schotman over beleggen, herbalanceren en uitsmeren van negatieve financiële schokken in crisistijd.

De coronacrisis heeft wereldwijd impact op gezondheid en economie en dus ook op pensioenen. Kennisnetwerk Netspar inventariseerde welke thema’s nu leven in de Nederlandse pensioensector en welke antwoorden de wetenschap kan geven. Gedragseconoom Marike Knoef gaat in deze podcast in gesprek met Lisa Bruggen (Maastricht University) en Hans Hoeken (Utrecht University) over pensioencommunicatie en het bouwen aan vertrouwen in crisistijd.

De coronacrisis heeft wereldwijd impact op gezondheid en economie en dus ook op pensioenen. Kennisnetwerk Netspar inventariseerde welke thema’s nu leven in de Nederlandse pensioensector en welke antwoorden de wetenschap kan geven. Gedragseconoom Marike Knoef gaat in deze podcast in gesprek met Erik Lutjens (VU Amsterdam) over corona en de betaling van pensioenpremies vanuit een juridisch perspectief.

Netspar bestaat op 1 april 2025 twintig jaar. Tijdens het Jubileumcongres Pensioen & Wetenschap in Den Haag hebben we een bijzondere aflevering opgenomen van onze podcast. In deze jubileumpodcast gaat gespreksleider Saskia ter Ellen, directeur kennisdeling bij Netspar, in gesprek met de vier keynotesprekers van het congres. Ze bieden vier verschillende perspectieven op de toekomst van pensioen.

De volgende keynotesprekers en perspectieven komen aan bod:

Petra Hielkema: Europese uitdagingen

“De uitdaging in Europa is het pensioengat. 20 procent van de Europeanen heeft het risico dat ze in armoede gaan leven tijdens hun pensioen. In een welvarend deel van de wereld als de EU is dat veel te veel.”

Petra Hielkema is voorzitter van EIOPA, de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioen.

Prof. John G. Lynch, jr.: interacties tussen systeem en individu

“Het argument voor systeemverandering is dat je grotere effecten hebt op het sociale welzijn door niet op het individu te rekenen om zijn of haar eigen problemen op te lossen.”

Prof. John G. Lynch, jr. is Distinguished Professor aan de Universiteit van Colorado en oprichter van het Center for Research on Consumer Financial Decision Making.

Prof. mr. Lokke Moerel: technologische weerbaarheid

“Inmiddels is het zo dat je niet alleen je informatie moet beveiligen, maar ook al je systemen en netwerken. En ook dat je als pensioenfonds ‘resilient’, dus weerbaar moet zijn. Dat gaat veel verder dan ICT-beveiliging.”

Prof. mr. Lokke Moerel is senior of counsel bij Morrison & Foerster en hoogleraar Global ICT aan Tilburg University.

Prof. dr. Kim Putters: solidariteit en collectiviteit, nu en in de toekomst

“Een stevige en sterke economische basis is belangrijk voor al onze collectieve voorzieningen en zeker ook voor pensioen.”

Kim Putters is voorzitter van de Sociaal-Economische Raad en universiteitshoogleraar Brede Welvaart aan Tilburg University.

• Lees het algemene verslag van het Jubileumcongres Pensioen & Wetenschap en het verslag van de rondetafelgesprekken met Koningin Máxima.