Człowieka rozumiemy dziś na dwa sposoby – potocznie i naukowo. Z jednej strony widzimy w nas samych osoby obdarzoną wolną wolą i świadomością, z drugiej zaś nauka opowiada nam o niewidzialnych dla nas procesach zachodzących w naszym mózgu. Jak pogodzić ze sobą te dwie, zdawałoby się, nieprzystające do siebie narracje? W ostatnim odcinku serii z pytaniem tym zmierzy się dr hab. Mateusz Hohol, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kognitywista, kierownik Mathematical Cognition and Learning Lab, obecnie realizujący grant Narodowego Centrum Nauki pt. “Cognitive artifacts on various time scales: An integrative approach” (OPUS, nr 2021/43/B/HS1/02868).

Od setek lat ludzie snują i otaczają się najróżniejszymi narracjami: mitami, legendami i baśniami. We współczesnym świecie wciąż opowiadamy sobie historie – te o codziennym życiu albo o epickich przygodach – ale też próbujemy nieustannie upleść z otaczających nas, globalnych wydarzeń, jedną spójną opowieść. Stykamy się też z narracjami opowiadanymi w zupełnie nowy sposób: na ekranie komputera lub w formie teorii naukowych. Skąd bierze się w nas potrzeba tworzenia i słuchania narracji? Z czego składają się różne narracje i jakie spełniają funkcje? I wreszcie: czy można powiedzieć, że wręcz kierują one naszym życiem? W niniejszej serii podcastów, Piotr Szymanek, kognitywista i doktorant na Uniwersytecie Jagiellońskim, rozmawia z pięcioma ekspertami z różnych dziedzin by odpowiedzieć na te i inne pytania na temat narracji.

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki z programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki w ramach projektu „Nauka na żywo: Człowiek".

Wesprzyj kanał Copernicus: https://www.youtube.com/channel/UCCehmsLClWwxA_SDLtff6xA/join https://patronite.pl/copernicus

Każdego dnia opowiadamy na swój temat jakąś narrację. Co zawierają te opowieści i jakie spełniają funkcje? Czy pomagają nam one zrozumieć samych siebie? W czwartym odcinku serii na powyższe pytania odpowiada dr Jędrzej Grodniewicz, filozof, pracownik Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, który realizuje obecnie grant SONATA 18 pt. „Terapeutyczne samorozumienie” fundowany przez Narodowe Centrum Nauki (nr 2022/47/D/HS1/00923).

Od setek lat ludzie snują i otaczają się najróżniejszymi narracjami: mitami, legendami i baśniami. We współczesnym świecie wciąż opowiadamy sobie historie – te o codziennym życiu albo o epickich przygodach – ale też próbujemy nieustannie upleść z otaczających nas, globalnych wydarzeń, jedną spójną opowieść. Stykamy się też z narracjami opowiadanymi w zupełnie nowy sposób: na ekranie komputera lub w formie teorii naukowych. Skąd bierze się w nas potrzeba tworzenia i słuchania narracji? Z czego składają się różne narracje i jakie spełniają funkcje? I wreszcie: czy można powiedzieć, że wręcz kierują one naszym życiem? W niniejszej serii podcastów, Piotr Szymanek, kognitywista i doktorant na Uniwersytecie Jagiellońskim, rozmawia z pięcioma ekspertami z różnych dziedzin by odpowiedzieć na te i inne pytania na temat narracji.

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki z programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki w ramach projektu „Nauka na żywo: Człowiek".

Wesprzyj kanał Copernicus: https://www.youtube.com/channel/UCCehmsLClWwxA_SDLtff6xA/join https://patronite.pl/copernicus

Na pojęcie piękna wpływ miała historia, dana epoka i jej kultura, która określała kanon sztuki. Artyści jednak doskonale wiedzieli o tym, że najlepiej sprzedaje się kontrowersja i przekraczanie granic. Tematem odcinka będzie oparty o klasyczne reguły renesans i rewolucyjny manieryzm, oparcie o złotą proporcję a deformacja. Jak manieryzm wpłynął na przyjęte zasady renesansowej sztuki? Czy wraz ze zmianą estetyki zmienił się sposób postrzegania człowieka? W studio gościmy doktora Grzegorza Jankowicza Goszczący w studio obraz to “Marabut” autorstwa Adelajdy Kot Projekt powstał przy wsparciu: ArtInfo.pl, Exadel, Fundacja Rodziny Staraków, YES Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. „No to pięknie!” to cykl rozmów z ekspertami w których poszukiwać będziemy odpowiedzi na pytanie czym jest piękno. Wspólnie z postaramy się stawić czoło pytaniom o ewolucyjną naturę piękna, jego kontekst kulturowy, uniwersalne czy też subiektywne kryteria. Projekt realizowany we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie

Zapraszamy Państwa na spotkanie z profesorem Stefanem Chwinem – powieściopisarzem, historykiem literatury, eseistą, krytykiem literackim i wspaniałym wykładowcą. W rozmowie z Profesor Dominiką Dudek poruszy temat czasu. Wspólnie zastanowią się, czym są ciekawe czasy, czy czas może być bohaterem literackim i czy literatura i sztuka mogą być ocaleniem przed nieuchronną ciągłością utrat.

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków

Zapraszamy na fascynującą podróż w krainę historii z profesorem Normanem Davies’em. Dowiemy się, czy dla historyka ważniejszy jest czas czy przestrzeń, jak w ciągu dziejów zmieniało się podejście do czasu, czy historia jest nauczycielka pokory i czy Polska jest ewenementem. To wszystko zostanie okraszone anegdotami z niezwykłego życia tego najbardziej polskiego Brytyjczyka.  Prowadzenie: Dominika Dudek

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków

Będziemy rozmawiać o ściganiu się z czasem, początkach pasji kolarskiej, tryumfach i dramatach. Wrócimy do igrzysk olimpijskich w okresie zimnej wojny i zastanowimy się co dla sportowca oznacza pandemiczne przesunięcie igrzysk w Tokio. Poznamy kulisy wyścigów kolarskich, a także dowiemy się dlaczego warto być weganinem.  Prowadzenie: Dominika Dudek

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Dofinansowano z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków.

Prof. January Weiner (2) i dr January Weiner (3) mają wiele wspólnego: dzielą 50 proc. tych samych genów, wykonują tę samą profesję – obaj są biologami – i noszą to samo imię i nazwisko. Z jednym z najbardziej wpływowych i szanowanych polskich ekologów, autorem podręczników akademickich i wieloletnim wykładowcą Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz jego synem, specjalizującym się w zagadnieniach biomedycznych, porozmawiamy o tym jak szybko trzeba poprawiać podręczniki do biologii, czy sztuczna inteligencja zastąpi kiedyś epidemiologów oraz dlaczego Bill Gates – a także wielu naukowców – faktycznie przewidziało obecną pandemię – choć nie mogli oni przewidzieć jaki dokładnie będzie jej przebig i jaki konkretnie patogen ją wywoła. Prowadzenie: Łukasz Kwiatek (Tygodnik Powszechny, Centrum Kopernika).

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Dofinansowano z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków.

Słynna psychoanalityk Marie-Louise von Franz rozwinęła koncepcję swego mistrza Carla Gustava Junga o momentach, w których zewnętrzne zdarzenia zdają się ekranem naszego wewnętrznego świata. To właśnie o obrazach naszej autorefleksji i o naszym subiektywnym odczuwaniu czasu będziemy rozmawiać z wybitną poetką.

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Dofinansowano z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków.

W rozmowie z prof. Szymonem Malinowskim między innymi o tym, jak czas pandemii koronawirusa wpłynął na możliwości badania i lepszego rozumienia zmian klimatycznych, czy atmosfera ma szanse zauważyć związane z lockdownem spadki emisji, czy wreszcie nieuniknione po obecnym kryzysie zmiany w gospodarce, pójdą w kierunku dla klimatu korzystnym.

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Dofinansowano z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków.

Na co dzień konfrontujemy się z różnymi wymiarami czasu, wyzwaniami, którym musimy sprostać mimo tego, że upływa on nieubłaganie. Czy czas w naszym życiu dzieli się na kilka wymiarów? Czy możemy mówić o czasie sportowca, czasie prywatności, czasie kobiety? Czy możemy mieć czas na miłość? Czy choroba przychodzi do nas zawsze w nieodpowiednim czasie? O tym rozmawiają Katarzyna Kubisiowska i Justyna Kowalczyk.

Nagranie w ramach Copernicus Festival

Organizatorzy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego, Uniwersytet Jagielloński, Tygodnik Powszechny

Przy wsparciu: Miasto Kraków, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Templeton Religion Trust

Dofinansowano z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Kraków.

Zanim oszukiwanie samego siebie zdobyło zainteresowanie jakiegokolwiek przedstawiciela nauk empirycznych, cieszyło się zainteresowaniem filozofów. W kolejnym wykładzie z cyklu "Granice nauki. Zmuszamy do myślenia" zarysowano filozoficzne rozważania na temat samooszustwa, by na ich tle przedstawić modele tego zjawiska, które można tworzyć w obrębie neuronauki poznawczej.

Czym jest inteligencja? W jaki sposób można ją mierzyć? Czy można poprawić swoją inteligencję? Czy testy na inteligencje są wiarygodne i co w rzeczywistości mierzą? Czy istnieją ludzie z IQ powyżej 150? Co oznacza wysokie IQ? Na te i inne pytania związane z inteligencją w wykładzie z cyklu „Granice nauki II: Zmuszamy do myślenia" wybitny psycholog, prof. Edward Nęcka

Czy pandemia zagraża demokracji, wolności i sprawiedliwości? O relacjach między prawami obywatela a potrzebą sprawnego działania państwa. Gościem będzie dr Wojciech Ciszewski, prawnik specjalizujący się w filozofii polityki. Rozmowa przedstawia wyniki badań przeprowadzonych częściowo w ramach projektu “Restrykcje i represje stanu epidemii (prawne aspekty funkcjonowania społeczeństwa w trakcie i po pandemii)”. Projekt finansowany ze środków konkursu SocietyNow!#1 w ramach programu Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim.

O tym, jak sztuka wpływa na człowieka a także jak komunikują się przez nią osoby zaburzone psychicznie rozmawiamy w czwartym odcinku. Dzięki sztuce potrafimy lepiej przedstawić uczucia i doświadczenia. Jednak, co jeśli nasze postrzeganie rzeczywistości jest zaburzone? Jak postrzegają świat osoby cierpiące na chorobę dwubiegunową albo schizofrenię? Jak interpretować prace tworzone przez artystów zaliczanych do nurtu art brut? Naszym gościem jest Profesor Dominika Dudek Goszczący w studio obraz to “Marabut” autorstwa Adelajdy Kot Projekt powstał przy wsparciu: ArtInfo.pl, Exadel, Fundacja Rodziny Staraków, YES Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. „No to pięknie!” to cykl rozmów z ekspertami w których poszukiwać będziemy odpowiedzi na pytanie czym jest piękno. Wspólnie z postaramy się stawić czoło pytaniom o ewolucyjną naturę piękna, jego kontekst kulturowy, uniwersalne czy też subiektywne kryteria. Projekt realizowany we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie

Czy władza może nam zakazać aktywności fizycznej? Jak wyważyć interes klubów sportowych i bezpieczeństwo zdrowotne społeczeństwa? Czy lekarz ma obowiązek leczyć, nawet z narażeniem się za zagrożenie zakażeniem? Gościem będzie dr Szymon Tarapata, prawnik, adwokat i popularyzator nauki. Rozmowa przedstawia wyniki badań przeprowadzonych częściowo w ramach projektu “Restrykcje i represje stanu epidemii (prawne aspekty funkcjonowania społeczeństwa w trakcie i po pandemii)”. Projekt finansowany ze środków konkursu SocietyNow!#1 w ramach programu Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim

Czy widmo globalnego zagrożenia powinno zmienić nasze podejście do relacji państwo-jednostka? Czy państwo ma prawo działać bezprawnie, by zapewnić nam przetrwanie? Gościem będzie dr Kamil Mamak, prawnik, filozof i pasjonat nowych technologii.  Gość: dr Kamil Mamak  Rozmowa przedstawia wyniki badań przeprowadzonych częściowo w ramach projektu “Restrykcje i represje stanu epidemii (prawne aspekty funkcjonowania społeczeństwa w trakcie i po pandemii)”. Projekt finansowany ze środków konkursu SocietyNow!#1 w ramach programu Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim.

Pandemii COVID-19 towarzyszy wysyp teorii spiskowych i pseudonaukowych. Wystarczy chwila surfowania w Internecie, aby natknąć się na sugestie, że koronawirus jest dziełem wielkich koncernów farmaceutycznych, skutkiem działania sieci 5G, albo „zasłoną dymną” by rządy mogły zamykać obywateli w domach. Równie ważne co obalanie poszczególnych pseudoteorii jest dostarczenie odpowiedzi na pytania skąd się one biorą, dlaczego tak wielu ludzi im ulega, i kto jest na nie najbardziej podatny. Odpowiedzi dostarczyć mogą nauki społeczne, szczególnie psychologia. To nie jedyne zadanie, a także szansa, dla psychologii w czasie zarazy. Psychologia może być pomocna w przewidywaniu ludzkich zachowań, a także wskazywać na ograniczenia ludzkiej racjonalności, które powinniśmy wszyscy brać pod uwagę. O zagadnieniach tych opowiada dr Łukasz Jach, specjalista w zakresie psychologii odbioru nauki

Rozmowa z prof. Bogdanem de Barbaro, psychiatrą i psychoterapeutą „Miłość w czasach zarazy” Porozmawiamy o emocjach, jakie wyzwala w ludziach pandemia; o tym dlaczego gorzej radzą sobie ludzie sukcesu; o rodzinach zamkniętych w czterech ścianach w czasie kwarantanny; o miłości, nienawiści i przemocy; o tym czy czeka nas baby-boom, czy może epidemia rozwodów; o lęku, smutku, samotności we dwoje; o tym jak poradzić sobie ze zniweczonymi planami i nadziejami, z poczuciem zagrożenia, z dystansem społecznym”; o tym jaki będzie „homo separatus” i co w relacjach międzyludzkich zmienia życie w maseczce. Prowadzenie: Profesor Dominika Dudek

Rozmowa z dr hab. Moniką Bociągą-Jasik, specjalistą chorób zakaźnych, dr med. Konstantym Sułdrzyńskim, anestezjologiem, zajmującym się intensywna opieką medyczną oraz Jędrzejem Majką, podróżnikiem, autorem książek, który w jedną ze swoich podróży udał się na oddział COVIDowy. „Na pierwszej linii ognia” Będziemy rozmawiali o ciężkiej pracy, zmęczeniu, lęku. O tym jak ważne są ludzkie gesty i co pomaga w zdrowieniu. Spojrzymy na walkę z COVIDem z punktu widzenia pacjenta, lekarza zakaźnika mającego pod swoją opieką chorych w szpitalu, ale i tych pozostających w domowej izolacji oraz lekarza z Oddziału Intensywnej Opieki Medycznej, ratującego życie tym najciężej chorym Prowadzenie: Profesor Dominika Dudek

Modele matematyczno-komputerowe towarzyszą nam na co dzień, pozwalając choćby prognozować pogodę. Pandemia COVID-19 sprawiła jednak, że „model” stał się jednak jednym z najczęściej powtarzanych w mediach terminów naukowych. Prognozy epidemiologiczne, których dostarczają specjaliści od modelowania stają się jednym z podstawowych źródeł, w oparciu o które zapadają kluczowe decyzje na temat struktury naszego życia. Jakie są możliwości oraz ograniczenia matematyczno-komputerowego modelowania pandemii? Jakie dane uwzględniają modele, a jakie nie? Czy decydenci rzeczywiście słuchają naukowców? Na te oraz inne pytania odpowiada dr. inż. Franciszek Rakowski, twórca jednego z wiodących polskich modeli epidemiologicznych.

Rozmowa z prof. Ryszardem Gryglewskim, Kierownikiem Katedry Historii Medycyny CM UJ: „Zaraza w dziejach” Porozmawiamy o historii wielkich epidemii, dziesiątkujących ludzkość: o „zarazie ateńskiej” – tajemniczej chorobie, która zniszczyła kwitnące miasto i pozbawiła życia Peryklesa; o „czarnej śmierci”: dżumie Justyniana i tej, powracającej w Europie aż do XIX wieku; o cholerze i śmierci Adama Mickiewicza; o grypie hiszpance i wrocławskiej ospie. Zapytam jak walczono w przeszłości z „morowym powietrzem” i czy my możemy współcześnie nauczyć się czegoś od dawnych lekarzy. Prowadzi: Profesor Dominika Dudek

Rozmowa z ks. Jackiem Prusakiem, jezuitą, psychologiem i psychoterapeutą W turbulentnych czasach historii ludzie w naturalny sposób kierowali się ku supranaturalizmowi, duchowości, szukali rozwiązań i pociechy w religii. Czy w obecnym kryzysie związanym z pandemią możemy obserwować podobne zjawisko? Czy Covid-19 może przyczynić się do poszukiwań duchowych, większej osobistej religijności? Jakie znaczenie na przyszłość mogą mieć ograniczenia praktyk religijnych? Czy przyczynią się do laicyzacji, zwłaszcza wśród młodych, czy wręcz przeciwnie – ludzie zatęsknią za Kościołem? Czy COVID-19 może oczyścić Kościół z grzechu klerykalizmu? Jak nadciągający kryzys ekonomiczno-społeczny wpłynie na relacje ludzi z Kościołem? Prowadzenie: Profesor Dominika Dudek

Ks. Michał Heller czyta fragment swojej najnowszej książki “Ważniejsze niż wszechświat” – będzie to rozdział poświęcony czasoprzestrzeni i wieczności.

Rozmowa z prof. Jerzym Hausnerem, ekonomistą, byłym Ministrem gospodarki, pracy i polityki społecznej Pana Profesora J. Hausnera zapytam o przewidywane konsekwencje ekonomiczne pandemii, o nadchodzący kryzys, o największe zagrożenia, ale i o możliwe środki zapobiegawcze i drogi wyjścia z kryzysu. Czy obecna sytuacja jest jakaś szczególna, czy może przewidywana recesja wpisuje się w zwyczajny rytm „lat tłustych i lat chudych”? Prowadzenie: Profesor Dominika Dudek

Dzisiejszy ewolucjonizm w naukach humanistycznych opiera się o ponad stulecie badań nad zapoczątkowaną przez Darwina teorią. Nie jest to tylko język „kłów i pazurów” ale także najnowsze odkrycia z zakresu estetyki ewolucyjnej, która dowodzi, że piękno to pojęcie, które możemy rozumieć przez pryzmat rozwój człowieka jako gatunku. Jak ewolucja tłumaczy popularność Mona Lisy? Czy sztuka i piękno odegrały w antropogenezie istotną rolę? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w rozmowie z Profesorem Jerzym Lutym Goszczący w studio obraz to “Marabut” autorstwa Adelajdy Kot Projekt powstał przy wsparciu: ArtInfo.pl, Exadel, Fundacja Rodziny Staraków, YES Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. „No to pięknie!” to cykl rozmów z ekspertami w których poszukiwać będziemy odpowiedzi na pytanie czym jest piękno. Wspólnie z postaramy się stawić czoło pytaniom o ewolucyjną naturę piękna, jego kontekst kulturowy, uniwersalne czy też subiektywne kryteria. Projekt realizowany we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie

Rozmowa z prof. Andrzejem Matyją, Kierownik II Katedry Chirurgii Ogólnej CM UJ, Prezes Naczelnej Izby Lekarskiej Na jak przygotowany system medycyny w Polsce napotkała pandemia? Nie widać w naszym kraju takiej tragedii, jaką obserwowaliśmy we Włoszech czy Hiszpanii – jak można to wytłumaczyć? Które działania MZ były trafione, a które błędne lub wdrożone zbyt późno? Czy teraz jest odpowiedni czas na luzowanie ograniczeń? Co będzie z medycyną po pandemii? Jakie są główne zagrożenia? Prowadzenie: Profesor Dominika Dudek

Rozmowa Wojciecha Bonowicza z Michałem Hellerem

 Odkrycie naturalnej promieniotwórczości związków uranu, dokonane w roku 1896 przez Henri Antoine Becquerela, było jednym z kluczowych odkryć w fizyce końca XIX wieku. Zjawisko to, początkowo niedocenione nawet przez samego odkrywcę, zostało starannie zbadane przez Marię Skłodowską-Curie oraz Piotra Curie, a wyniki tych prac przyniosły wszystkim trzem wymienionym osobom Nagrodę Nobla z Fizyki w roku 1903.   W wykładzie będzie krótko przedstawiony stan badań bezpośrednio poprzedzających odkrycie promieniotwórczości, a następnie założenia metodologiczne eksperymentów Becquerela oraz państwa Curie. Będą też zarysowane kierunki badań fundamentalnych inspirowanych odkryciem promieniotwórczości, a podjętych przez fizyków około roku 1900. Omówione zostaną główne konsekwencje poznawcze tych badań, a także ich niektóre skutki praktyczne.
 

 Eksperyment nagraniowy (playback experiment), podczas którego analizuje się zachowanie zwierząt, którym odtwarza się nagrane wcześniej odgłosy wydawane przez osobniki tego samego gatunku w różnych okolicznościach, po raz pierwszy został przeprowadzony pod koniec XIX wieku przez amerykańskiego zoologa Richarda Lyncha Garnera, jednego z pionierów badań nad małpami. Początkowo eksperyment ten bardziej kojarzono z cyrkowymi pokazami, ale po ponownym odkryciu go dla nauki w drugiej połowie XX wieku stał się fundamentalnym narzędziem badawczym w etologii kognitywnej.  Podczas wykładu Łukasza Kwiatka przyjrzymy się historii eksprymentów nagraniowych, z uwzględnieniem najbardziej spektakularnych badań, które pozwoliły lepiej zrozumieć umysły wielu gatunków – małp, morskich ssaków, drapieżników lądowych czy ptaków. 

 Jeśli emocje ludzi choć po części podobne są do tych, jakich doświadczają niektóre zwierzęta, źródłem tego faktu muszą być współdzielone obwody mózgowe. Czy za emocje odpowiedzialne są tylko schowane głęboko w naszych mózgach struktury podkorowe, czy też istotną rolę w życiu emocjonalnym odgrywa nowsza ewolucyjnie kora mózgowa? Czy emocje są - jak twierdzono przez stulecia - tym samym co uczucia? Jeśli nie, to czy emocjom, których doświadczają inne zwierzęta towarzyszą także uczucia? Niniejszy wykład poświęcony będzie historii neurobiologicznych i neurokognitywnych badań nad emocjami. W jego tracie zobaczymy różne, także najnowsze, teorie, które odpowiadają między innymi na powyższe pytania. Przyjrzymy się także historii wykorzystania metod badawczych - rejestracji sygnału pojedynczych neuronów, metod psychofizjologicznych, obrazowania aktywności mózgu czy badań jego uszkodzeń w służbie zrozumienia emocji. 

 Jak w historii rozwoju nauki zmieniała się nasza odpowiedź na pytanie: czy Wszechświat składa się z takich samych składników chemicznych jak nasze bezpośrednie otoczenie, nasza planeta Ziemia? Jak na to pytanie odpowiadamy dzisiaj? 

 Jak mechanika kwantowa opisuje atom? Podczas wykładu zastanowimy się nad ontologicznym statusem tzw. orbitali atomowych. Rozważymy czy „planetarny” model atomu jest całkowicie błędny, a jeśli tak, to co mechanika kwantowa oferuje w zamian. Usłyszymy o eksperymencie, który pozwolił wykonać „zdjęcie” orbitali atomu wodoru i zastanowimy się, jak takie zdjęcia interpretować. 

Odkrycie naturalnej promieniotwórczości związków uranu, dokonane w roku 1896 przez Henri Antoine Becquerela, było jednym z kluczowych odkryć w fizyce końca XIX wieku. Zjawisko to, początkowo niedocenione nawet przez samego odkrywcę, zostało starannie zbadane przez Marię Skłodowską-Curie oraz Piotra Curie, a wyniki tych prac przyniosły wszystkim trzem wymienionym osobom Nagrodę Nobla z Fizyki w roku 1903.   W wykładzie będzie krótko przedstawiony stan badań bezpośrednio poprzedzających odkrycie promieniotwórczości, a następnie założenia metodologiczne eksperymentów Becquerela oraz państwa Curie. Będą też zarysowane kierunki badań fundamentalnych inspirowanych odkryciem promieniotwórczości, a podjętych przez fizyków około roku 1900. Omówione zostaną główne konsekwencje poznawcze tych badań, a także ich niektóre skutki praktyczne. 

 Swoją żywieniową niezaleźność rośliny zawdzięczają badanemu od kilku stuleci procesowi fotosyntezy. Dzięki niej z dwutlenku węgla i wody, przy udziale energii słonecznej, tworzone są cząsteczki glukozy, czyli paliwa napędzającego życie komórki. Zaopatrywanie w niezbędne składniki możliwe jest dzięki szeregowi przystosowań w budowie rośliny oraz niesamowitym mechanizmom molekularnym. Ich tajemnice odkrywane są do dziś.  W swoim wykładzie dr Mariusz Gogól opowiada o tym, jak pogłębiała się nasza wiedza na temat procesu fotosyntezy - jednej z najważniejszych przemian biochemicznych w przyrodzie.
 

Alchemię sprowadza się czasem do "protochemii", swego rodzaju prymitywną formę nowożytnej, naukowej chemii. To jednak nieporozumienie. Alchemia stanowiła przez setki, jeśli nie tysiące lat, od starożytności po czasy Renesansu, element światopoglądu każdego wykształconego człowieka, leżący na styku duchowości, medycyny, astrologii i wiedzy o materii. W trakcie wykładu spróbujemy zrekonstruować najważniejsze aspekty pracy i wiary alchemika, w tym również te, które przemieniły się później w praktykę i teorię nauk chemicznych. 

Proces powstawania dzieł sztuki a także wszelkie formy artystycznego wyrazu od zawsze budziły zainteresowanie psychologów. Aktywna potrzeba przekształcania rzeczywistości i tworzenie artystycznych interpretacji towarzyszą nam od dziecka - malujemy, lepimy i rysujemy coś, co jest wyrazem naszej indywidualności. Dlaczego kreatywność jest dla nas niemalże naturalna? Co stoi za potrzebą tworzenia? Tymi zagadnieniami zajmuje się psychologia twórczości, o której opowie nasz gość, Profesor Edward Nęcka Goszczący w studio obraz to “Marabut” autorstwa Adelajdy Kot Projekt powstał przy wsparciu: ArtInfo.pl, Exadel, Fundacja Rodziny Staraków, YES Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. „No to pięknie!” to cykl rozmów z ekspertami w których poszukiwać będziemy odpowiedzi na pytanie czym jest piękno. Wspólnie z postaramy się stawić czoło pytaniom o ewolucyjną naturę piękna, jego kontekst kulturowy, uniwersalne czy też subiektywne kryteria. Projekt realizowany we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie

 Przeczące intuicji i "zdrowemu rozsądkowi" implikacje towarzyszyły mechanice kwantowej od samego początku. Szczególne kontrowersje wzbudzało istnienie tzw. stanów splątanych, w których to jedna cząstka zdaje się natychmiast wiedzieć co czyni jej partner, choćby był on na drugim krańcu Wszechświata.  Głośna debata Alberta Einsteina z Nielsem Bohrem poświęcona temu zagadnieniu odbywała się jedynie na gruncie filozofii, do momentu w którym John Steward Bell zaproponował swoją słynną nierówność spełnioną w mechanice klasycznej, a łamaną w mechanice kwantowej. Od tego czasu łamanie nierówności Bella zostało zaobserwowane w różnorakich eksperymentach, przyznając rację Bohrowi. Czy jednak Einstein na pewno się mylił? I co ma z tym wspólnego nasza wolna wola? 

W spotkaniu wzięli udział: dr hab. Sebastian Szybka, fizyk i kosmolog, autor artykułu o nierozwiązanym przez Newtona problemie trzech ciała, oraz red. Michał Kuźmiński, dziennikarz naukowy i zastępca redaktora naczelnego "Tygodnika Powszechnego", autor wywiadu z prof. Masonem. 

W dyskusji wzięli udział dr Mateusz Hohol, Kinga Wołoszyn-Hohol i Paweł Bakalarz, autorzy artykułów opublikowanych w dodatku. Spotkanie poprowadzi Łukasz Kwiatek.
 

 Zjawisko transpiracji roślinnej jest wszechobecne i odczuwalne, a jednak zachodzi niezauważenie. Po raz pierwszy zainteresował się nim XVIII-wieczny botanik i fizjolog Stephen Hales udowadniając, że rośliny funkcjonują dzięki transferowaniu przez swoje organizmy wody z jednoczesną absorpcją powietrza. Finezyjne zastosowanie prostych mechanizmów osmotycznych sprawia, że to rośliny właśnie, jako układy pneumatyczno-hydrauliczne, warunkują obieg wody w przyrodzie i to często w niezwykle malowniczy sposób. 

Korzenie embriologii sięgają XVII-wiecznej teorii preformacji, zgodnie z którą męskie komórki rozrodcze zawierają miniaturowe kopie dorosłego organizmu (tzw. homunkulusa). Rozwój mikroskopii i metod eksperymentalnych pozwolił jednak odrzucić tę koncepcję i zapoczątkować naukowe badanie niezwykle dynamicznych pierwszych etapów życia organizmów.  W swoim wykładzie dr. Szymon Drobniak opowie o początkach nowożytnej embriologii oraz przedstawi historię odrzucenia teorii preformacji oraz rekapitulacji. 

 Zagadnienie koordynacji wzrostowej i ruchowej roślin zwróciło uwagę nauki stosunkowo późno – w XIX wieku. Badania, które doprowadziły do wykrycia chemicznego regulatora tych procesów – tzw. auksyn – zapoczątkował sam Karol Darwin. Okazało się, że rośliny wcale nie są takie statyczne. Dzięki wytwarzanym hormonom i prostym mechanizmom reakcyjnym ich życie jest niezwykłą odpowiedzią na skomplikowane pytania stawiane przez warunki środowiskowe. Wymiar tego dialogu jest nie tylko naukowy - wiedza o fitohormonach jest szeroko wykorzystywana w rolnictwie, ogrodnictwie czy gospodarstwie domowym. 

Czy mózg jest jednolitą strukturą, czy też dzieli się na wyspecjalizowane komórki, pełniące specyficzne funkcje? To jedno z najważniejszych pytań, jakie stawiali sobie biolodzy na przełomie XIX i XX w. Kluczowe dla zrozumienia funkcjonowania najważniejszego dla większości zwierzą - w tym ludzi - organu, było opracowanie techniki barwienia tkanki mózgowej, która pozwoliła uchwycić bogactwo struktury, jaką mogą tworzyć neurony. Jednym ze współtwórców tej techniki był hiszpański anatom i fizjolog, Santiago Ramón y Cajal, który w nauce wykorzystał swoje talenty artystyczne i sprawił, że nauka o mózgu "nabrała kolorów". Podczas wykładu Macieja Dulewicza posłuchamy o życiu i działalności Cajala, jego głośnym sporze z innym wybitnym neurobiologiem - Włochem Camillo Golgim - z którym dzielił otrzymaną w 1906 r. Nagrodę Nobla, oraz ideach i przewidywaniach hiszpańskiego uczonego, które wyprzedzały jego epokę.
 

 W 1933 roku astronom Fritz Zwicky zauważył, że galaktyki wchodzące w skład gromady Coma poruszają się znacznie szybciej niż powinny, biorąc pod uwagę masę tej gromady wywnioskowaną na podstawie jej obserwowanej jasności. Zwicky doszedł zatem do wniosku, że większość materii budującej gromadę Coma nie świeci - jest ciemna. To początek pojęcia ciemnej materii w fizyce i astronomii. W czasie wykładu zostanie wyjaśnione, jaka była ewolucja tego pojęcia, czym może być i czym nie może ciemna materia, dlaczego jest ona tak ważna i budzi takie zainteresowanie, jak jej szukać oraz jakie są z nią związane kontrowersje. 

W pierwszej połowie XX wieku w ramach tzw. ruchu eugenicznego, powołując się na osiągnięcia naukowe, zwłaszcza w ramach genetyki i biologii ewolucyjnej, a także troskę o przyszłe pokolenia, czy dobrobyt społeczny, prowadzono w istocie bezwzględną "wojnę przeciw słabym", niepasującym do modelu doskonałego, zdrowego społeczeństwa. Geneza tej jednej z najbardziej mrocznych kart w historii cywilizacji Zachodu wciąż nie jest jednak dobrze zbadana. W ramach referatu prof. Wojciecha Załuskiego zostaną omówione różne hipotezy tłumaczące pojawienie się i popularność tego ruchu, stanowiącego radykalne odejście od tradycji chrześcijańskiej i - szerzej - humanistycznej. 

Zapraszamy na kolejny wykład z cyklu "Granice Nauki: przełomy w nauce" - tym razem prof. Iwona Wybrańska opowie o genomice - dziedzinie nauki, która zajmuje się badaniem struktury i zależności pomiędzy składnikami genomów. Słuchacze będą mogli zaznajomić się z granicami genetyki oraz współczesną wiedzą na temat zjawisk epigenetycznych, związanych z ekspresją genów, a także wykorzystaniem ustaleń genomiki w medycynie. 

To, jak sztuka oddziałuje na nasze ośrodki poznawcze jest tematem zainteresowania kognitywistów, zajmujących się zupełnie nowym obszarem badawczym - neuroestetyką. Od lat dziewięćdziesiątych naukowcy badają wpływ tych procesów na naszą estetyczną ocenę, biorąc pod lupę reakcje i funkcje ludzkiego mózgu. Czy tak abstrakcyjne pojęcia, jak piękno mogą mieć swój odpowiednik neuronalny? Czy możemy wyróżnić uniwersalne kryteria, które na poziomie biologii determinują, czy coś nam się podoba? O tym porozmawiamy z naszym gościem, Profesorem Włodzisławem Duchem Goszczący w studio obraz to “Marabut” autorstwa Adelajdy Kot Projekt powstał przy wsparciu: ArtInfo.pl, Exadel, Fundacja Rodziny Staraków, YES Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. „No to pięknie!” to cykl rozmów z ekspertami w których poszukiwać będziemy odpowiedzi na pytanie czym jest piękno. Wspólnie z postaramy się stawić czoło pytaniom o ewolucyjną naturę piękna, jego kontekst kulturowy, uniwersalne czy też subiektywne kryteria. Projekt realizowany we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie

 Emocje czasem traktowane są tylko jako zbędny dodatek do procesów poznawczych, albo coś „mącącego” umysł. O tym jak duży wpływ mają one na nasze zachowanie wiedzieli już myśliciele starożytni. Trzeba było jednak wieków by potraktowane zostały one jako część ewolucyjnego dziedzictwa człowieka, które umożliwia mu przetrwanie i radzenie sobie w świecie, także społecznym. W niniejszym wykładzie będziemy się przyglądać jak na emocje spoglądali starożytni: Hipokrates, Galen i Arystoteles, czym były one w średniowieczu, jak widzieli je nowożytni filozofowie Kartezjusz i Spinoza, a także co o emocjach sądził Karol Darwin. Przyjrzymy się wreszcie losom teorii Darwina na gruncie współczesnej psychologii emocji pytając czy rzeczywiście wszyscy ludzie wyposażeni są w zestaw niezależnych od kultury emocji uniwersalnych. 

 Podczas wykładu prof. Dominika Dudek opowie o tym, jak w toku dziejów zmieniało się podejście do chorób psychicznych i osób, które na nie cierpią. Jakimi metodami w przeszłości próbowano leczyć chorych psychicznie i zapobiegać ich rozprzestrzenianiu się w społeczeństwie? Jak rozwijała się neurochirurgia i kiedy zaprzestano przeprowadzania inwazyjnych zabiegów, takich jak lobotomia? Jak wiele - i dlaczego - musieli wycierpieć pacjenci oddziałów psychiatrycznych jeszcze w połowie ubiegłego wieku?
 

 Julius Wagner-Jauregg, Egas Moniz i Eric Kandel to trzej laureaci nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny którzy w ścisły sposób związani są z psychiatrią. Na trudny rozwój psychiatrii jako nauki wskazuje tematyka badań za które naukowcom tym przyznana została ta prestiżowa nagroda. Jauregg zajmował się indukowaniem gorączki jako remedium na różne choroby w tym choroby psychiczne oraz choroby układu nerwowego (rok 1927). Moniz wyróżnienie otrzymał za opracowanie metody leczenia chorób psychicznych, którą znamy jako lobotomię przedczołową (rok 1949). Najbardziej współczesny nam, Kandel, nagrodę otrzymał za prace nad fizjologicznymi podstawami pamięci, które były bardzo ważnym elementem jego własnej wizji psychiatrii jako nauki. Metody rozwijane przez każdego z uczonych mogą być krytykowane, jednak niezaprzeczalnie są to milowe kroki na drodze rozwoju tej dość kontrowersyjnej nauki, jaką jest psychiatria. W wystąpieniu Bartosz Janik odniesie się również do współczesnej debaty dotycząca naukowych podstaw psychiatrii i spróbuje odpowiedzieć na pytanie, czy możliwa jest pełna naturalizacja psychiatrii.