Explorez tous les épisodes du podcast Açık Bilinç

Bitkiler böcek istilasına karşı birbirleriyle nasıl haberleşiyorlar? S.O.S. çağrısı yapan mısır; domates bitkisini yerken kaniballeşen yani yamyamlaşan tırtıllar...

Canlılarda kamuflaj yaygın mı, neden ve nasıl var? Taksonomi nedir, biyoloji için bitki-hayvan ikili sınıflandırması doğru mu? Araştırmacı-yazar Zoë Schlanger'ın 'bitkilerin gizli hayatlarını' anlattığı The Light Eaters kitabına geri dönüyoruz.

'Korsakoff Sendromu' nedir? Kimlerde ne sebeple ortaya çıkar, etkileri nelerdir, geri döndürülebilir mi? Tutuklu ve Hükümlü Aileleri ile Dayanışma Derneği (TAYAD) aileleriyle yakından çalışmış olan nörolog Prof. Hakan Gürvit anlatıyor. 

Covid ilintili baş ağrısı nedir, belirtileri ve nedenleri nelerdir? Olağan baş ağrısından farklı mı? Ne yapmak gerekir? Nörolog Prof. Hayrunnisa Bolay anlatıyor.

"Uzun Covid" nedir, belirtileri neler? Uzun Covid'in yol açtığı bilişsel bozukluklara dikkat etmek niçin önemli? Covid enfeksiyonunu izleyen dönemde baş gösteren rahatsızlıklar nasıl tedavi edilebilir?  Bu alanda çalışmalarını Britanya'da sürdüren psikiyatrist Dr. Muzaffer Kaşer anlatıyor.

ABD'de kürtaj yasasının statüsü nasıl değişti? Bu konunun tartışma odağı olan en hassas noktaları neler? Bilim tarihinde bir embriyoloji tezinin -"Pre-formationism"- bu tartışmayla ilgisi ne?

Hipnoz ile bir katil yaratabilir misiniz? Kimler hipnoz yapabilir, herkes hipnotize olur mu? Hipnozla kilo vermek, sigarayı bırakmak mümkün mü? Ya eski hatıralara ulaşmak, önceki hayatlara geri dönmek? Prof. Timuçin Oral ile hipnoz serimizin ikinci bölümü.

Hipnoz nedir? Nasıl yapılır, kim yapabilir, kimler hipnotize olur?  Hipnozun tarih boyunca kullanımı ve evrimi, hipnozun acı/ağrı ile ilişkisini iki bölümlük bu serinin ilk programında Prof. Timuçin Oral anlatıyor.

"Diğerkamlık Ağrısı" tezi nedir? İnsanlarda doğum sancısı diğer hayvanlara göre niçin daha şiddetli? Bunun biyolojik bir faydası olabilir mi? Açık Bilinç'te acı/ağrı serisini özetleyerek ve diğerkamlık davranışıyla ilintilendirerek bitiriyoruz.

"Sosyal acı" nedir, nasıl oluşur ve fiziksel acıyla ilişkisi var mı? Kalp kırıklığına ağrı kesiciler niçin iyi gelsin? Son on yılın beyin görüntüleme çalışmaları ne gösteriyor? Acı/ağrı serisinin son programında konuşuyoruz.

Hayvanlar acı hisseder mi? Teşhis nasıl konur, tedavisi nasıl yapılır? İnsanlardan farklı yanları neler? Acı/ağrı serisinin sonuna yaklaşırken veteriner hekim Dr. Pınar Can ile konuşuyoruz.

Hayalet duyu ve hayalet ağrı nasıl ortaya çıkar? Beyinde el ve yüz bölgelerinin temsil edildiği korteks dokularının komşu olması neye yol açar? Evrimsel açıdan, hayalet duyuyu nasıl açıklayabiliriz? Akdeniz Üniversitesi'nden Prof. Hilmi Uysal anlatıyor.

Canınız acıyor ama hiç dert etmiyorsunuz. Bu hayal edilebilir bir şey mi? Beyindeki kopuklukların sebep olduğu "ağrı asembolisi" nedir, nasıl oluşur? Kronik ağrıya karşı cerrahi müdahale mümkün mü? Prof. Hakan Gürvit anlatıyor.

Istakozlar nasıl canlılardır? 'Diğer Zihinler Sorunu' ile ilgileri ne? Bilinçleri var mı, acı hissederler mi? 18. yüzyıl ABD hapishanelerinde sürekli ıstakoz verildiği için mahkumların isyan çıkarttığı doğru mu?

Farklı kişiler aynı acı uyaranına niçin farklı tepkiler verir? Farklı olan acı/ağrı deneyimi mi, bu deneyime takındığımız tavır mı? Bu programda felsefi sorgulamaların yanı sıra acı/ağrı serisinin önceki ve önümüzdeki bölümlerine dair kısa bir özet yaptık.

Acı/ağrı deneyiminde kişinin genetik özellikleri ve beklentileri belirleyici olabilir mi? Sinir sisteminde "yukarıdan aşağı" etki nedir, nasıl gerçekleşir? "Kapı Kontrol Kuramı", "Nöromatrix" ve merkezi mekanizmalarını, Acı/Ağrı serisinde, Hacettepe Üniversitesi'nden konuğumuz Prof. Hülya Karataş Kurşun ile konuşuyoruz.

Başımız neden ağrır? Baş ağrısının evrimsel açıdan bir faydası var mı? Baş ağrısına karşı yüksek dozda ağrı kesici kullanmak zararlı mı? Migrene karşı ne yapmalı? Açık Bilinç'te, Acı/Ağrı serisine nörolog Prof. Betül Baykan ile devam ediyoruz.

Güven Güzeldere, programcımız Prof. Dr. Selim Badur’u konuk aldığı özel yayında “Bilimde yapılan yanlışlar, hatta sahtekârlıklar bilimsel çalışmanın güvenilir bir bilgi kaynağı olmadığını gösterir mi?” sorusuna yanıt arıyor. 

Ağrıyla ilgili en sık rastlanan şikayetler neler? "Nöropatik ağrı" nedir, niçin ortaya çıkar? Temel klinik vakalar ve tedavi yöntemleri, "Acı/Ağrı" serimizin üçüncü bölümünde konuğumuz Dr. Arman Çakar ile konuşuyoruz.

Acı/Ağrı duyusunun sinir sistemi mekanizması nasıl çalışır? Sinir uçları hastalıkları nelerdir? Acı/ağrı serisine, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden nörolog Prof. Yeşim Gülşen Parman ile devam ediyoruz.

Hiç acı/ağrı hissetmeyen biri olmak ister miydiniz? Acı duyusu biyolojik dünyada niye var? Hangi canlının acı hissedebildiğini bilebilir miyiz? Hayalet ağrı nedir?  Acı/Ağrı serimizin ilk bölümünde konuşuyoruz. 

Doğa tarihinin ilk dönem canlılarında bilinç nasıl ve niçin ortaya çıktı? Evrimsel açıdan en temel bilinç halleri dış dünyayla mı, bedenlerin iç durumlarıyla mı ilgili? Bu hafta Açık Bilinç'te bilim ve felsefe dünyasında son zamanlarda gündeme gelen bir tartışmayı aktarmaya çalışıyoruz.

Feminist, aktivist, akademisyen bell hooks kimdir, neler yapmıştır? Dünya genelinde kadın hareketi kuramcılarının söyledikleri ülkemiz kadınlarını niye ilgilendirmeli? Felsefeci Dr. İmge Oranlı anlatıyor.

Metaverse, geleceğe dair neler vaat ediyor? Teknolojik altyapısı hazır mı? Nasıl girilir, neler yapılabilir? İstanbul'un sanal dünyada emlak piyasası ne gösteriyor? Teknoloji yazarı Hayri Cem ile Metaverse serimizin ikinci ve son bölümünde konuşuyoruz. 

'Kardeş katli' olmanız gerekse, yine de hükümdar olmayı seçer miydiniz? 'Aile içi rekabet' Avrupa'da ve Osmanlı'da nasıl görülmüş? Ahlaki açmaz serisi sürüyor ve tarihçi I. C. Schick ve sosyolog N. İsvan ile konuşuyoruz.

"Metaverse" nedir? Gerçekten önemli mi? Neleri değiştirecek? Sanal, arttırılmış, ve karma gerçeklik... Teknoloji yazarı Hayri Cem iki bölümlük serinin ilk programında anlatıyor.  

İnsanlarda ahlaki bir anlayış ve tutum hangi aşamalardan geçerek ortaya çıkar, olgunlaşır? Davranışa dökmediğimiz ama zihnimizde oluşmasını engelleyemediğimiz düşüncelerden sorumlu muyuz? Konuğumuz Dr. İlker Küçükparlak ile tartışıyoruz.

Din-Ahlak ilişkisini tartışmaya devam ediyoruz.  İslam inancına göre iyi insan olmak için Müslüman olmak şart mıdır? İlahiyatçı akademisyen ve yazar Prof. Mustafa Öztürk anlatıyor.

İyi insan olmak için dini inanç gerekli (olmazsa olmaz) koşul mudur? Dini inanç, ahlak için yeterli midir? Mantıkta "gerekli/yeterli koşul" ayrımı nasıl yapılmalı?

"Philo-sophia" = "Bilgelik sevgisi" demek. Peki, bugün Felsefe'nin bilgelikle ilişkisi nedir? Bilge insanlar Felsefeciler arasından mı çıkar? Aforizmaların bilgelikle ne ilgisi var? Bir aforizma ustası olan Nietzsche bu konuda derdi? Açık Bilinç'te Felsefe tartışmalarına devam ediyoruz.  

"Kuşkuculuk" akımının temel sorunsalı, gerekçeleri ve örneklerini "Felsefe Akımları" dizimizin ikinci bölümünde, East Carolina Üniversitesi'nden Dr. Ümit Yalçın ile incelemeye devam ediyoruz.

Yeni bir diziye başlıyoruz: Felsefe akımları. İlk bölümde, "Felsefe nedir?", "Felsefeci ne iş yapar" sorularıyla giriş yapıyoruz. East Carolina Üniversitesi'n den felsefeci Dr. Ümit Yalçın anlatacak.

Yeni yıl kararları alıyoruz, kendimize hedefler koyuyoruz, ama genellikle sürdüremiyoruz. Neden? Asıl sorun, irade gücümüzün az olmasında mı? "Kurabiye ve turp deneyi" ne söylüyor? Alışkanlıkların konuyla ne ilgisi var?

Risk altındayken karar mekanizmalarımız nasıl değişiyor? Batık projelerden niçin kolayca vazgeçemiyoruz, akılsızca sürüklenebiliyoruz?

Kavramsal sanat, sanatın sınırlarını nasıl yeniden belirlemiştir? "Çatalda köfte heykeli" benzeri eserler, hangi koşullarda sanat olurdu? Serkan Özkaya ile sanat felsefesi serisinin üçüncü ve son bölümünde anlatıyor.

'Ahlaki açmaz' nedir? Hayatta hangi durumlar bizim ikilemlerle karşı karşıya bırakır? Felsefe külliyatından bilime (örneğin tramvay deneyinde karşılaştığımız türden) açmazları nasıl ele almalı?

Balmumu müzeleri, şehir müzelerindeki canlandırmalar, maketler üzerinden "bu da sanat mı?" sorusunu izlemeye devam ediyoruz. Konuğumuz, Prof. Gülçin Aksoy Özdemir ile konuşuyoruz.

Bu programla üç bölümlük yeni bir seriye başlıyoruz. Bu kez sorumuz sanat felsefesinden geliyor: Neye sanat denir, neye denmez? Niye? Hangi kıstaslarla neyin sanat olup olmadığını tartışabiliriz? Sanat felsefesi serisinin ilk bölümünde, küratör, akademisyen, ve Açık Radyo programcısı Ekmel Ertan ile konuşuyoruz.

Stresin psikolojik etkileri neler? Stres unsurlarını nasıl yönetebiliriz? Aynı durumlar bazı insanlarda stres yaratırken bazılarında yaratmayabiliyor. Hatta aynı kişi hayatının farklı dönemlerinde birbirine eş koşullara farklı stres tepkileri verebiliyor. Yani stres konusunu, bu koşullara maruz kalan kişilerin ("öznelerin") psikolojisinden bağımsız düşünemeyiz. Travma sonrası stres bozukluğu nedir? Nasıl ortaya çıkar? Peki bazı kişilerin strese karşı dayanıklılığını ("resilience") nasıl açıklayabiliriz? Stresli durumları doğru yöneterek daha hafif atlatmayı öğrenebilir miyiz? Stres serisinin üçüncü ve son bölümünde stres yaratan durumların psikolojik etkilerini ve bu koşullarla baş etme stratejilerini, fizyolog ve psikiyatr Prof. Ejder Yıldırım anlatıyor.

Hayatımızda stres niye var? Stresin iyisi, kötüsü olur mu? Stresi ne tetikler, bedenimiz nasıl cevap verir? Hormanların stres tepkisindeki rolü nedir? Nörofizyolog Prof. Ertan Yurdakoş ile stres serimizin ikinci bölümünde konuşuyoruz.

Stres nedir, niçin ve nasıl ortaya çıkar? Stresin fizyolojik ve psikolojik etkileri nelerdir? Belirsizlik yalnız insanlarda değil pek çok başka canlıda da niçin strese neden olur? Üç bölümlük "stres" serimizin ilk bölümünde tartışıyoruz. 

Nörobilim, zihin felsefesi için yararlı mı, gerekli mi?  Felsefeciler, bilimsel verilere nasıl yaklaşmalı? Felsefe-bilim ilişkisi üzerine gerçekleştirdiğimiz ikinci programımızda Phainomena dergisinin kurucusu, felsefeci Dr. Kaan Özkan ile  konuşuyoruz.

Felsefe, bilim için yararlı mı? Gerekli mi? Peki bilimin felsefeye katkısı nedir, ne olmalıdır? Bilim ve felsefe tarihi bize ne söylüyor?  Bu hafta zihin felsefesi-nörobilim çerçevesinde iki programlık bir serinin ilk bölümünü gerçekleştiriyoruz.

Bilimde "bağlantısallık" nedir? Yeni nörobilim, "yaşamdaşlık" kültürüyle nasıl bir köprü kuruyor? Beyin cerrahı ve Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi dekanı Prof. Türker Kılıç ile bağlantısallık ve yaşamdaşlığı konuşuyoruz.

Haziran ayında ABD'de onaylanan yeni Alzheimer ilacı işe yarıyor mu? Nasıl çalışıyor?  Hangi aşamadaki hastalar için faydalı? Maliyeti ne? Nörolog Prof. Hakan Gürvit anlatıyor.

Kişisel yazışmalarımız başkaları tarafından nasıl izlenebilir (veya izlenemez)? Bilgisayarımızı ve telefonumuzu casus yazılımlara karşı nasıl koruyabiliriz?  Nelere dikkat etmeliyiz? İçinde casus yazılım barındıran bir telefon kullandığımızı nasıl anlayabiliriz?  Konuğumuz Prof. Tuna Tuğcu ile casus yazılımlar üzerine olan ikinci programımızda bu tür pratik sorulara yanıt arıyoruz.

Alzheimer hastalığında genetik çalışmalar ne diyor? Hastalığı sonradan tedavi etmek yerine engelleyici önlemler almak niçin önemli? Doç. Dr. Çağhan Kızıl geçen ay yaptıkları önemli buluşu anlatıyor. 

Casus yazılım nedir, nasıl çalışır? Telefonunuzdaki yazışmalara her isteyen casus yazılımlar sayesinde ulaşabilir mi? Bilgisayar bilimci Prof. Tuna Tuğcu anlatıyor.

Lusid rüya nedir?  Rüya içinde bilinç ve farkındalık nasıl oluşur? Rüya sırasında algı ve düşüncemiz nasıl değişir, beynimizde neler olur? Uyku-Rüyalar serimizi Prof. Barış Baklan ile sonlandırıyoruz. 

Freud'a göre düşleri nasıl yorumlayabiliriz? Düşlerin sembolik olması ne demek?   Psikanaliz, düşlerin içeriği konusunda ne diyor? Dr. Talat Parman'la Freud ve Düşler